โซลาร์ผลิตไฟได้ แต่เก็บไฟอย่างไร? เปิดโจทย์แบตเตอรี่บ้านยุคใหม่ ลงทุนเพิ่มคุ้มแค่ไหน

การติดตั้งโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้านกำลังเป็นอีกทางเลือกของประชาชนที่ต้องการลดค่าไฟ แต่คำถามสำคัญที่หลายคนยังสงสัยคือ เมื่อแผงโซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าได้เฉพาะช่วงกลางวัน

 

แล้วไฟฟ้าที่ผลิตได้จะนำไปใช้ในเวลากลางคืนอย่างไร จำเป็นต้องติดตั้งแบตเตอรี่เพื่อกักเก็บพลังงานหรือไม่ และการลงทุนเพิ่มอีกหลายหมื่นบาทจะคุ้มค่ากับค่าไฟที่ประหยัดได้จริงหรือเปล่า

 

คำตอบคือ บ้านที่ติดตั้งโซลาร์เซลล์ไม่จำเป็นต้องมีแบตเตอรี่ทุกหลัง เพราะระบบโซลาร์เซลล์ที่เชื่อมต่อกับโครงข่ายไฟฟ้าของการไฟฟ้า หรือ On-Grid สามารถผลิตไฟฟ้าใช้ในช่วงกลางวัน

 

และสลับไปใช้ไฟฟ้าจากระบบจำหน่ายตามปกติเมื่อไม่มีแสงแดดได้ ขณะที่แบตเตอรี่เป็นอุปกรณ์เสริมสำหรับบ้านที่ต้องการเก็บไฟฟ้าส่วนเกินไว้ใช้ในช่วงเย็น กลางคืน หรือสำรองไฟเมื่อเกิดเหตุไฟฟ้าดับ

 

โจทย์จึงไม่ใช่เพียงการเลือกว่าจะติดตั้งโซลาร์เซลล์ขนาดกี่กิโลวัตต์ แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าครัวเรือนใช้ไฟฟ้าในช่วงเวลาใด และต้องการให้ระบบทำหน้าที่อะไร

 

แบตเตอรี่ช่วยอะไร และทำไมจึงมีต้นทุนเพิ่ม?

หลักการทำงานของระบบ Solar + Battery คือ ในช่วงกลางวันที่แผงโซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าได้ ระบบจะจ่ายไฟให้เครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้านก่อน หากมีไฟฟ้าเหลือจึงนำไปชาร์จแบตเตอรี่ เมื่อเข้าสู่ช่วงเย็นหรือกลางคืน ระบบจะดึงไฟฟ้าที่กักเก็บไว้ออกมาใช้ ช่วยลดการดึงไฟจากโครงข่ายการไฟฟ้า

 

ประโยชน์สำคัญจึงมี 3 ด้าน ได้แก่

• เพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าที่ผลิตได้เอง แทนการปล่อยไฟฟ้าส่วนเกินโดยไม่ได้ใช้ประโยชน์
• ลดการซื้อไฟฟ้าจากการไฟฟ้าในช่วงเย็นและกลางคืน
• มีไฟฟ้าสำรองสำหรับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่จำเป็นเมื่อเกิดเหตุไฟดับ หากออกแบบระบบรองรับไว้

 

สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) อธิบายว่า แบตเตอรี่ช่วยเก็บไฟฟ้าส่วนเกินจากโซลาร์เซลล์ในช่วงกลางวัน เพื่อนำมาใช้ในช่วงหัวค่ำซึ่งเป็นช่วงที่ครัวเรือนจำนวนมากมีความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง โดยเฉพาะกรณีที่ผู้ใช้ไฟฟ้าเลือกใช้อัตราค่าไฟฟ้าตามช่วงเวลาการใช้ หรือ TOU ซึ่งมีอัตราค่าไฟฟ้าแตกต่างกันระหว่างช่วงเวลา

 

อย่างไรก็ตาม กกพ. ระบุด้วยว่าการลงทุนแบตเตอรี่ยังมีต้นทุนสูง และไม่ได้รับประกันว่าจะช่วยประหยัดค่าไฟได้ในทุกกรณี จึงต้องพิจารณาร่วมกับอัตราค่าไฟฟ้าและพฤติกรรมการใช้พลังงานของแต่ละครัวเรือน

 

 

แบตเตอรี่ราคาเท่าไร? ลงทุนเพิ่มต้องเตรียมเงินแค่ไหน?

ต้นทุนเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประชาชนต้องคิดให้รอบคอบก่อนตัดสินใจติดตั้งระบบกักเก็บพลังงาน เพราะนอกจากราคาแบตเตอรี่แล้ว ยังมีค่าอินเวอร์เตอร์ที่รองรับแบตเตอรี่ อุปกรณ์ควบคุม ระบบป้องกันไฟฟ้า และค่าแรงติดตั้ง

 

ข้อมูลราคาอ้างอิงจากโครงการก๊วนหิวแสงของกองทุนพลังงานแสงอาทิตย์ ณ เดือนกันยายน 2569 ระบุว่า

• ระบบโซลาร์เซลล์ On-Grid ขนาด 3 กิโลวัตต์ อยู่ที่ประมาณ 75,000–120,000 บาท
• ระบบ On-Grid ขนาด 5 กิโลวัตต์ อยู่ที่ประมาณ 95,000–180,000 บาท
• ระบบ Hybrid ขนาด 5 กิโลวัตต์ พร้อมแบตเตอรี่ 5 กิโลวัตต์ชั่วโมง อยู่ที่ประมาณ 180,000–200,000 บาท
• ระบบ Hybrid ขนาด 5 กิโลวัตต์ พร้อมแบตเตอรี่ 10 กิโลวัตต์ชั่วโมง อยู่ที่ประมาณ 220,000–250,000 บาท

 

ตัวเลขดังกล่าวเป็นราคาอ้างอิงสำหรับเปรียบเทียบ ไม่ใช่ราคากลางหรือราคาตายตัวของตลาด เนื่องจากแต่ละโครงการอาจใช้แผง อินเวอร์เตอร์ แบตเตอรี่ และอุปกรณ์ประกอบต่างยี่ห้อกัน รวมถึงมีเงื่อนไขการรับประกันและติดตั้งที่แตกต่างกัน

 

สิ่งที่เห็นได้จากตัวเลขคือ การเพิ่มระบบแบตเตอรี่ทำให้เงินลงทุนสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ดังนั้นผู้บริโภคไม่ควรพิจารณาเพียงจำนวนหน่วยไฟฟ้าที่จะประหยัดได้ แต่ต้องคำนวณด้วยว่าต้องใช้เวลานานเท่าใดจึงจะชดเชยเงินลงทุนที่เพิ่มขึ้น

 

*โครงการก๊วนหิวแสง (Solar Collective Purchase) เป็นโครงการรวมกลุ่มกันติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้าน (Solar Rooftop) สำหรับครัวเรือน จัดทำโดย วิสาหกิจเพื่อสังคมอาร์อีเจเนอเรชั่น และ กองทุนแสงอาทิตย์ พร้อมด้วยการสนับสนุนจากสภาองค์กรของผู้บริโภคและองค์กรผู้บริโภคสากล

 

แบตเตอรี่ 5 หรือ 10 หน่วย ใช้ไฟได้นานแค่ไหน?

อีกเรื่องที่ควรทำความเข้าใจก่อนซื้อคือ ความจุของแบตเตอรี่กับกำลังไฟฟ้าที่สามารถจ่ายให้เครื่องใช้ไฟฟ้าเป็นคนละเรื่องกัน

 

แบตเตอรี่ขนาด 5 กิโลวัตต์ชั่วโมง (kWh) หมายถึงมีความจุพลังงานตามพิกัด 5 หน่วยไฟฟ้า ส่วนแบตเตอรี่ขนาด 10 kWh มีความจุเป็นสองเท่า

 

แต่ไม่ได้หมายความว่าจะใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าได้เป็นเวลาสองเท่าในทุกสถานการณ์ เพราะยังขึ้นอยู่กับปริมาณไฟฟ้าที่เครื่องใช้แต่ละชนิดต้องการ ประสิทธิภาพการแปลงพลังงาน และความจุที่สามารถนำมาใช้ได้จริง

 

ตัวอย่างการคำนวณอย่างง่าย หากบ้านมีแบตเตอรี่ที่สามารถจ่ายพลังงานได้จริง 10 kWh และมีภาระการใช้ไฟเฉลี่ย 2 kW จะสามารถจ่ายไฟได้ประมาณ 5 ชั่วโมง ตามหลักการคำนวณพลังงานต่อกำลังไฟฟ้า

 

แต่หากมีการเปิดเครื่องปรับอากาศหลายเครื่องพร้อมกัน ระยะเวลาการใช้ไฟก็จะสั้นลง นอกจากนี้ยังต้องคำนึงถึงกำลังจ่ายสูงสุดของแบตเตอรี่และอินเวอร์เตอร์ด้วย เพราะแม้แบตเตอรี่จะมีความจุมาก แต่หากจ่ายกำลังไฟไม่เพียงพอก็ไม่สามารถรองรับเครื่องใช้ไฟฟ้าหลายชนิดพร้อมกันได้

 

ดังนั้นก่อนเลือกขนาดแบตเตอรี่ ควรสำรวจว่าในช่วงกลางคืนมีเครื่องใช้ไฟฟ้าใดที่จำเป็นต้องเปิดบ้าง เช่น ตู้เย็น ไฟส่องสว่าง พัดลม อินเทอร์เน็ต หรือเครื่องปรับอากาศ และต้องการให้ระบบสำรองไฟได้นานกี่ชั่วโมง

 

ความปลอดภัยต้องมาก่อน ติดตั้งแบตเตอรี่อย่างไรให้เหมาะกับบ้าน?

แบตเตอรี่ลิเทียมไอออนมีความเสี่ยงด้านความร้อนและอัคคีภัย หากเกิดความเสียหายจากการใช้งานผิดวิธี การติดตั้งไม่ได้มาตรฐาน หรือระบบควบคุมความปลอดภัยทำงานผิดปกติ

 

เจ้าของบ้านจึงควรให้ความสำคัญกับเรื่องต่อไปนี้

• เลือกแบตเตอรี่และอุปกรณ์ที่ผ่านมาตรฐานความปลอดภัยที่เกี่ยวข้อง และมีเอกสารรับรองตรวจสอบได้
• เลือกผู้ติดตั้งที่มีความเชี่ยวชาญด้านระบบไฟฟ้าและมีผลงานอ้างอิง
• ติดตั้งในตำแหน่งที่เหมาะสม ไม่กีดขวางทางหนีไฟ และหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีความร้อนสูงหรือโดนแสงแดดโดยตรง
• ตรวจสอบระบบป้องกันไฟฟ้า ระบบตัดวงจร และระบบบริหารจัดการแบตเตอรี่ (BMS)
• ปฏิบัติตามคู่มือของผู้ผลิต ไม่ดัดแปลงอุปกรณ์หรือเดินสายไฟเอง
• หากพบความผิดปกติ เช่น แบตเตอรี่บวม ร้อนผิดปกติ มีกลิ่น หรือมีเสียงผิดปกติ ควรหยุดใช้งานและติดต่อผู้เชี่ยวชาญทันที

 

นอกจากนี้ ควรสอบถามผู้ติดตั้งเกี่ยวกับการดูแลรักษา การตรวจสอบระบบตามระยะเวลา และแนวทางจัดการแบตเตอรี่เมื่อหมดอายุ ไม่ควรทิ้งแบตเตอรี่ปะปนกับขยะทั่วไป

 

โซลาร์ไม่มีแบตเตอรี่ก็ช่วยลดค่าไฟได้ ไม่จำเป็นต้องลงทุนเกินความจำเป็น

การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดในระดับครัวเรือนไม่ได้หมายความว่าทุกบ้านต้องติดตั้งระบบที่มีอุปกรณ์ครบทุกอย่าง แต่ควรเลือกเทคโนโลยีให้เหมาะสมกับกำลังซื้อ พื้นที่ติดตั้ง และพฤติกรรมการใช้พลังงาน

 

สำหรับบ้านที่มีไฟฟ้าจากการไฟฟ้าเข้าถึงอยู่แล้ว ระบบ On-Grid สามารถช่วยลดการซื้อไฟฟ้าในช่วงกลางวันได้โดยไม่ต้องแบกรับต้นทุนแบตเตอรี่ ส่วนบ้านที่ต้องการใช้ไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ในช่วงกลางคืน หรือต้องการไฟสำรองเมื่อเกิดไฟดับ จึงค่อยพิจารณาระบบ Hybrid ที่มีแบตเตอรี่เพิ่มเติม

 

ท้ายที่สุด คำถามสำคัญก่อนติดตั้งจึงไม่ใช่เพียงว่าแบตเตอรี่ราคาเท่าไร แต่คือบ้านใช้ไฟฟ้าเมื่อไร ต้องการสำรองไฟนานแค่ไหน และเงินลงทุนที่เพิ่มขึ้นจะสร้างประโยชน์กลับมาในรูปแบบใด

 

เพราะการลงทุนพลังงานสะอาดที่คุ้มค่า ไม่ใช่การติดตั้งอุปกรณ์ให้มากที่สุด แต่คือการเลือกใช้พลังงานให้เกิดประโยชน์สูงสุดโดยไม่สร้างภาระค่าใช้จ่ายเกินความจำเป็น..

 

ที่มา: 

สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) 

กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) — ฐานข้อมูลราคาแผงโซลาร์เซลล์ อินเวอร์เตอร์ และแบตเตอรี่ในประเทศไทย มีข้อมูลราคาแบตเตอรี่แยกตามเทคโนโลยี ข้อมูลราคาระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์

กองทุนพลังงานแสงอาทิตย์ (Thailand Solar Fund) — ข้อมูลราคาอ้างอิงระบบ On-Grid และ Hybrid ในเดือนกันยายน 2569 รวมถึงข้อควรรู้ก่อนเลือกแบตเตอรี่ ก่อนติดโซลาร์ ต้องรู้อะไรบ้าง?

การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) — ข้อมูลโครงการรับซื้อไฟฟ้า Solar Rooftop ภาคประชาชน ซึ่งระบุว่าสามารถติดตั้งระบบกักเก็บพลังงานร่วมกับโซลาร์เซลล์ได้ Q&A โครงการรับซื้อไฟฟ้าจาก Solar Rooftop ภาคประชาชน