“คนจนหน้าจอ” วิจัยสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธ คืนศักดิ์ศรีผู้ยากไร้

สะท้อนวาทกรรมในสังคม ตีแผ่ชีวิตผู้ยากไร้ด้วยสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธ

ผลงานวิจัยล่าสุดเรื่อง “คนจนหน้าจอ : กรณีศึกษาวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธเพื่อช่วยเหลือคนยากไร้ในมุมมองสื่อสารมวลชน” โดยนายธนะกิจ อินยาโส นิสิตระดับปริญญาเอก สาขาพระพุทธศาสนา วิทยาลัยสงฆ์พุทธปัญญาศรีทวารวดี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้ชี้ให้เห็นว่า “สื่อ” มิใช่เพียงเครื่องมือถ่ายทอดเรื่องราว แต่ยังสามารถเป็นพื้นที่คืนศักดิ์ศรีแก่ผู้ด้อยโอกาส ผ่านวาทกรรมสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธที่หยั่งรากอยู่ในสังคมไทย
 

จุดมุ่งหมายการศึกษา

งานวิจัยดังกล่าวตั้งอยู่บน 3 เป้าหมายหลัก ได้แก่

สังเคราะห์วาทกรรมสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธ ที่เคยเผยแพร่ผ่านรายการโทรทัศน์ เช่น “ธรรมะใกล้ตัว” และ “ชีวิตจริงยิ่งกว่าละคร” เพื่อทำความเข้าใจบทบาทของสื่อในการสร้างพื้นที่เรียนรู้และการฟื้นคืนศักดิ์ศรีให้กับคนยากไร้

พัฒนาวาทกรรมเชิงรื้อสร้างอุดมการณ์ ที่ช่วยเปลี่ยนกรอบการรับรู้จากเดิมที่มองผู้ยากไร้เป็น “ภาระ” ไปสู่การมองว่าเป็น “ผู้มีศักยภาพทางธรรม”

ถ่ายทอดชุดวาทกรรมใหม่ ที่ยืนยันสิทธิและศักยภาพของผู้ยากไร้ในฐานะมนุษย์ผู้เสมอภาค

3 ความจริงที่สะท้อนผ่านงานวิจัย

พื้นที่แห่งการเรียนรู้และศักดิ์ศรี – รายการโทรทัศน์ที่ผูกโยงกับหลักอริยสัจ 4 และพรหมวิหาร 4 ทำให้ผู้ชมตระหนักถึงทุกข์และเหตุแห่งทุกข์ พร้อมกระตุ้นความเมตตา กรุณา และอุเบกขาต่อผู้ยากไร้

การเปลี่ยนกรอบการรับรู้ – สื่อช่วยเปลี่ยนภาพจำของผู้ยากไร้จาก “ผลกรรม” ไปสู่การเป็น “ผู้มีศักยภาพ” ด้วยการเล่าเรื่องเชิงเสริมพลัง (empowerment) ซึ่งสะท้อนหลักอิทัปปัจจยตาและเบญจศีล–เบญจธรรม

การยืนยันสิทธิความเสมอภาค – สื่อมิได้เพียงแสดงภาพความยากจน แต่ชี้ให้เห็นว่าผู้ยากไร้มีสิทธิเท่าเทียมในการเข้าถึงธรรมะ การฝึกศีล สมาธิ และปัญญา เช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป
 

จากหน้าจอสู่การเปลี่ยนแปลงจริง

ไม่เพียงแต่เป็นงานวิจัยเชิงทฤษฎี ผู้วิจัยยังมีประสบการณ์ตรงจากการจัดทำรายการโทรทัศน์เพื่อช่วยเหลือผู้ยากไร้ สามารถยื่นมือช่วยเหลือกว่า 1,000 ครอบครัวที่เคยไร้บ้าน ขาดรายได้ หรือแม้แต่ขาดอาหารประทังชีวิต

พระเจริญพงษ์ ธมฺมทีโป ผศ.ดร. ผู้อำนวยการหลักสูตรบัณฑิตศึกษา สาขาพระพุทธศาสนา ให้ความเห็นว่า แม้คัมภีร์พุทธศาสนาจะไม่กล่าวถึงคำว่า “สิทธิ” ในเชิงกฎหมายแบบตะวันตก แต่สิทธิมนุษยชนเชิงพุทธสะท้อนผ่าน “หน้าที่ทางศีลธรรม” ที่ทุกคนควรยึดถือ ซึ่งทำให้การช่วยเหลือผู้ยากไร้ไม่ใช่เพียงการสงเคราะห์ชั่วคราว แต่เป็นการคืนคุณค่าและศักดิ์ศรีอย่างยั่งยืน

ต่อยอดสู่สังคม ชุมชน และนโยบาย

งานวิจัยนี้ยังชี้แนวทางการประยุกต์ใช้ใน 3 ระดับ คือ

ระดับสังคม : สื่อควรออกแบบเรื่องเล่าที่สร้างแรงบันดาลใจและยืนยันคุณค่าของคนยากไร้ในฐานะผู้มีศักยภาพ

ระดับชุมชน : เชื่อมโยงการช่วยเหลือกับกิจกรรมทางศาสนา เช่น “วัดเป็นพื้นที่แห่งการแบ่งปัน”

ระดับนโยบาย : ใช้งานวิจัยเป็นข้อมูลผลักดันให้รัฐและสื่อสาธารณะกำหนดแนวทางการนำเสนอข่าวบนหลักเมตตา กรุณา และความเสมอภาค

“คนจนหน้าจอ” มิใช่เพียงงานวิจัย แต่คือภาพสะท้อนความจริงในสังคมไทย ที่บอกเราว่า การช่วยเหลือผู้ยากไร้ไม่ควรหยุดอยู่ที่การสงเคราะห์ แต่ต้องคืนศักดิ์ศรีและคุณค่าในความเป็นมนุษย์ ผ่านสิทธิมนุษยชนเชิงพุทธที่ทั้งลึกซึ้งและร่วมสมัย