ไทยรั้งอันดับที่ 45 จากผลการจัดอันดับดัชนีนวัตกรรมโลกปี 2025

รายงานล่าสุดจากองค์การทรัพย์สินทางปัญญาแห่งโลก (WIPO) ฉบับล่าสุดฉายภาพภูมิทัศน์นวัตกรรมโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง โดยมีเหตุการณ์สำคัญคือการที่ประเทศจีนทะยานเข้าสู่ 10 อันดับแรกได้เป็นครั้งแรก ซึ่งเป็นสัญญาณชัดเจนว่าขีดความสามารถด้านนวัตกรรมกำลังกระจายตัวสู่กลุ่มประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่อย่างมีนัยสำคัญ

 

จากการวิเคราะห์โปรไฟล์ด้านนวัตกรรมของประเทศไทย ในรายงาน GII 2025  ชี้ว่าแม้จะมีสถานะด้านนวัตกรรมที่โดดเด่นในหลายมิติ แต่ก็ยังคงมีความท้าทายที่ต้องเผชิญ:

• อันดับและคะแนน: ประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 45 ของโลก ด้วยคะแนนรวม 36.7

• อันดับในกลุ่มรายได้: อยู่ในอันดับที่ 4 ของกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางระดับสูง (Upper-middle income) เป็นรองเพียงจีน มาเลเซีย และตุรกี

• อันดับในภูมิภาค: อยู่ในอันดับที่ 4 ของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้  

 

รายงาน GII 2025 ประเมินประสิทธิภาพด้านนวัตกรรมของไทยว่า "สอดคล้องกับระดับการพัฒนา" (Performance in line with level of development) ซึ่งหมายความว่าผลลัพธ์ด้านนวัตกรรมอยู่ในระดับที่คาดหวังได้เมื่อเทียบกับระดับการพัฒนาทางเศรษฐกิจ

 

และยังยกย่องไทยในฐานะ "ผู้มีประสิทธิภาพด้านนวัตกรรมสูงกว่าที่คาด" (Innovation overperformer) ซึ่งเป็นสถานะที่ได้รับเป็นปีที่ 11 (แม้จะไม่ต่อเนื่อง) สถานะคู่ขนานนี้ชี้ให้เห็นถึงการสร้างสรรค์นวัตกรรมที่เกินความคาดหมายทางเศรษฐกิจ แม้ว่าประสิทธิภาพในปัจจุบันจะปรับตัวเข้าใกล้ระดับที่คาดการณ์ไว้

 

ขณะที่กรุงเทพมหานคร ยังเป็นหนึ่งในคลัสเตอร์นวัตกรรมที่น่าจับตามอง แม้จะยังอยู่นอก 100 อันดับแรกของโลกก็ตาม

 

อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาในภูมิภาคอาเซียน สถานการณ์การแข่งขันกลับมีความซับซ้อนและท้าทายมากยิ่งขึ้น

เนื่องจากภูมิภาคอาเซียนได้กลายเป็นสมรภูมิที่มีพลวัตและการแข่งขันด้านนวัตกรรมสูงที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยมีอัตราการเติบโตของการลงทุนด้านวิจัยและพัฒนา (R&D) เฉลี่ยสูงถึง 8.5% ต่อปีระหว่างปี 2000-2023 และมูลค่าการส่งออกสินค้าไฮเทคเพิ่มขึ้นกว่าสองเท่าระหว่างปี 2015-2022 ช่องว่างระหว่างกลุ่มประเทศอาเซียนและผู้นำนวัตกรรมโลกกำลังแคบลงอย่างต่อเนื่อง  

 

โดยอันดับดัชนีนวัตกรรมโลกของประเทศสมาชิกอาเซียนในปี 2025:

 

สิงคโปร์  อันดับ 5

มาเลเซีย 34

เวียดนาม 44

ไทย 45

ฟิลิปปินส์ 50

อินโดนีเซีย 55

บรูไนดารุสซาลาม 88

กัมพูชา 100

สปป. ลาว 109

เมียนมา 122

 

แม้ไทยยังรักษาตำแหน่งผู้นำเหนือฟิลิปปินส์และอินโดนีเซียไว้ได้อย่างฉิวเฉียด โดยมีอันดับตามหลังเวียดนามเพียงอันดับเดียว ช่องว่างที่แคบลงทุกปีนี้สร้างแรงกดดันมหาศาลให้ไทยต้องเร่งปฏิรูป  

 

ภาพรวมนวัตกรรมโลกและ 10 ประเทศผู้นำ

 

สวิตเซอร์แลนด์ยังคงรักษาตำแหน่งประเทศที่มีนวัตกรรมสูงสุดของโลกไว้ได้เป็นปีที่ 15 ติดต่อกัน สะท้อนให้เห็นถึงความแข็งแกร่งของระบบนิเวศนวัตกรรมที่ครบวงจรและมีเสถียรภาพ

 

ขณะที่ ประเทศจีนได้สร้างประวัติศาสตร์ด้วยการทะยานเข้าสู่ 10 อันดับแรกเป็นครั้งแรก (อันดับที่ 10) ซึ่งตอกย้ำถึงการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของมหาอำนาจทางเทคโนโลยีแห่งเอเชีย

 

10 ประเทศที่มีอันดับนวัตกรรมสูงสุดของโลกประจำปี 2025 มีดังนี้:

1. สวิตเซอร์แลนด์ (66.0)

2. สวีเดน (62.6)

3. สหรัฐอเมริกา (61.7)

4. สาธารณรัฐเกาหลี (60.0)

5. สิงคโปร์ (59.9)

6. สหราชอาณาจักร (59.1)

7. ฟินแลนด์ (57.7)

8. เนเธอร์แลนด์ (57.0)

9. เดนมาร์ก (56.9)

10. จีน (56.6)

 

บทสรุปและทิศทางในอนาคต

 

แม้ว่าประเทศไทยจะสามารถรักษาอันดับที่ 45 ได้อย่างมั่นคง แต่ผลการจัดอันดับ GII 2025 ถือเป็นสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่าการหยุดนิ่งอยู่กับที่ท่ามกลางสมรภูมิอาเซียนที่กำลังเดือดพล่าน เท่ากับการถอยหลัง สถานการณ์นี้ท้าทายประสิทธิผลของยุทธศาสตร์ชาติอย่าง "ประเทศไทย 4.0" และโครงการระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ว่ากำลังส่งผลลัพธ์ได้รวดเร็วเพียงพอเมื่อเทียบกับคู่แข่งในภูมิภาคหรือไม่

 

ประเทศไทยจำเป็นต้องเปลี่ยนยุทธศาสตร์จากการ "รักษาระดับ" ไปสู่การ "ไล่ตามเพื่อเป็นผู้นำ" อย่างจริงจัง การเร่งเพิ่มการลงทุนเพื่อการวิจัยและพัฒนา (R&D) การส่งเสริมความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชน และสถาบันการศึกษา และการสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการเติบโตของธุรกิจเทคโนโลยี คือภารกิจเร่งด่วนเพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันและช่วงชิงตำแหน่งผู้นำด้านนวัตกรรมในภูมิภาคกลับคืนมา

อ่านรายงานฉบับเต็ม ที่นี่