น้ำมันเวเนซุเอลา เกมพลังงานโลก ใครได้ประโยชน์จากการเปลี่ยนอำนาจ

เมื่อชื่อของ ประธานาธิบดี โดนัล ทรัมป์ ถูกพูดถึงควบคู่กับความขัดแย้งกับประเทศเวเนซุเอลา ประเด็นเรื่อง “น้ำมัน” มักจะปรากฏขึ้นทันที เวเนซุเอลาไม่เพียงเป็นประเทศที่มีน้ำมันมาก แต่ยังเป็นประเทศที่มีปริมาณน้ำมันสำรองที่พิสูจน์แล้วว่ามีมากที่สุดในโลก ความสำคัญของเรื่องนี้จึงไม่ได้อยู่ที่ว่าเวเนซุเอลามีน้ำมันหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่า ใครจะได้ประโยชน์จากน้ำมันเหล่านั้น หากสมดุลอำนาจทางการเมืองในเวเนซูเอลาเปลี่ยนไปจากการแทรกแซงโดยสหรัฐฯ

 

น้ำมันของเวเนซุเอลามีลักษณะเฉพาะ คือ เป็นน้ำมันดิบหนักและหนักพิเศษ มีความหนืดสูง กลั่นยาก และปล่อยคาร์บอนสูง โรงกลั่นจำนวนมากทั่วโลกไม่สามารถรองรับน้ำมันประเภทนี้ได้ แต่โรงกลั่นขนาดใหญ่ของสหรัฐฯ โดยเฉพาะในแถบอ่าวเม็กซิโก ถูกออกแบบมาตั้งแต่หลายสิบปีก่อนเพื่อรองรับน้ำมันดิบหนักโดยตรง น้ำมันจากเวเนซุเอลาจึงเป็นแหล่งป้อนที่เหมาะสมกับโครงสร้างพื้นฐานการกลั่นน้ำมันของสหรัฐฯอย่างยิ่ง

 

เมื่อการคว่ำบาตรทำให้น้ำมันเวเนซุเอลาหายไปจากตลาด โรงกลั่นสหรัฐฯ ต้องหันไปพึ่งน้ำมันดิบหนักจากแคนาดาแทน ซึ่งมีต้นทุนสูงกว่าและอยู่ไกลกว่า จากการอ้างอิงบทความวิเคราะห์ของ Al Jazeera หากสหรัฐฯ เข้าถึงน้ำมันเวเนซุเอลาได้อีกครั้ง จะช่วยลดต้นทุนโรงกลั่น เพิ่มความยืดหยุ่นด้านอุปทาน และเสริมความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมน้ำมันของสหรัฐฯ นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมแหล่งน้ำมันของเวเนซุเอลาจึงยังคงอยู่ในสายตาของสหรัฐฯ อย่างต่อเนื่อง

 

สิ่งหนึ่งที่สอนเราในเรื่องนี้ คือ การมีทรัพยากรธรรมชาติมหาศาลในประเทศไม่ได้หมายความว่าจะนำไปสู่ความมั่งคั่งเสมอไป มีหนึ่งในแนวคิดที่สอดคล้องกับบริบทของเวเนซูเอลาที่เรียกว่า “Resource Curse (คำสาปทรัพยากร)” อธิบายว่าหลายประเทศที่อุดมไปด้วยน้ำมัน ก๊าซ หรือแร่ธาตุ กลับเผชิญปัญหาการเมืองไม่มั่นคง การคอร์รัปชัน และการพัฒนาเศรษฐกิจที่เปราะบาง รายได้จากทรัพยากรที่ได้มาง่าย ทำให้รัฐไม่จำเป็นต้องสร้างเศรษฐกิจที่หลากหลายหรือระบบตรวจสอบถ่วงดุลที่เข้มแข็ง

 

หลายประเทศในแอฟริกามักถูกยกเป็นตัวอย่างของคำสาปทรัพยากร (Resource Curse) แม้จะมีทรัพยากรจำนวนมาก แต่รายได้เหล่านี้กลับกลายเป็นแหล่งแย่งชิงอำนาจการบริหาร มากกว่าจะถูกนำมาใช้ยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน อย่างไรก็ตาม คำสาปทรัพยากร (Resource Curse) ไม่ใช่ชะตากรรมที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ประเทศอย่างนอร์เวย์แสดงให้เห็นว่า หากมีสถาบันที่เข้มแข็ง ความโปร่งใส และการจัดตั้งกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติ (Norway’s Sovereign Wealth Fund) รายได้จากน้ำมันสามารถถูกเปลี่ยนให้เป็นรากฐานของรัฐสวัสดิการและความมั่นคงระยะยาวได้ โดยการนำรายได้จากการขายน้ำมันและก๊าซธรรมชาติมาลงทุนในด้านการบริการสาธารณะ (เช่น การศึกษา สาธารณสุข และเงินกองทุนบำนาญ)

 

ประเทศเวเนซุเอลามีการพึ่งพาน้ำมันเป็นรายได้หลักของประเทศมานานมาก เมื่อราคาน้ำมันตกและการขาดธรรมาภิบาลที่เข้มแข็ง (การทุจริตคอรัปชั่นที่สูง) เศรษฐกิจทั้งระบบจึงสั่นคลอนอย่างรุนแรง นี่คือบริบทสำคัญที่ทำให้หลายฝ่ายกังวลว่า แม้การเข้าถึงน้ำมันจะเพิ่มขึ้น แต่ประโยชน์อาจไม่ได้กระจายสู่ประชาชนทั่วไป

 

สำหรับประเทศที่ไม่ได้เป็นคู่ขัดแย้งอย่างประเทศไทย แม้จะไม่ได้นำเข้าน้ำมันจากเวเนซุเอลาโดยตรง แต่ก็อาจได้รับผลกระทบผ่านราคาน้ำมันโลก หากมีการผลิตน้ำมันเพิ่มขึ้นในตลาดโลก ไทยอาจได้ประโยชน์จากต้นทุนพลังงานที่ลดลง แต่หากความขัดแย้งทวีความรุนแรง ราคาน้ำมันที่ผันผวนจะกลายเป็นความเสี่ยงต่อเศรษฐกิจเช่นกัน

 

สุดท้ายแล้ว ความขัดแย้งในเวเนซูเอลาสะท้อนให้เราเห็นว่า แม้โลกจะพูดถึงการเปลี่ยนผ่านพลังงานและพลังงานสะอาดมากขึ้น แต่ น้ำมันยังคงเป็นตัวแปรสำคัญของอำนาจ การเมือง และความขัดแย้งระหว่างประเทศ นี่อาจเป็นสัญญาณที่บอกเราว่า น้ำมันกำลังกลับมาเป็นตัวแปรหลักของการเมืองโลกอีกครั้ง