อีกครั้งที่อเมริกันล้มเหลว เมื่อกองทัพที่ปั้นมาไร้น้ำยาสู้ตอลิบาน

สำนักข่าวสรอยเตอร์ชี้ ความพ่ายแพ้ของกองกำลังอัฟกันในขณะที่กลุ่มตอลิบานเข้ายึดครองจังหวัดแล้วจังหวัดเล่าให้คำตอบที่ชัดเจนว่าความพยายามยาวนานสองทศวรรษของสหรัฐที่จะสร้างกองทัพท้องถิ่นในอัฟกานิสถานนั้นประสบความสำเร็จหรือไม่

แม้จะมีงบประมาณประมาณ 89,000 ล้านดอลลาร์สำหรับการฝึกกองทัพอัฟกัน แต่กลุ่มตอลิบานใช้เวลาแค่หนึ่งเดือนในการทำลายกองทัพนี้ ในช่วงสองสามวันที่ผ่านมา กลุ่มผู้ก่อความไม่สงบได้ยึดเมืองใหญ่ทุกแห่งในอัฟกานิสถาน ตั้งแต่กันดาฮาร์ทางตอนใต้ไปจนถึงมาซาร์-อี-ชาริฟทางเหนือ และเฮรัตทางตะวันตกถึงจาลาลาบัดทางตะวันออก

ตอนนี้พวกเขายืนอยู่แค่ปากทางเข้ากรุงคาบูล

ประธานาธิบดีอัชราฟ ฆานี แห่งอัฟกันยกย่องกองกำลังความมั่นคงและการป้องกันอัฟกันในการปราศรัยทางโทรทัศน์สั้น ๆ เมื่อวันเสาร์ว่าพวกเขามี “จิตวิญญาณที่แข็งแกร่งในการปกป้องประชาชนและประเทศของพวกเขา”

แต่ถึงกระนั้นก็ยังมีความตกใจที่หน่วยทหารอัฟกันจำนวนมากแทบไม่ต่อต้าน บางคนละทิ้งหน้าที่ของตนและคนอื่นๆ ได้บรรลุข้อตกลงกับกลุ่มตอลิบานเพื่อหยุดการต่อสู้และมอบอาวุธและยุทโธปกรณ์ของพวกเขาให้ตอลิบาน

ในบางกรณี เจ้าหน้าที่ของสหรัฐกล่าวว่า ผู้ว่าราชการจังหวัดขอให้กองกำลังความมั่นคงยอมจำนนหรือหลบหนี บางทีเพื่อหลีกเลี่ยงการนองเลือดต่อไปเพราะพวกเขาเชื่อว่าไม่อาจหลีกเลี่ยงความพ่ายแพ้ได้

หากที่ไหนไม่มีการทำข้อตกลงกัน กองกำลังอัฟกันก็ดูเหมือนจะไม่มีตัวตนอยู่เลย

“เมื่อขวัญกำลังใจหมดสิ้นไป มันจะลุกลามอย่างรวดเร็ว และอย่างน้อยเรื่องนี้ก็มีส่วน” เจ้าหน้าที่สหรัฐคนหนึ่งกล่าว

เจ้าหน้าที่อเมริกันกังวลมานานแล้วว่าการคอร์รัปชั่นที่ลุกลามไปทั่วในหมู่ผู้นำทางการทหารและการเมืองของอัฟกานิสถานที่มีกฐานคาหนังคาเขาจะบ่อนทำลายกาขวัญกำลังใจของทหารแนวหน้าที่ได้รับค่าจ้างไม่ดี ขาดแคลนอาหาร และการจัดหายุทโธปกรณ์ที่ไม่แน่นอน ซึ่งบางคนถูกทิ้งไว้นานหลายเดือนหรือหลายปีในด่านที่ห่างไกลซึ่งกลุ่มตอลิบานสามารถโจมตีได้ง่ายๆ

หลายปีที่ผ่านมา ทหารอัฟกันหลายร้อยนายถูกสังหารในแต่ละเดือน แต่กองทัพต่อสู้ต่อไปโดยไม่มีการอพยพผู้บาดเจ็บล้มตายทางอากาศและขาดมาตรฐานการดูแลการผ่าตัดโดยผู้เชี่ยวชาญเหมือนในกองทัพตะวันตก ตราบใดที่กองทัพนานาชาติยังอยู่ที่อัฟกานิสถานพวดเขากฌ็ยังพอมีกำลังใจ แต่เมือถอนกำลังออกไป กองทัพอัฟกันก็หมดแรงใจที่จะสู้

"คุณจะสละชีวิตของคุณให้กับผู้นำที่ไม่จ่ายเงินให้คุณตรงเวลาและสนใจอนาคตของตัวเองมากขึ้นไหม" เจ้าหน้าที่สหรัฐคนที่สองซึ่งพูดโดยขอไม่เปิดเผยชื่อถาม

เป็นการวิเคราะห์บางคนในขบวนการตอลิบานเองเห็นพ้องด้วย

ผู้บัญชาการกลุ่มตอลิบานคนหนึ่งในจังหวัดฆัซนีทางตอนกลางกล่าวว่ากองกำลังของรัฐบาลเริ่มล่มสลายทันทีที่กองกำลังสหรัฐเริ่มถอนตัว "เนื่องจากพวกเขาไม่มีอุดมการณ์ใด ๆ ยกเว้นโหนอเมริกาเอาไว้"

“เหตุผลเดียวที่ทำให้จังหวัดต่างๆ ล่มสลายอย่างไม่คาดคิดก็คือความมุ่งมั่นของเราและการถอนทหารสหรัฐฯ” เขากล่าว

ความพ่ายแพ้เน้นย้ำถึงความล้มเหลวของสหรัฐในการสร้างกองกำลังต่อสู้ในภาพลักษณ์ของกองทัพที่มีความเป็นมืออาชีพสูง โดยมีความเป็นผู้นำที่ได้รับการฝึกฝนมาเป็นอย่างดี แรงบันดาลใจ อาวุธไฮเทค และการสนับสนุนด้านลอจิสติกส์ที่ราบรื่น

ตัวเลขในรายงานทางการนั้น กองกำลังความมั่นคงอัฟกานิสถานมีจำนวนทหารประมาณ 300,000 นาย ในความเป็นจริง ตัวเลขไม่เคยสูงขนาดนั้น

มันปฏิบัติการโดยกองกำลังพิเศษชั้นยอดจำนวนน้อยที่ถูกไล่ต้อนออกจากจังหวัดหนึ่งไปอีกจังหวัดหลังจากเมืองจำนวนมากตกอยู่ในกำมือกลุ่มตอลิบาน อัตราหนีทหารในกองทัพที่สูงอยู่แล้วก็เพิ่มสูงขึ้นอีก

ขณะที่กองกำลังของรัฐบาลเริ่มแตกซ่านกอง กำลังติดอาวุธในท้องถิ่นที่รับเกณฑ์กำลังมารบ ซึ่งภักดีต่อผู้นำระดับภูมิภาคที่มีชื่อเสียง เช่น ขุนศึกอับดุล ราชิด ดอสตุม ในจังหวัดฟาริยาบทางเหนือหรืออิสมาอิล ข่าน ในเมืองเฮรัต ก็รีบเร่งเข้าต่อสู้เช่นกัน

ประเทศตะวันตกระวังกลุ่มติดอาวุธดังกล่าวมานานแล้ว แม้ว่ากองกำลังท้องถิ่นและขุนศึกท้องถิ่นจะเป็นเรื่องปกติตามแนวทางเมืองอัฟกานิสถานแบบดั้งเดิมที่ความสัมพันธ์ส่วนตัว ระดับท้องถิ่น หรือชาติพันธุ์มีน้ำหนักมากกว่าความภักดีต่อรัฐชาติ กลุ่มเหล่านี้พัวพันคอร์รัปชั่นและการล่วงละเมิดจนเป็นปกติ และท้ายที่สุดกลุ่มขุนศึกเหล่านี้ไม่มีประสิทธิภาพเท่ากับองกำลังตามระบบที่ควบคุฒโดยรัฐบาล

ผลก็คือขุนศึกดอสตุม หนีไปอุซเบกิสถานเมื่อกลุ่มตอลิบานบุกเข้ามา และขุนศึกข่านก็ยอมจำนนต่อพวกตอลิบาน

แต่มันเป็นเรื่องสมเหตุสมผลหรือไม่ที่จะสร้างกองทัพแบบตะวันตกในประเทศที่ยากจนที่สุดแห่งหนึ่งของโลกด้วยอัตราการรู้หนังสือ 40% และยังมีวัฒนธรรมทางสังคมและการเมืองที่ห่างไกลจากความรู้สึกเป็นรัฐชาติที่เป็นหนึ่งเดียวเหมือนชาติที่พัฒนาแล้ว

ผู้ฝึกสอนทหารในกองทัพสหรัฐที่ทำงานร่วมกับกองกำลังอัฟกันพยายามสอนบทเรียนพื้นฐานขององค์กรทางทหารที่ทำการจัดหา บำรุงรักษาอุปกรณ์ และดูแลให้หน่วยได้รับการสนับสนุนอย่างเหมาะสมเป็นกุญแจสู่ความสำเร็จในสนามรบ

โจนาธาน ชรอเดน (Jonathan Schroden) ผู้เชี่ยวชาญจากสถาบันนโยบาย CNA ซึ่งทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาให้กับหน่วยบัญชาการกลางของสหรัฐฯ CENTCOM และกองกำลังระหว่างประเทศที่นำโดยสหรัฐในอัฟกานิสถาน กล่าวว่ากองทัพอัฟกันทำหน้าที่ได้มากเท่ากับ "โครงการจัดหางาน"มากกว่าจะเป็นกองกำลังต่อสู้ "เพราะมันเป็นแหล่งที่มาของเงินเดือน (สำหรับประชาชน) ในประเทศที่หาเงินได้ยาก”

แต่ความล้มเหลวเรื้อรังของการสนับสนุนด้านลอจิสติกส์ ยุทโธปกรณ์/อุปกรณ์ และกำลังคนในหลายหน่วย ยังผลให้ "แม้ว่าพวกเขาต้องการต่อสู้ พวกเขาก็หมดความสามารถในการต่อสู้ในระยะเวลาอันสั้น"

กองกำลังอัฟกันถูกบีบให้ยอมแพ้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า หลังการร้องขอเสบียงและกำลังเสริมไม่ได้รับคำตอบ อาจเป็นเพราะขาดความสามารถในการส่งกำลังหนุนหรือระบบไม่สามารถส่งมอบได้

แม้แต่หน่วยกองกำลังพิเศษชั้นยอดที่จมปลักจากการสู้รบในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาก็ยังได้รับความเดือดร้อน เมื่อเดือนที่แล้ว หน่วยคอมมานโดอย่างน้อยสิบกว่านายถูกสังหารโดยกลุ่มตอลิบานในจังหวัดฟายยับ ทางภาคเหนือของประเทศ หลังจากกระสุนหมดและถูกบังคับให้มอบตัว

ริชาร์ด อาร์มิเทจ (Richard Armitage) อดีตนักการทูตสหรัฐซึ่งจัดกองเรือกองเรือของกองทัพเรือเวียดนามใต้เพื่อบรรทุกผู้ลี้ภัยประมาณ 30,000 คนออกจากไซง่อนก่อนที่เรือจะล่มในเดือนเมษายน พ.ศ. 2518 ได้เฝ้าดูภัยคุกคามจากภัยพิบัติที่คล้ายกันที่เกิดขึ้นในกรุงคาบูล

ในฐานะรองเลขาธิการแห่งรัฐภายใต้อดีตประธานาธิบดีจอร์จ ดับเบิลยู บุช เมื่อสหรัฐบุกโจมตีอัฟกานิสถานในปี 2544 เขามีส่วนเกี่ยวข้องอย่างมากกับการทูตอัฟกานิสถาน เขากล่าวว่าการล่มสลายของกองทัพอัฟกันชี้ให้เห็นถึงความล้มเหลวในวงกว้างของความพยายามระหว่างประเทศกว่า 2 ทศวรรษ

“ผมได้ยินคนแสดงความไม่พอใจในหมู่สื่อมวลชนว่ากองทัพอัฟกันไม่สามารถต่อสู้ได้นาน” เขากล่าว “ผมรับรองได้เลยว่ากองทัพอัฟกันต่อสู้แล้ว สู้ได้ และถ้ามีปืนและมีบางอย่างเอาไว้สู้ พวกเขาก็สามารถใช้มันได้”

"คำถามคือ รัฐบาลนี้คุ้มที่จะต่อสู้หรือเปล่า?"

Photo by - / AFP