Smart Grid เปลี่ยนเมือง เปลี่ยนอนาคต! พลังงานอัจฉริยะนำพาประเทศสู่ยุคพลังงานสะอาด

Smart Grid คืออนาคตของพลังงานไทย ทำไมต้องเริ่มเข้าใจตั้งแต่วันนี้?

ภายในงานสัมมนา POSTTODAY THAILAND SMART CITY 2026 "Data Center – พลิกประเทศ" คุณนิทัศน์ วรพนพิพัฒน์ กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ราช กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) ขึ้นเสวนาในหัวข้อ "Smart Grid ความยั่งยืนของพลังงาน" พร้อมเล่าย้อนถึงจุดเริ่มต้นของแนวคิดสมาร์ทกริด (Smart Grid) และความสำคัญกับประเทศไทยมากกว่าที่คิด

จากคำใหม่เมื่อสิบปีก่อน สู่เทรนด์พลังงานที่โลกกำลังวิ่งหา!

คุณนิทัศน์ อธิบายว่า แนวคิด Smart Grid เริ่มพูดถึงกันเมื่อราว 10–15 ปีก่อน ซึ่งตอนนั้นมักใช้กับ "กริดขนาดเล็กในพื้นที่ห่างไกล" เป็นระบบที่สร้างขึ้นเพื่อแก้ปัญหาใหญ่ของสหรัฐฯ เวลาพายุเข้า สายไฟขาด หมู่บ้านดับทั้งพื้นที่ และซ่อมได้ช้ามาก

เพื่อแก้ปัญหา จึงเกิดแนวคิด "Distributed Generation" หรือการกระจายแหล่งผลิตไฟฟ้าไปตามชุมชน เช่น โรงไฟฟ้าขยะ, โซลาร์ฟาร์มขนาดเล็ก ต่อมาพลังงานหมุนเวียนเริ่มเข้ามามีบทบาทมากขึ้น

เมื่อพลังงานหมุนเวียนเติบโต คำว่า Smart Grid จึงถูกนิยามใหม่ให้ทันยุคมากขึ้น คือกริดไฟฟ้าที่ผสมผสานทุกแหล่งพลังงานเข้าด้วยกัน พร้อมระบบอัจฉริยะที่ทำให้ไฟไม่ดับ และมีเสถียรภาพที่สุด

Smart Grid วันนี้ ไม่ใช่แค่ไฟไม่ดับ แต่คือ ‘ระบบพลังงานฉลาดทั้งประเทศ’

ปัจจุบัน Smart Grid คือระบบที่ครอบคลุมตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง

• รวมพลังงานได้ทุกชนิด ทั้งหมุนเวียนและดั้งเดิม
• มีเทคโนโลยี ICT, ระบบสื่อสารสองทาง, Smart Meter
• ระบบควบคุมอัตโนมัติที่ "คิดเอง สั่งงานเอง"
• สมดุลพลังงานแบบเรียลไทม
• ผู้ใช้ปลายทางสามารถมีอุปกรณ์ที่ช่วยเสริมเสถียรภาพของกริดได้ด้วย

และที่น่าสนใจคือหลายประเทศเปิดให้ "ชุมชนผลิตไฟใช้เอง-ขายไฟคืนกริด" ตามราคาตลาดไฟฟ้าแบบเรียลไทม์ ซึ่งไทยยังไม่มี แต่เป็นภาพอนาคตที่ "เกิดขึ้นแน่" ในวันที่ระบบสมาร์ทกริดพร้อม

Smart Grid = พลังงานมั่นคง + เพิ่มพลังงานสะอาด + ประหยัดทั้งระบบ

คุณนิทัศน์ให้ภาพไว้ชัดเจนว่า หากประเทศไทยเดินไปสู่ระบบนี้ ผลลัพธ์จะเห็นทันที

• คนไทยเปิดไฟแล้วไฟติดเสมอ นั่นบ่งชี้ภาพพลังงานมั่นคงด้านพลังงานระดับประเทศ
• พลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้นอย่างเป็นระบบ
• ลดการสูญเสียไฟฟ้าจากการส่งไฟระยะไกล
• ภาคอุตสาหกรรมไฟฟ้าทำงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น
• รองรับ EV และเทคโนโลยีพลังงานใหม่ๆ
• เปิดโอกาสให้เกิดธุรกิจพลังงานรูปแบบใหม่ในชุมชน

ต่างประเทศก้าวไปไกลแล้ว เช่น ออสเตรเลีย ที่มี Community Battery เก็บไฟราคาถูกแล้วขายตอนราคาแพง หรือชุมชนที่ EV สามารถส่งไฟกลับเข้ากริด (Vehicle-to-Grid)

ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นได้ เพราะหัวใจของ Smart Grid ยุคใหม่คือ AI และระบบวิเคราะห์ข้อมูลที่ซับซ้อน

Smart Grid – Data Center – ความยั่งยืน: แยกกันไม่ออกอีกต่อไป

คุณนิทัศน์ชี้ว่า ทั้งสามเรื่องนี้คือระบบเดียวกัน

• Data Center ต้องการพลังงานสะอาด
• พลังงานหมุนเวียนต้องใช้ AI และระบบสมาร์ทกริดบริหาร
• ทั้งหมดช่วยลดการปล่อยคาร์บอน และสร้างความยั่งยืนให้ประเทศ

ตัวอย่างชัดๆ เช่น คาร์บอนฟรีไอแลนด์ ในต่างประเทศใช้โซลาร์ – วินด์ – แบตเตอรี่ – EV – ระบบ V2G ทำให้ทั้งเกาะสามารถพึ่งพาตนเองด้านพลังงาน

สิงคโปร์ ไม่ได้กรีน แต่สมาร์ทที่สุด

แม้สิงคโปร์จะไม่มีพื้นที่ผลิตพลังงานสะอาด แต่ใช้ความสมาร์ทในการจัดการพลังงานและข้อมูล สร้างเมืองที่ลื่นไหลที่สุดแห่งหนึ่งในโลก ตั้งแต่ลงเครื่องบินจนถึงขึ้นรถใช้เวลาไม่ถึง 10 นาที all powered by data centers และระบบดิจิทัลที่ทำงานไร้รอยต่อ

นี่คือภาพที่ประเทศไทยต้องวิ่งตาม 

อนาคตพลังงานสะอาดของไทย

Smart Grid เป็นหนึ่งในคำตอบสำคัญที่ช่วยให้ประเทศไทยสามารถเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสะอาดและมีความยืดหยุ่นมากขึ้นได้จริงจัง ช่วยสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจ และทำให้มีพลังงานหมุนเวียนเพียงพอที่จะรองรับ Data Center และขับเคลื่อนความอัจฉริยะต่างๆ

การบูรณาการระหว่าง Smart Grid, Data Center และความยั่งยืน เป็นทิศทางที่ประเทศไทยควรจะเดินหน้าต่อไป

"Smart Grid ไม่ได้เป็นเพียงเทคโนโลยีด้านไฟฟ้า แต่เป็นระบบอัจฉริยะที่เชื่อมโยงกับ AI, Data Center และนวัตกรรมต่างๆ เพื่อสร้างความมั่นคงด้านพลังงาน ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และขับเคลื่อนเศรษฐกิจไปสู่ความยั่งยืนในอนาคต"