สปสช.ส่ง Care Giver อาสา ดูแลผู้ป่วยติดเตียงในเขตกทม. รับสังคมสูงวัย

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) จัดระบบรองรับสังคมสูงวัยด้วยกองทุน Long Term Care สนับสนุนงบประมาณในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง ซึ่งมีการวางแผนดูแลรายบุคคลโดย Care Manager คือพยาบาลประจำโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) และมี Care Giver ซึ่งมักจะเป็นอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ที่จะลงไปเยี่ยมบ้านดูแลผู้ป่วยอย่างสม่ำเสมอ 

สำหรับในพื้นที่กรุงเทพมหานคร จะมีความซับซ้อนมากกว่าจังหวัดอื่นๆ ทั้งในแง่ของจำนวนประชากรที่หนาแน่น จึงมีการรับสมัคร Care Giver จากคนทั่วไปในชุมชน เพื่อรับการอบรมและทำหน้าที่ดูแลผู้ป่วยติดบ้านติดเตียงที่เป็นเพื่อนบ้านหรือคนในชุมชนด้วยกันเอง

 

ตัวอย่าง ศูนย์บริการสาธารณสุข 47 คลองขวาง  รวมประชากรในความดูแลกว่า 75,000 คน

นพ.อรรถพล ฉัตรอารียกุล ผู้อำนวยการศูนย์บริการสาธารณสุข 47 คลองขวาง กล่าวว่า ปัจจุบันประชากรในพื้นที่มีแนวโน้มเข้ามารับบริการสาธารณสุขเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เพราะพื้นที่เขตภาษีเจริญ รวมถึงอีกหลายๆ เขตในกรุงเทพฯ ที่อยู่กึ่งๆ ระหว่างกรุงเทพฯชั้นในและกรุงเทพฯชั้นนอก จะมีประชาชนเพิ่มขึ้นทุกปีเนื่องจากมีการขยายความเจริญออกจากกรุงเทพฯชั้นในออกมาข้างนอก 

นอกจากประชากรเพิ่มขึ้นแล้ว คนยังถึงบริการสาธารณสุขได้สะดวกมากขึ้นจากนโยบายของ สปสช. ที่ขยายสิทธิบัตรทองให้สามารถไปรับบริการที่หน่วยบริการปฐมภูมิ คือศูนย์บริการสาธารณสุขหรือคลินิกชุมชนอบอุ่นได้ทุกในกรุงเทพฯ  2 ปัจจัยนี้ทำให้จำนวนผู้รับบริการเพิ่มมากขึ้นมาก

ในส่วนของการดูแลสุขภาพพี่น้องประชาชน กรณีที่คนไข้สามารถเดินทางมารับบริการที่ศูนย์บริการสาธารณสุขได้ ก็ให้บริการที่ศูนย์ฯ แต่ถ้าเป็นคนไข้ที่มาไม่ได้ เช่น ผู้ป่วยติดเตียง อัมพาต อัมพฤกษ์ หรือพิการทางสมองต่างๆ เดินไม่ได้ลุกนั่งลำบาก ก็จะมีการจัดทีมเข้าไปดูแลในชุมชน โดยเป็นทีมพยาบาลที่ดูแลเยี่ยมบ้านในชุมชน รวมทั้งประสานกับเครือข่ายที่มีอยู่ในชุมชน คือ เครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุข (อสส.) และล่าสุดคือเครือข่าย Care Giver ในชุมชนนั้นๆ 

นพ.อรรถพล กล่าวว่า Care Giver จะดูแลผู้ป่วยที่ช่วยเหลือตัวเองได้น้อย หรือกลุ่มติดบ้านติดเตียง โดยมีเกณฑ์ประเมิน ADL ว่าผู้ป่วยสามารถช่วยเหลือตัวเองได้มากน้อยขนาดไหน ผู้ป่วยจะแบ่งเป็น 4 กลุ่ม

• กลุ่มที่ 1 เป็นกลุ่มที่ป่วยน้อยแต่ยังถือว่าเป็นกลุ่มติดบ้าน แต่ไม่มีภาวะทางสมอง
• กลุ่มที่ 2 กลุ่มที่มีภาวะแทรกซ้อนทางสมอง
• กลุ่มที่ 3 ผู้ป่วยติดเตียงแต่ไม่มีภาวะแทรกซ้อน
• กลุ่มที่ 4 ผู้ป่วยที่มีภาวะแทรกซ้อนทางสมอง หรือเป็นผู้ป่วยระยะสุดท้ายที่คาดว่าจะมีชีวิตอีกไม่นาน

ผู้ป่วยแต่ละกลุ่ม ทางศูนย์ฯ จะจัดสรร Care Giver ให้เข้าไปดูด้วยความถี่ไม่เท่ากัน ถ้าเป็นกลุ่มที่ 1 จะถือว่าป่วยน้อยสุด ก็จะเข้าไปเยี่ยมเดือนละ 2 ครั้ง กลุ่มที่ 2 และ 3 เข้าไปเยี่ยมสัปดาห์ละ 1 ครั้ง และกลุ่มที่ 4 ซึ่งป่วยหนักสุดจะเข้าไปเยี่ยมสัปดาห์ละ 2 ครั้ง

 

ประโยชน์ของ Care Giver อาสา

นพ.อรรถพล กล่าวว่า ด้วยความที่แนวโน้มประเทศได้เข้าสู่ภาวะสังคมสูงอายุแล้ว และกำลังจะเข้าสู่การเป็นสังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์ภายในอีกไม่กี่ปี การดูแลผู้สูงอายุโดยลูกหลานเอง อาจจะไม่สามารถทำได้ทุกบ้านหรือทำได้ไม่ครบถ้วน จึงจำเป็นต้องใช้เพื่อนบ้านหรือคนในชุมชนที่มาอบรมเป็น Care Giver เข้าไปช่วยดูแลเสริมด้วย อีกทั้ง Care Giver จะเป็นตัวเชื่อมช่วยดูแล ช่วยแจ้งข่าวต่างๆ กับทางทีมพยาบาลของศูนย์บริการสาธารณสุขที่ทำหน้าที่เป็น Care Manager 

“เราไม่สามารถมีพยาบาลเข้าไปดูแลใกล้ชิดสัปดาห์ละ 2 ครั้งได้ทุกคน แต่ว่าถ้าฝึกอบรม Care Giver ที่เป็นเพื่อนบ้านในชุมชนขึ้นมา เขาเหล่านี้สามารถเข้าไปดูแลผู้ป่วยได้บ่อย อย่างน้อยสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง หลายๆเคสไปช่วยดูแลแทบทุกวันก็มี เพราะเป็นเพื่อนบ้านกัน มีอะไรก็ปรึกษากัน ซึ่งต้องบอกว่า แนวทางนี้เป็นแนวทางที่ถูกต้องและสามารถดำเนินการได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว ช่วยประหยัดงบประมาณของประเทศ อีกทั้งเป็นการใช้ทรัพยากรในชุมชน ให้ชุมชนมีความเข้มแข็งร่วมมือช่วยกันดูแลคนในชุมชนด้วยกันเอง” นพ.อรรถพล กล่าว

ทั้งนี้ ขั้นตอนกว่าจะเข้ามาเป็น Care Giver นั้น ทางศูนย์ฯจะประชาสัมพันธ์ว่าในชุมชนไหนมีผู้ป่วย และจะรับสมัคร Care Giver เข้ามาอบรม จากนั้นจะมีการคัดกรองก่อน คือพูดคุยเพื่อดูว่ามีศักยภาพเป็นอย่างไร มีจิตใจที่จะช่วยเหลือ มีความเต็มใจมากน้อยขนาดไหน ถ้าดูแล้วพร้อมทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจก็จะจัดอบรมหลักสูตร 70 ชั่วโมง เมื่ออบรมเสร็จแล้วจะให้อุปกรณ์เบื้องต้น เช่น คู่มือการดูแลโรคต่างๆ โดยเฉพาะโรคที่พบเจอบ่อย อุปกรณ์เครื่องวัดความดัน อุปกรณ์กายภาพบำบัดเบื้องต้น เช่น ลูกบอลที่ให้ผู้ป่วยใช้บีบเพื่อบริหารกล้ามเนื้อมือ เป็นต้น

ปัจจุบัน เขตภาษีเจริญโซนทิศเหนือ มีผู้ป่วยติดเตียง 140 ราย มี Care Giver ที่ผ่านการอบรม 26 คน เฉลี่ยแล้ว Care Giver 1 คน จะดูแลผู้ป่วย 5 ราย โดยมีทีมพยาบาลที่ปรึกษา หาก Care Giver ลงพื้นที่เยี่ยมบ้านแล้วมีข้อสงสัยก็สามารถโทรศัพท์หรือ LINE มาถามพยาบาลเพื่อขอคำแนะนำ และในกรณีที่อาการค่อนข้างรุนแรง พยาบาลก็จะลงพื้นที่มาดูเองอีกที 

นพ.อรรถพล ยังกล่าวเชิญชวนประชาชนที่สนใจ อยากจะช่วยเหลือคนที่เจ็บไข้ได้ป่วย ผู้ที่เคลื่อนไหวลำบาก ผู้ป่วยติดเตียงต่างๆ ซึ่งจริงๆแล้วก็เป็นคนที่เป็นเพื่อนบ้านของท่าน อยู่ในชุมชนของท่าน อยู่ในบริเวณบ้านใกล้เรือนเคียงของท่าน ขอเพียงมีความตั้งใจที่จะช่วย มีเวลา และแล้วมีสุขภาพที่แข็งแรง สามารถติดต่อที่ศูนย์บริการสาธารณสุขใกล้บ้านได้เลย กทม. มีศูนย์บริการสาธารณสุขประจำอยู่ทุกเขต ติดต่อที่ศูนย์ฯ แจ้งว่าอยากจะมาสมัครเป็น Care Giver เพื่อที่จะได้ช่วยดูแลคนไข้คนในชุมชนของท่านเอง ก็ขอเชิญชวน เพราะเป็นทั้งการช่วยชุมชนและยังได้บุญกับตัวท่านเองด้วย

ด้าน นางสุณี บุญเอี่ยม Care Giver ชุมชนแป๊ะกงร่วมใจ ซึ่งอยู่ในพื้นที่การดูแลของศูนย์บริการสาธารณสุข 47 กล่าวว่า ตนทำหน้าที่นี้มา 7 ปีแล้ว นอกจากเป็น Care Giver แล้วยังเป็นอาสาสมัครสาธารณสุข และกรรมการชุมชนด้วย ทำให้เป็นที่รู้จักของคนในชุมชน เวลามีปัญหาชาวบ้านก็จะคิดถึงตนก่อน

นางสุณี กล่าวต่อไปว่า การมี Care Giver ที่ทำงานร่วมกับศูนย์บริการสาธารณสุข เป็นสิ่งที่มีประโยชน์มาก อย่างแรกคือถ้าประชาชนมีคำถามแล้ว Care Giver ตอบไม่ได้ ก็สามารถปรึกษาขอความรู้ไปที่ศูนย์ฯได้ และถ้าเกินศักยภาพของ Care Giver ทางเจ้าหน้าที่ของศูนย์ก็จะลงพื้นที่มาหาผู้ป่วยภายในวันนั้น และนอกจากดูแลผู้ป่วยแล้ว ยังสามารถนำความรู้มาไปกับครอบครัว ตลอดจนให้คำแนะนำเบื้องต้นแก่บ้านใกล้เรือนเคียงได้ 

“ดิฉันจะให้คำแนะนำเรื่องต่างๆผ่านทางไลน์แก่คนในชุมชน ทั้งเรื่องการดูแลสุขภาพ การตรวจสอบสิทธิ ช่องทางวิธีการใช้สิทธิบัตรทองรับการรักษาพยาบาล หน่วยบริการที่สามารถไปใช้สิทธิได้ ฯลฯ เปรียบเสมือนเป็นที่ปรึกษาด้านสุขภาพ ซึ่งการที่ได้เข้ามาทำหน้าที่ตรงนี้ อยากบอกว่า Care Giver ตั้งใจทำงานนี้เพื่อให้คนไข้และญาติมีความสุขในชีวิต เราทำแล้วรู้สึกปลื้มปิติเหมือนได้ทำบุญทำกุศล”นางสุณี กล่าว

 

ค่าใช้จ่าย และการสมัครเข้ารับบริการ

สำหรับผู้ป่วยที่อยากใช้บริการนี้ตามสิทธิ สปสช. สามารถกระทำได้ โดยเป็นประชาชนไทยที่เป็นผู้ป่วยติดบ้านติดเตียงช่วยเหลือ ตัวเองไม่ได้ไม่ว่าจะเป็นผู้ป่วยอัมพฤกษ์อัมพาตคนพิการผู้สูงอายุ ที่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ จะมีสิทธิได้รับบริการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุขสำหรับผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงตามCareplan โดยต้องมีการประเมินว่าเป็นผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงที่มีคะแนนประเมินความสามารถในการดำเนินชีวิตประจำวัน ตามดัชนีบาร์เธลเอดีแอล (BarthelADLindex) เท่ากับหรือน้อยกว่า11

โดยการเยี่ยมจะมีทีมเข้าไปให้บริการประกอบด้วย ทีมสหวิชาชีพด้านการแพทย์และสาธารณสุข / caremanager(ผู้จัดการระบบ
ดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุข) / caregiver(ผู้ช่วยเหลือดูแล) ที่จะเข้ามาคัดกรองและการวางแผนการดูแลระยะยาวด้านสาธารณสุข(CarePlan)  ดูแลติดตามอาการการใช้ยาแนะนำอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ ทำกายภาพบำบัดให้ยืมเครื่องมืออุปกรณ์การแพทย์ที่จำเป็นเพื่อนำกลับมาใช้ที่บ้าน/ชุมชน

ทั้งนี้ ผู้ป่วยติดบ้านติดเตียงที่ยังไม่ได้เข้าสู่การดูแลด้วยกองทุน Long Term Care ที่ สปสช.ร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สามารถโทร.สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่สายด่วน สปสช. 1330