ทั่วโลกคุมเข้มการเข้าถึงโซเชียลของเด็ก สกัดภัยออนไลน์

ออสเตรเลียกลายเป็นประเทศแรกของโลกที่ออกกฎหมายห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 16 ปีใช้งานโซเชียลมีเดีย โดยกฎหมายจะมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 10 ธันวาคม 2568 ครอบคลุมแพลตฟอร์มหลักอย่าง TikTok, Meta เจ้าของ Facebook และ Instagram รวมถึง YouTube ของ Alphabet นับเป็นมาตรการที่เข้มงวดที่สุดครั้งหนึ่งของโลกในการควบคุมบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่ โดยบริษัทที่ไม่ปฏิบัติตามอาจถูกปรับสูงสุด 49.5 ล้านดอลลาร์ออสเตรเลีย หรือราว 1,200 ล้านบาท

มาตรการดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางความกังวลเพิ่มขึ้นเกี่ยวกับผลกระทบของโซเชียลมีเดียต่อสุขภาพจิต ความปลอดภัย และพฤติกรรมเสพติดออนไลน์ของเด็กและวัยรุ่น ซึ่งหลายประเทศเริ่มมองว่าเป็นปัญหาสาธารณะระดับโลก

สหราชอาณาจักรกำลังพิจารณาใช้มาตรการลักษณะเดียวกับออสเตรเลีย โดยอาจจำกัดการเข้าถึงโซเชียลมีเดียและเพิ่มกฎความปลอดภัยสำหรับ AI Chatbot สำหรับผู้มีอายุต่ำกว่า 16 ปี ขณะที่จีนได้บังคับใช้ “โหมดเยาวชน” ผ่านระบบอุปกรณ์และแอปพลิเคชัน เพื่อจำกัดเวลาใช้งานตามช่วงอายุ

หลายประเทศในยุโรปเดินหน้าออกกฎหมายควบคุมอย่างจริงจัง เดนมาร์กเตรียมห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีใช้โซเชียลมีเดีย ส่วนฝรั่งเศสผ่านร่างกฎหมายห้ามผู้มีอายุต่ำกว่า 15 ปีใช้งานแพลตฟอร์มออนไลน์ ท่ามกลางความกังวลเรื่องการกลั่นแกล้งทางอินเทอร์เน็ตและปัญหาสุขภาพจิต

กรีซ โปแลนด์ และสโลวีเนีย ต่างอยู่ระหว่างเตรียมประกาศหรือร่างกฎหมายจำกัดการใช้งานสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี ขณะที่สเปนเตรียมกำหนดให้ผู้มีอายุต่ำกว่า 16 ปีถูกห้ามใช้งาน พร้อมบังคับให้แพลตฟอร์มติดตั้งระบบยืนยันอายุผู้ใช้

ด้านนอร์เวย์เสนอเพิ่มอายุขั้นต่ำในการยินยอมใช้โซเชียลมีเดียจาก 13 ปีเป็น 15 ปี ขณะที่อิตาลีกำหนดให้เด็กอายุต่ำกว่า 14 ปีต้องได้รับความยินยอมจากผู้ปกครองก่อนสมัครบัญชี

ในเอเชีย มาเลเซียประกาศเตรียมห้ามผู้ใช้อายุต่ำกว่า 16 ปีตั้งแต่ปี 2569 ส่วนอินเดียเริ่มผลักดันข้อจำกัดด้านอายุ หลังนักเศรษฐศาสตร์ระดับสูงของรัฐบาลวิจารณ์ว่าแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียมีลักษณะ “ล่าเหยื่อ” ด้วยการออกแบบให้ผู้ใช้อยู่บนออนไลน์ให้นานที่สุด

ขณะที่สหรัฐฯ วุฒิสภากำลังผลักดันร่างกฎหมาย Kids Online Safety Act ซึ่งจะบังคับให้บริษัทโซเชียลมีเดียต้องออกแบบระบบโดยคำนึงถึงความปลอดภัยของเด็กและเยาวชนมากขึ้น แม้ก่อนหน้านี้หลายรัฐพยายามออกกฎหมายลักษณะเดียวกัน แต่เผชิญข้อถกเถียงเรื่องเสรีภาพในการแสดงออก

ในระดับสหภาพยุโรป European Union เตรียมผลักดันกฎหมาย Digital Fairness Act เพื่อควบคุม “การออกแบบที่สร้างการเสพติดและเป็นอันตราย” บนแพลตฟอร์มออนไลน์ โดยมีแนวโน้มกำหนดอายุขั้นต่ำสำหรับการใช้โซเชียลมีเดีย ขณะที่รัฐสภายุโรปเสนอให้กำหนดอายุขั้นต่ำ 16 ปีสำหรับแพลตฟอร์มโซเชียล และ 13 ปีสำหรับบริการแชร์วิดีโอและ AI Companion

แม้บริษัทเทคโนโลยีส่วนใหญ่ เช่น TikTok, Meta และ Snap จะกำหนดอายุขั้นต่ำในการสมัครใช้งานไว้ที่ 13 ปี แต่กลุ่มคุ้มครองเด็กมองว่ามาตรการดังกล่าวยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ เนื่องจากข้อมูลจากหลายประเทศในยุโรปพบว่าเด็กอายุต่ำกว่า 13 ปีจำนวนมากยังสามารถเข้าถึงและมีบัญชีโซเชียลมีเดียได้อย่างต่อเนื่อง