เจาะลึก 3 เทรนด์ใหญ่ที่จะกำหนดอนาคตเศรษฐกิจไทยแบบหนีไม่พ้น

"โลกหมุนเร็วจนบางครั้งลมหายใจตามไม่ทัน" ในวันที่เราเริ่มคุ้นชินกับ AI ช่วยทำงาน ใครจะเชื่อว่าก้าวต่อไปของเทคโนโลยีอาจลึกซึ้งไปถึงการอ่านรหัสชีวิตผ่านลายนิ้วมือ เพื่อทำนายว่าเด็กคนหนึ่งเกิดมาเพื่อเป็นศิลปินหรือนักวิทยาศาสตร์ วางเข็มทิศชีวิตให้ล่วงหน้าก่อนที่เจ้าตัวจะเริ่มฝันเสียด้วยซ้ำ

 

ขณะเดียวกัน บนท้องถนนรอบตัวเรา ภาพจำของสังคมกำลังเปลี่ยนไป คาเฟ่สัตว์เลี้ยงและคลินิกสุดหรูผุดขึ้นราวกับดอกไม้ไฟ สะท้อนภาพอนาคตที่เสียงเห่าขานอาจหนาหูกว่าเสียงเจื้อยแจ้วของเด็กน้อย

 

นี่ไม่ใช่เรื่องเพ้อฝัน แต่มันคือแรงกระเพื่อมของ ‘คลื่นใต้น้ำ’ ที่กำลังเข้ามารื้อถอนและสร้างโครงสร้างเศรษฐกิจโลก รวมถึงไทย ให้เปลี่ยนไปอย่างถาวร

 

ทิศทางของโลกที่กำลังพลิกโฉมนี้ ถูกสรุปไว้อย่างน่าสนใจผ่านมุมมองของ ดร.กริชผกา บุญเฟื่อง ผู้อำนวยการสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ

 

โดย ดร.กริชผกา ฉายภาพให้เราเห็นว่า โลกใบใหม่ที่เรากำลังก้าวเท้าเข้าไปนั้นไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยเครื่องจักรแบบเดิมอีกต่อไป แต่มันคือการผนึกกำลังระหว่างเทคโนโลยีอัจฉริยะ โมเดลธุรกิจที่ไม่เคยมีมาก่อน และคลื่นความต้องการของผู้บริโภคที่เปลี่ยนไปแบบสุดขั้ว จนเราอาจจำโลกใบเก่าแทบไม่ได้

 

เข็มทิศการขับเคลื่อนประเทศนับจากนี้ กำลังถูกขีดเขียนขึ้นใหม่ผ่าน "3 แกนหลัก" หรือเทรนด์ ที่ทรงพลัง ไม่ว่าจะเป็น เทคโนโลยีอัจฉริยะ โมเดลธุรกิจใหม่ที่ตอบโจทย์ความรู้สึก และพฤติกรรมผู้บริโภคที่เน้นคุณค่าส่วนบุคคลและความยั่งยืน

 

 

 

แล้วแต่ละเทรนด์เกิดขึ้นอย่างไร มาในรูปแบบไหนบ้าง ?

 

เทรนด์แรกคือ เทคโนโลยี: AI และระบบอัตโนมัติในบริบทไทย (Technology)

 

ดร.กริชผกา บอกว่า เทคโนโลยีที่ทรงอิทธิพลที่สุดในปีนี้คงหนีไม่พ้น Generative AI และ Hyper-automation ซึ่งเป็นระบบเชื่อมโยงอัตโนมัติที่ช่วยลดความซ้ำซ้อนในการทำงาน สิ่งที่น่าสนใจคือการปรับตัวของแรงงานไทยที่ไม่ได้มองว่า AI เป็นเพียงเครื่องมือของผู้ใหญ่ แต่มีการเสนอให้สอนทักษะ AI แก่เด็กในระดับอายุที่เหมาะสม เพื่อสร้าง "อาชีพแห่งอนาคต" ที่คนและระบบอัจฉริยะทำงานร่วมกัน

 

นอกจากนี้ ดร.กริชผกา ได้ยกตัวอย่าง AI ที่อาจจะก้าวล้ำมากขึ้น เช่นการค้นหาตัวตนและอาชีพ อีกหน่อยอาจมีการใช้ AI เพื่อวิเคราะห์ Skill set ของแต่ละบุคคล เช่น วิเคราะห์ลายนิ้วมือเพื่อดูแนวโน้มความถนัด (เช่น สายศิลป์หรือสายวิทย์) ช่วยการวางแผนอนาคต ซึ่งนึกภาพตาม อาจคล้ายกับการดูดวง แต่เป็นการเก็บข้อมูลหรือสถิติก่อนที่ AI จะวิเคราะห์ได้ 

 

ในส่วนของภาคอุตสาหกรรมตอนนี้หุ่นยนต์มีราคาถูกกว่ารถ EV ด้วยซ้ำ โดยเฉพาะหุ่นยนต์ที่มาจากจีน ซึ่ง EV ปัจจุบันราคาถูกลงเหลือประมาณ 300,000-400,000 บาทก็มี โอกาสของไทยจากตรงนี้คือ ราคาฮาร์ดแวร์ของหุ่นยนต์ถูกลงมาก ไทยไม่ควรแข่งผลิตหุ่นยนต์สู้กับจีน แต่ควรเน้นไปที่การสร้างชุดคำสั่ง (Instruction set) เพื่อป้อนให้หุ่นยนต์เหล่านั้นสามารถทำงานได้ในบริบทหรือเงื่อนไขของประเทศไทยแทน 

 

นอกจากนี้ Carbon Accounting (ระบบคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์) ถือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับธุรกิจ เอสเอ็มอีที่มีการส่งออกหรือเป็นซัพพลายเออร์ให้กับบริษัทใหญ่ โดยต้องจัดทำตั้งแต่การใช้พลังงาน การผลิต การขนส่ง    และของเสีย เพื่อให้ทราบถึงร่องรอยการปลดปล่อยคาร์บอน เนื่องจากความเข้มงวดของกฎระเบียบโลก เช่น CBAM ของยุโรป ตลอดจน พ.ร.บ. โลกร้อนที่อยู่ระหว่างการเตรียมการ

 

 

เทรนด์ที่สอง เทรนด์ธุรกิจ จาก "เศรษฐกิจฮีลกายใจ" สู่การสร้างมูลค่า Soft Power 

 

เทรนด์ทางธุรกิจสะท้อนแนวโน้มการเติบโตของธุรกิจและอุตสาหกรรม โดยมีธุรกิจที่น่าจับตามอง เช่น Health and Wellness (ธุรกิจฮีลกายและใจ) ที่ไม่ได้มีแค่การ ‘รักษา’ แต่รวมถึงการ ‘ป้องกัน’ และการ ‘บำบัด’ ในกลุ่มคนวัยทำงานที่มีความเครียดสะสม ซึ่งมักพบปัญหา Office Syndrome และปัญหาการนอนหลับ

 

จึงเป็นโอกาสให้กลุ่มธุรกิจและบริการอย่างคลินิกกายภาพบำบัด ผลิตภัณฑ์เครื่องหอม/เทียนหอมช่วยการนอนหลับ อาหารเสริมคลายเครียดจากสมุนไพรไทย หรือธุรกิจท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ กิจกรรมโยคะ/ทำสมาธิ     

 

ที่สำคัญ ดร.กริชผกา เผยว่า Pet Economy (เศรษฐกิจหมาแมว) ค่อนข้างโตเด่น และจะยิ่งเด่นมากขึ้นในปีนี้  ซึ่งตลาดสัตว์เลี้ยงในไทยโตสวนกระแสเศรษฐกิจ จากที่เคยเป็นธุรกิจที่มีตลาดเฉพาะกลุ่มกลายมาเป็นธุรกิจกระแสหลักที่เริ่มมีคนกระโดดเข้ามาแย่งส่วนแบ่งเพิ่มขึ้น เช่น อาหารสัตว์เกรด Holistic/Organic ปรุงสุกใหม่ (Fresh Pet Food) เสื้อผ้าสัตว์เลี้ยงแฟชั่น เฟอร์นิเจอร์ที่ออกแบบให้มีฟังก์ชันสำหรับแมว ตลอดจนบริการสปา คอนโดและโรงแรมสำหรับสัตว์เลี้ยง 

 

นอกจากนี้ ยังมองว่า อีกไม่นานจะมีสเตมเซลล์สำหรับสัตว์เลี้ยง ที่สกัดจากเลือด และอาจมีผลิตภัณฑ์ Dual Snack ที่ออกแบบให้คนและสัตว์สามารถกินร่วมกันได้ นั่นคืออนาคตของเศรษฐกิจหมาแมว 

 

และ Green & Circular Business (สร้างคุณค่าจากของเหลือใช้) เทรนด์รักษ์โลกทำให้ธุรกิจ ‘Upcycling’ และ ‘Recycling’ ได้รับความสนใจ สินค้าและบริการที่มีเรื่องราวสอดรับกับ เทรนด์รักษ์โลก ซึ่งแม้ว่าจะมีต้นทุนสูงแต่ก็สามารถอัปราคาขายได้สูงกว่าปกติ จึงเป็นโอกาสสำหรับธุรกิจเอสเอ็มอีในพื้นที่ ในการแปรรูปเพื่อสร้างมูลค่าให้กับวัตถุดิบท้องถิ่นและวัตถุดิบเหลือทิ้ง ผ่านการออกแบบที่ตอบโจทย์การใช้งานและตอบกระแสแฟชั่น เช่น แปรรูปเปลือกผลไม้เป็นบรรจุภัณฑ์, การนำเศษผ้าจากโรงงานมาทำกระเป๋าแฟชั่น, ร้านเติมน้ำยาปรับผ้านุ่ม/แชมพู (Refill Station) ในชุมชนเพื่อลดขยะพลาสติก 

 

ขณะเดียวกัน Silver Economy หรือธุรกิจเพื่อผู้สูงวัย ไม่ได้หยุดอยู่แค่การรักษาพยาบาล แต่เน้นการสร้าง Silver Solution เพื่อให้ผู้สูงอายุเป็น "Active Citizen" เช่น นวัตกรรมปรับปรุงที่อยู่อาศัยเพื่อป้องกันการล้ม ซึ่งมักเกิดขึ้นในห้องน้ำและบันไดถึง 90%

 

นอกจากนี้ยังมีการเพิ่มมูลค่าสินค้าด้วย Soft Power และความเชื่อ เช่น ธุรกิจสายมู ที่ขยายตัวสู่การเป็น International Trading และการยกระดับสมุนไพรไทยให้เป็น "สมุนไพรเรือธง" ไม่ว่าจะเป็นขิงข่า ตะไคร้ ขมิ้น ที่มีอยู่หลากหลายในไทยเพื่อสร้างแบรนด์ที่มีมูลค่าสูง

 

เทรนด์ที่สาม เทรนด์ผู้บริโภค : พลังของ Data และการบริโภคอย่างยั่งยืน (Consumer)

 

พฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่เปลี่ยนจาก "กลุ่มมวลชน" สู่ Personalization หรือการต้องการสินค้าและบริการที่เจาะลึกเฉพาะบุคคล, โดยมี AI และ Data เป็นตัวช่วยสำคัญในการวิเคราะห์ความต้องการ เช่น ระบบที่สามารถวิเคราะห์ความสนใจได้ทันทีจากข้อมูลการค้นหา

 

เทรนด์ผู้บริโภคที่มาแรง เห็นได้ชัดเลยคือ เทรนด์สุขภาพ ที่มาแรงคือ Longevity หรือการมีอายุยืนอย่างมีคุณภาพ ผู้บริโภคหันมาใช้อุปกรณ์ Wearable เพื่อติดตามข้อมูลสุขภาพในระดับลึก เช่น การวัดคุณภาพการนอนหลับ (Deep Sleep)

 

ยิ่งไปกว่านั้น ผู้บริโภคเริ่มตระหนักถึงสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยยินยอมจ่ายเงินแพงขึ้นสำหรับสินค้าที่เป็น Circular Business หรือผลิตภัณฑ์รักโลก เช่น เสื้อผ้าที่ผลิตจากเส้นใยรีไซเคิล (Circular Recycle Fabric) ซึ่งกลายเป็นมาตรฐานใหม่ในการเลือกซื้อสินค้าในปัจจุบัน

 

Silver Solution (สูงวัยมีสุข) ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยสมบูรณ์แบบ ดังนั้น การออกแบบธุรกิจและบริการเพื่ออำนวยความสะดวกและความปลอดภัยให้กับลูกค้ากลุ่มนี้จะช่วยสร้างความแตกต่าง ให้กับธุรกิจ เช่น บริการปรับปรุงห้องน้ำ บ้านเพื่อความปลอดภัย ทัวร์ท่องเที่ยวแบบสโลว์ไลฟ์สำหรับวัยเกษียณ บริการผู้ช่วยพาไปหาหมอ Muketing หรือ Magic Economy (สายมูฮีลใจ) ความเชื่อและความศรัทธาอยู่คู่กับคนไทยมายาวนาน  จนกลายเป็นวิถีชีวิต ประเพณีและวัฒนธรรม ที่สามารถนำมาสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล เหมาะกับการส่งเสริมธุรกิจทัวร์ทำบุญไหว้พระ ผลิตภัณฑ์บนความเชื่ออย่างกำไลข้อมือและตะกรุดแฟชั่น ซึ่งผสมรวมระหว่างงานศิลปะกับ ความเชื่อเรื่องอำนาจเหนือธรรมชาติที่มีพลังวิเศษ