“Analog Lifestyle” วิถีใหม่! เมื่อคนหยุดให้เทคโนโลยีกำหนดชีวิต

Analog Lifestyle  เมื่อคนหยุดให้เทคโนโลยีกำหนดชีวิต

 

โฆษณาของเทคโนโลยีเกือบทุกประเภท รวมถึงสมาร์ทโฟน  มาพร้อมความง่ายขึ้น เร็วขึ้น .. ง่ายแค่เพียงปลายนิ้ว ก็สามารถจัดการอะไรต่อมิอะไรได้เสร็จสรรพ!

 

แต่มีคำถามที่ตามมาซึ่งไม่ค่อยมีใครพูดถึง คือ ถ้าเทคโนโลยีประหยัดเวลาได้จริง เวลาที่ประหยัดได้นั้นไปอยู่ที่ไหน

 

ผลสำรวจของ Morning Consult ปี 2024 พบว่า Gen Z จำนวน 64% และ millennials อีก 52% รายงานว่าใช้สมาร์ทโฟนวันละ 5 ชั่วโมงขึ้นไป และคนส่วนใหญ่ในทั้งสองกลุ่มบอกตรงกันว่านั่นเป็นเวลาที่มากเกินไป!  กล่าวคือ พวกเขารู้ว่าใช้มากเกินไป แต่ก็ยังหยุดไม่ได้

 

 

เมื่อสมาร์ทโฟนกลายเป็นเครื่องมือของการโฆษณา

 

อันที่จริงแล้ว จุดเริ่มต้นของปัญหาอาจจะอยู่ที่โครงสร้าง ไม่ใช่พฤติกรรมของผู้ใช้

ตอนที่สมาร์ทโฟนยังเป็นแค่โทรศัพท์และนาฬิกาปลุก มันทำหน้าที่เป็นเครื่องมือ ใช้เสร็จก็วาง แต่เมื่อแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียเข้ามา โครงสร้างของมันเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง

แคล นิวพอร์ต (Cal Newport)  นักวิทยาการคอมพิวเตอร์จาก Georgetown และผู้เขียน Digital Minimalism อธิบายว่าแพลตฟอร์มเหล่านี้ทำงานภายใต้ตรรกะง่ายๆ คือยิ่งผู้ใช้อยู่บนหน้าจอนานเท่าไหร่ แพลตฟอร์มก็ยิ่งได้เงินมากเท่านั้น

 

เพราะฉะนั้นรายได้ไม่ได้มาจากการที่ผู้ใช้ได้ประโยชน์ แต่มาจากเวลาที่ผู้ใช้อยู่บนหน้าจอ!

 

ทุกฟีเจอร์ตั้งแต่การแจ้งเตือน ฟีดไม่มีที่สิ้นสุด ไปจนถึงระบบกดถูกใจ ถูกออกแบบมาเพื่อดึงความสนใจให้อยู่นานขึ้น ไม่ใช่เพื่อให้ผู้ใช้ได้สิ่งที่ต้องการแล้วไป

ผลที่ได้คือเครื่องมือที่ควรจะช่วยประหยัดเวลา กลายเป็นสิ่งที่กินเวลาไปแทน และกินแบบที่แทบไม่รู้ตัว

 

 

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน JAMA Network Open ปี 2024 ทดลองให้ครอบครัวในเดนมาร์กลดการใช้สมาร์ทโฟนและแท็บเล็ตเป็นเวลาสองสัปดาห์ ผลพบว่าเด็กและวัยรุ่นที่เข้าร่วมมีพฤติกรรมดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในด้านอาการทางอารมณ์และปัญหาความสัมพันธ์กับเพื่อน

แต่การทดลองในชีวิตจริงทำได้ยากกว่ามาก เพราะสมาร์ทโฟนไม่ใช่แค่แพลตฟอร์มโซเชียล มันยังเป็นแผนที่ กระเป๋าสตางค์ ที่ทำงาน และสมุดนัดหมายในเวลาเดียวกัน การวางมันลงจึงไม่ใช่แค่ตั้งใจแล้วจะทำได้

 

นั่นคือที่มาของสิ่งที่เรียกว่า “Analog Lifestyle”  ซึ่งไม่ใช่การปฏิเสธเทคโนโลยีทั้งหมด แต่เป็นการตัดสินใจอย่างมีสติว่าจะให้มันเข้ามาในชีวิตส่วนไหน และในส่วนไหนที่ไม่ต้องการมัน

 

 

Gen Z กลุ่มแรกที่ถอยจากชีวิตดิจิทัล

 

สิ่งที่น่าสังเกตคือกลุ่มที่เริ่มถอยออกจากโลกดิจิทัลมากที่สุดกลับไม่ใช่คนที่เติบโตมาก่อนยุคอินเทอร์เน็ต แต่คือ Gen Z ซึ่งไม่เคยรู้จักชีวิตที่ไม่มี Wi-Fi เลยด้วยซ้ำ!

ผลสำรวจในสหรัฐปี 2024 พบว่า Gen Z คือกลุ่มที่สนใจซื้อ Dumbphone หรือ โทรศัพท์ปุ่มกด ที่ทำได้แค่โทรและรับสาย ไม่มีอินเทอร์เน็ต ไม่มีแอป ไม่มีโซเชียลมีเดียมากที่สุด คิดเป็น 28% ของกลุ่มอายุ ซึ่งสูงกว่าทุกรุ่น รวมถึงสูงกว่าคนที่เติบโตมาก่อนยุคสมาร์ตโฟนด้วย

 

และบน TikTok แฮชแท็ก #BringBackFlipPhones มียอดวิวสะสมกว่า 59.8 ล้านครั้ง

 

 

การเรียกร้องให้ทิ้งสมาร์ตโฟนผ่านแพลตฟอร์มบนสมาร์ตโฟน อาจจะดูย้อนแย้ง แต่อีกนัยหนึ่ง อาจสะท้อนให้เห็นว่ากระแสนี้ไม่ได้มาจากการปฏิเสธเทคโนโลยีโดยสิ้นเชิง แต่มาจากความต้องการควบคุมมันให้ได้มากขึ้น เพราะพวกเขาอยากอยู่กับปัจจุบันในชีวิตประจำวันมากขึ้น และอยากมีเวลาสำหรับงานอดิเรกมากกว่านี้

 

 

จาก Analog Lifestyle สู่ Analog Economy

 

ปรากฎการณ์นี้ ได้ส่งผลให้เกิด Analog Economy หรือ อุตสาหกรรมที่เกี่ยวกับงานฝีมือ การเขียนด้วยมือ หรือแผ่นเสียง ฯลฯ

ข้อมูลจาก RIAA ระบุว่า ในปี 2023 แผ่นเสียงขายได้ 43 ล้านแผ่น แซงหน้าซีดีที่ขายได้ 37 ล้านแผ่น นับเป็นเพียงครั้งที่สองนับตั้งแต่ปี 1987 ที่แผ่นเสียงขายดีกว่าซีดีในแง่จำนวนแผ่น ส่วนกลุ่มผู้ซื้อที่เติบโตเร็วที่สุดคือคนอายุต่ำกว่า 35 ปี

แม้แผ่นเสียงไม่สะดวก ต้องพลิก ต้องดูแล และฟังแบบข้ามเพลงไม่ได้ง่ายๆ แต่นั่นคือเหตุผลที่คนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่งเลือกมัน กิจกรรมที่ต้องอยู่กับมันจริงๆ โดยไม่มีอัลกอริทึมมาขัดจังหวะ คือสิ่งที่หายากขึ้นทุกวันนี้

 

 

…

 

“Analog Lifestyle”  ในแบบที่กำลังเกิดขึ้นไม่ได้เกิดจากการคิดถึง “อดีต” เฉกเช่นไวรัลยุค 90 ที่คนไทยคุ้นชิ้นกัน แต่เกิดจากการตั้งคำถามกับชีวิตประจำวันที่ว่า “มนุษย์ทุกวันนี้เป็นคนกำหนด การใช้เวลาของตัวเอง หรือปล่อยให้ระบบเป็นคนเลือกให้กันแน่”