
เทียบ 3 ระบอบการเมืองไทย ใครใช้อำนาจผ่านกลไกใด
การเมืองไทยเปลี่ยนจากรัฐบาลที่เผชิญแรงต้านตรวจสอบ สู่ยุครัฐประหารและการรวบรวมเสียงผ่านสภา โดยคดีฮั้วเลือก สว. อาจเป็นจุดชี้ขาด
KEY
POINTS
- ระบอบทักษิณใช้อำนาจผ่านเสียงข้างมากจากการเลือกตั้ง แต่เผชิญการตรวจสอบจากองค์กรอิสระและมวลชน
- ระบอบประยุทธ์ใช้อำนาจพิเศษหลังรัฐประหารผ่าน ม.44 และบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญที่รองรับอำนาจ
- ระบอบน้ำเงินใช้อำนาจผ่านการรวบรวมเสียงในสภาและเครือข่ายการแต่งตั้งบุคคลในหน่วยงานรัฐและองค์กรอิสระ
ภาพเปรียบเทียบ 3 ยุคการเมืองไทย ชี้ให้เห็นการเปลี่ยนวิธีใช้การอำนาจผ่านระบบประชาธิปไตยอย่างชัดเจน รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งเคยเผชิญแรงต้านจากกลไกตรวจสอบ ต่อมารัฐบาลหลังรัฐประหารใช้อำนาจพิเศษตามกฎหมาย และในยุคที่เรียกว่า “ระบอบน้ำเงิน” อำนาจถูกมองว่าขยายผ่านการรวบรวมเสียงในสภาและการแต่งตั้งบุคคลในหน่วยงานของรัฐ
แก่นของความเปลี่ยนแปลงในแต่ละยุคของการเมืองไทย อยู่ที่เครื่องมือและช่องทางแห่งการสร้างความชอบธรรม ทั้งตัวผู้นำและพรรคการเมือง การควบคุมกลไกต่างๆ เป็นเรื่องที่ต้องนำมาพินิจพิเคราะห์ก่อนลงมือตรวจสอบในแต่ละระบอบการเมือง
ในยุคทักษิณ ฐานอำนาจสำคัญคือจำนวนเสียง สส. และรัฐบาลที่เข้มแข็ง แต่การใช้อำนาจผ่านระบอบนี้ ต้องฝ่ากระแสแรงการตรวจสอบและการต่อต้านจากองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญกับกลุ่มมวลชน เกิดคำอธิบายระบอบทักษิณว่า “แม้ทำถูกก็ผิด” สะท้อนช่องว่างระหว่างความชอบธรรมจากเสียงที่มาจากการเลือกตั้งกับการยอมรับจากฝ่ายที่คานอำนาจ
หลังรัฐประหาร ยุคประยุทธ์ใช้เครื่องมือตามมาตรา 44 เป็นใบเบิกทาง ให้ผู้มีอำนาจออกคำสั่งได้โดยตรง โดยมีบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญรองรับการใช้อำนาจของคณะรัฐประหาร จึงมีคำอธิบายระบอบประยุทธ์ว่า “ถูกทั้งหมดแม้ผิด” อย่างไรก็ตาม ในสภายังมีการต่อรองระหว่างกลุ่มอำนาจ และรัฐบาลไม่ได้มีเสียงสนับสนุนท่วมท้นตลอดเวลาการครองอำนาจ
ส่วน “ระบอบน้ำเงิน” ถูกอธิบายว่าใช้อำนาจผ่านเสียงในสภาและเครือข่ายการแต่งตั้ง มากกว่าคำสั่งพิเศษแบบยุครัฐประหาร โดยมีการประเมินว่ามีเสียงสนับสนุนในสภาผู้แทนราษฎรราว 350 เสียง และมีกลุ่ม สว. ที่ลงมติไปในทิศทางเดียวกัน โดยเฉพาะบทบาทของวุฒิสภาในการเห็นชอบผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ ผ่านการชี้นำของฝ่ายการเมือง
อีกแนวรบคือระบบราชการ การแต่งตั้งบุคคลในตำแหน่งระดับสูง อาจส่งผลต่อทิศทางหน่วยงานในระยะยาว จึงเกิดคำถามว่าการใช้อำนาจผ่านขั้นตอนตามรัฐธรรมนูญจะรักษาความเป็นอิสระขององค์กรตรวจสอบได้เพียงใด การตัดสินใจแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งต่างๆ ได้มีการเปิดเผยให้ตรวจสอบมากน้อยแค่ไหน
อย่างไรก็ตาม การขยายอำนาจของ "ระบอบน้ำเงิน"ยังมีด่านที่ต้องเผชิญ ศาลยุติธรรม และธนาคารแห่งประเทศไทยถูกมองว่าเป็นกลไกคานอำนาจ ขณะเดียวกัน กลุ่มอนุรักษนิยมที่เห็นว่าตนไม่ได้รับส่วนแบ่งอำนาจ รวมถึงภาคประชาชนและองค์กรเอกชน อาจกลายเป็นแรงต้านต่อรัฐบาลและเครือข่ายทางการเมือง
จุดที่ต้องจับตาคือคดีฮั้วเลือก สว. ที่กกต.มีมติส่งเรื่องให้ศาลฎีกาพิจารณาและดำเนินคดีอาญา รวมทั้งสิ้น 77 คน หากการสอบสวนขยายไปถึงเส้นทางการเงินและผู้สั่งการ อาจกระทบผู้เกี่ยวข้องทางการเมืองในวงกว้าง แต่หากหลักฐานไม่เชื่อมโยงไปถึงผู้มีบทบาทอื่น ผลของคดีก็อาจจำกัดอยู่เฉพาะผู้ถูกกล่าวหา
ท้ายที่สุด ความอยู่รอดของ “ระบอบน้ำเงิน” จึงขึ้นกับสองเรื่อง 1.เครือข่ายเสียงและการแต่งตั้งจะรักษาความเป็นเอกภาพได้หรือไม่ และ 2. กระบวนการยุติธรรมจะตรวจสอบข้อกล่าวหาในคดี สว. ได้ถึงระดับใด ซึ่งจะเป็นตัวชี้ว่าการรวมอำนาจผ่านกลไกปกติจะเดินหน้าต่อ หรือเผชิญแรงสะเทือนทางการเมืองครั้งใหญ่ครั้งถัดไป
เทียบ 3 ระบอบการเมืองไทย: อำนาจมาจากไหน และถูกคานอย่างไร
| ประเด็นเปรียบเทียบ | ระบอบทักษิณ | ระบอบประยุทธ์ | ระบอบน้ำเงิน |
|---|---|---|---|
| ฐานอำนาจหลัก | คะแนนเสียงเลือกตั้งและฝ่ายบริหารที่เข้มแข็ง | อำนาจหลังรัฐประหารและกลไกตามรัฐธรรมนูญ | การรวบรวมเสียงในสภาและเครือข่ายการแต่งตั้ง ตามกรอบวิเคราะห์ต้นฉบับ |
| เครื่องมือใช้อำนาจ | นโยบายรัฐบาลและเสียงสนับสนุนจากประชาชน | มาตรา 44 คำสั่งพิเศษ และบทเฉพาะกาล | การบริหารเสียงในสภา บทบาทวุฒิสภา และการแต่งตั้งบุคคลในหน่วยงานรัฐ |
| คำอธิบายเชิงนิติปรัชญา | “แม้ทำถูกก็ผิด” | “ถูกทั้งหมดแม้ผิด” | “แม้ผิดก็ถูก” |
| กลไกคานอำนาจ | องค์กรตามรัฐธรรมนูญและแรงต่อต้านจากกลุ่มมวลชน | การต่อรองภายในกลุ่มอำนาจและความไม่เป็นเอกภาพของเสียงในสภา | ศาลยุติธรรม ธนาคารแห่งประเทศไทย และแรงตรวจสอบจากภาคประชาชน |
| จุดเปราะบางที่ต้องจับตา | ความขัดแย้งระหว่างความชอบธรรมจากการเลือกตั้งกับการตรวจสอบ | การพึ่งพาอำนาจพิเศษและความเปลี่ยนแปลงของดุลอำนาจในกลุ่มผู้สนับสนุน | คดีฮั้วเลือก สว. และข้อสงสัยต่อความเป็นอิสระของกลไกตรวจสอบ |







