ฝ่าวิกฤตพลังงาน! อยากรอดต้องฟื้นนโยบาย "ไบโอแก๊ส-ปรับสูตรปุ๋ย" ใช้ในภาคการเกษตร

ท่ามกลางวิกฤตพลังงานที่เป็นผลพวงจากสงครามในตะวันออกกลางที่ส่งแรงสั่นสะเทือนถึงทุกภาคส่วนของเศรษฐกิจไทย ไม่เว้นแม้แต่ภาคการเกษตร!  ปิยธิดา ถิระรณรงค์ เจ้าหน้าที่เชี่ยวชาญพิเศษด้านวิเคราะห์นโยบายและแผนงานวิจัยการเกษตร สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ สวก. ย้ำในเวทีเสวนา ROUND TABLE "ฝ่าวิกฤตพลังงาน ทางรอดประเทศไทย" จัดโดยโพสต์ทูเดย์  วันนี้ ( 2 เมษายน 2569) ณ ทรู ดิจิทัล พาร์ค ว่า เกษตรกรคือกลุ่มที่เปราะบางที่สุด เพราะเผชิญทั้งราคาปัจจัยการผลิตที่พุ่งสูงและข้อจำกัดในการเข้าถึงพลังงานทางเลือก

 

"พลังงานเป็นเรื่องอ่อนไหวของเกษตรกร เพราะพวกเขาเป็นผู้ที่เข้าถึงปัจจัยการผลิตยาก"

 

 

โดยอธิบายว่าต้นทุนพลังงานในภาคเกษตรไม่ได้จำกัดอยู่เพียงค่าขนส่งหรือน้ำมันประมงเท่านั้น แต่ฝังลึกอยู่ในทุกขั้นตอน ใช้พลังงานทุกจุดตั้งแต่กระบวนการผลิต …และหากมีการตั้งคำถามว่าทำไมไม่ใช้พลังงานอย่างอื่น คำตอบคือ การปรับตัวของเกษตรกรในช่วงนี้ยังไม่เกิดขึ้น เพราะยังอยู่ในสภาวะ "ตื่น" กับเหตุการณ์

 

 

3 ส่วนเร่งรัด-ลงมือทำ ช่วยเกษตรกรฝ่าวิกฤตอย่างยั่งยืน

 

ปิยธิดา ชี้ว่าสิ่งที่ต้องเร่งแก้ในระยะเร่งด่วน คือ ต้นทุนโลจิสติกส์ เพราะฤดูกาลผลไม้ใกล้เข้ามา

 

"ด้านพลังงาน ที่ต้องเร่งรัด ณ ขณะนี้ คือการกระจายสินค้า เพราะจะถึงฤดูกาลผลไม้ที่กำลังจะถึง การกระจายสินค้าเกษตรจึงเป็นส่วนสำคัญที่ต้องเตรียมการรับมือ"

 

อีกส่วนคือการดูแลเรื่อง ปุ๋ย ซึ่ง ณ ขณะนี้กระทรวงเกษตรฯ กำลังผลักดันให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยอินทรีย์ โดยสามารถปรับสัดส่วนการใช้ปุ๋ยใหม่ จากที่เคยใช้ปุ๋ยเคมีล้วน ไปสู่การผสมอินทรีย์และเคมีในสัดส่วน 70:30 ซึ่งจะสามารถช่วยปรับปริมาณการใช้ปุ๋ยเคมีได้ อีกทั้งยังต้องให้ความรู้เกี่ยวกับการใช้ปุ๋ยอย่างเหมาะสม เพราะที่ผ่านมามีการใช้เกินกว่าความต้องการ

 

" การใช้ปุ๋ยเกิดขึ้นเพราะดินไม่มีคุณภาพ กรมพัฒนาที่ดินมีการช่วยเหลือในเรื่องการใช้สารปรับปรุงบำรุงดิน ซึ่งตอนนี้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์พยายามที่จะสร้างการรับรู้เรื่องนี้ต่อเกษตรกรมากยิ่งขึ้น"

 

พร้อมย้ำว่าในเรื่องของปุ๋ย ทางกระทรวงฯ มีมาตรการช่วยเหลืออยู่แล้ว

 

ทั้งนี้ กรมพัฒนาที่ดิน เคยให้ความรู้ต่อประชาชนไว้ว่า การตรวจวิเคราะห์ดิน เป็นวิธีการที่จะช่วยให้ทราบว่าดินขาดธาตุอาหารใด จึงใส่ปุ๋ยได้ตรงจุด แทนที่จะใส่มากเกินความจำเป็นซึ่งเป็นพฤติกรรมที่พบบ่อยและเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ต้นทุนปุ๋ยสูง นอกจากนี้ยังมีการใช้สารปรับปรุงบำรุงดิน เช่น โดโลไมต์หรือปูนมาร์ล เพื่อแก้ไขค่า pH ดินที่เป็นกรดซึ่งทำให้ปุ๋ยถูกดูดซับได้น้อยลงอีกด้วย

 

 

 

ไบโอแก๊ส -โซลาร์เซลล์ พลังงานทางเลือกที่ต้องผลักดันให้ยั่งยืนให้ได้

 

อีกส่วนที่ต้องรีบเร่งทำคือด้านงานวิจัยและนวัตกรรม  โดย ปิยธิดา เน้นว่าการลดพึ่งพาพลังงานฟอสซิลในภาคเกษตรต้องใช้หลายเครื่องมือพร้อมกัน หนึ่งในนั้นคือ "โซลาร์เซลล์" ซึ่งต้องผลักดันให้ใช้มากขึ้นในภาคการเกษตร แม้ยังต้องพึ่งพาการนำเข้าจากจีนเนื่องจากมีต้นทุนที่ถูกกว่าไทย

 

นอกจากนี้ ในเรื่องของ "ไบโอดีเซล" และ "ไบโอแก๊ส" จะต้องนำมาสานต่อ เพราะที่ผ่านมาขาดความต่อเนื่อง จนไม่สามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนได้

 

" เดิมภาคอุตสาหกรรมใช้ไบโอแก๊ส แต่ทำยังไงให้ใช้ในเกษตรกรระดับย่อยได้ เรายังติดปัญหาเรื่องเทคโนโลยีที่ซับซ้อน ส่วนนี้จึงต้องเกิดการสนับสนุน"

 

ตัวแทนจาก สวก. ได้กล่าวเพิ่มเติมว่า "พลังงานทางเลือก" จากพืชเหล่านี้ต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน โดยเฉพาะสมดุลระหว่างพืชพลังงานและพืชอาหาร เพื่อไม่ให้ความมั่นคงทางพลังงานกลายเป็นความเสี่ยงต่อความมั่นคงทางอาหาร เนื่องจากพืชทั้งสองชนิดมีส่วนที่เหลื่อมกันอยู่

 

ท้ายสุดนี้ ปิยธิดาชี้ว่านวัตกรรมและงานวิจัยเพื่อทดแทนพลังงานเหล่านี้เคยเกิดขึ้นในยุคหนึ่งแต่หายไป การขาดความต่อเนื่องทำให้ประเทศไทยไม่สามารถที่จะพัฒนาพลังงานทางเลือกดังกล่าวไปถึงจุดที่สามารถขับเคลื่อนต่อได้ด้วยตนเอง ซึ่งเป็นเป้าหมายที่ต้องเดินต่อไป

 

"เราต้องนำเอางานวิจัยและเทคโนโลยีเหล่านี้กลับมา

และนำความรู้ที่มีอยู่มาขยายผลส่งเสริม ให้มีความต่อเนื่องต่อไป

เพราะเราเข้าสู่ยุคที่ต้องพึ่งพาตนเองให้ได้มากที่สุด"