Next to know - Long Covid มรดกตกค้างจากโควิด อาจส่งผลต่อหัวใจและสมอง

 

         ปัจจุบันจำนวนผู้ติดเชื้อ โควิด-19 ในหลายประเทศยังคงเพิ่มขึ้น สร้างผลกระทบต่อสังคมเป็นวงกว้างโดยเฉพาะระบบสาธารณสุข ผู้ป่วยอาการหนักจำเป็นต้องใช้เครื่องช่วยหายใจทวีจำนวน ไม่ต่างจากอัตราการบริโภคยาต้านไวรัสพุ่งสูง จนระบบการส่งยาให้ผู้ป่วย Home Isolation ล่าช้ากว่าที่ควร

 

         โชคดีคนส่วนใหญ่ในประเทศได้รับวัคซีนครบสองเข็มไปจนถึงเข็มสามกันเพียงพอ ทำให้แม้ติดเชื้อเจ็บป่วยอาการก็ไม่ร้ายแรง สามารถกักตัวอยู่บ้านไม่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลหรืออาการหนักจนใช้เครื่องช่วยหายใจ ผ่อนภาระของบุคลากรทางการแพทย์ลงไปมาก

 

          ด้วยเหตุนั้นคนบางส่วนจึงเริ่มละเลยรู้สึกว่าการติดเชื้อไม่ใช่เรื่องใหญ่ เพราะต่อให้ติดเชื้อหลายคนก็ไม่แสดงอาการมากกว่าไข้หวัดทั่วไปจนบางส่วนเริ่มละเลย แต่นอกจากอาการเจ็บป่วยภายใต้การติดเชื้อ ภายหลังได้รับการรักษาจนหายดีก็ใช่ว่าผลกระทบจากโรคจะหมดไป กลับทิ้งผลกระทบไว้กับร่างกายที่เรายังคาดเดาผลลัพธ์ต่อจากนั้นไม่ได้

 

          วันนี้จึงขอพูดถึงผลกระทบที่เกิดกับผู้ป่วยที่เคยติดเชื้อโควิดหรืออาการ Long covid กันเสียหน่อย

 

Long covid คืออะไร?

         Long covid หรือ Post Covid-19 Syndrome คือ ภาวะที่เชื้อโควิด-19ถูกขจัดออกจากร่างกายจนหมด บางครั้งได้รับการวินิจฉัยว่าหายดี สามารถกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้ แต่ผลจากการเจ็บป่วยกลับทำให้เกิดอาการแทรกซ้อนตกค้างบนร่างกาย ซึ่งอาจเริ่มแสดงอาการในช่วง 4 – 12 สัปดาห์หลังได้รับเชื้อ

 

         ปัจจุบันเรายังไม่สามารถหาข้อสรุปได้ว่าอาการ Long covid เกิดขึ้นจากสาเหตุใด ด้วยรูปแบบในการเกิดไม่แน่นอนนัก อีกทั้งยังขาดข้อมูลงานวิจัยต่อสุขภาพของผู้ป่วยอย่างจริงจัง แต่ข้อสันนิฐานเกี่ยวกับอาการ Long covid มีอยู่ 3 รูปแบบ ได้แก่

 

1. ความเสียหายจากเชื้อโควิด-19ที่เกิดขึ้นกับอวัยวะต่างๆ ส่วนนี้เป็นผลกระทบจากโควิด-19โดยตรง ทำให้อวัยวะที่ถูกไวรัสโจมตีหรือได้รับผลกระทบจากเชื้อได้รับความเสียหาย แม้ไวรัสจะถูกขจัดออกจากร่างกายก็ยังไม่สามารถฟื้นฟูได้ จึงเป็นที่มาของอาการ Long covid นั่นเอง
2. การทำงานของภูมิคุ้มกันที่ผิดปกติ ถือเป็นอีกผลพวงทีสามารถเกิดขึ้นได้ภายหลังหายจากโควิด-19 ด้วยการทำงานของภูมิคุ้มกันในร่างกายถูกกระตุ้น แม้ขจัดเชื้อออกจากร่างกายไปหมดสิ้นแต่ภูมิคุ้มกันยังคงทำงานอยู่ นำไปสู่อาการ Long covid จากภูมิคุ้มกันของผู้ป่วยเอง
3. หลงเหลือไวรัสภายในร่างกาย สามารถเกิดขึ้นได้กรณีเชื้อยังไม่ถูกขจัดจากร่างกายจนหมด หลงเหลือซากเชื้อบางส่วนที่อาจสร้างอาการเจ็บป่วยให้แก่ร่างกายหรือไม่ก็ได้ เมื่อมีเชื้อภายในร่างกายภูมิคุ้มกันจึงเริ่มทำงาน กลายเป็นที่มาของอาการ Long covid ที่เกิดขึ้น

 

         อาการ Long covid สามารถเกิดขึ้นได้ราว 30 – 50% จากผู้ป่วยที่เคยได้รับการรักษา ส่วนมากมักพบผู้ป่วยที่เชื้อลงปอดโดยเพศหญิงมีอัตราส่วนความเป็นไปได้ในการเกิดอาการมากกว่า นอกจากนี้หากเป็นผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงหรือมีโรคเรื้อรังอยู่ก่อน โอกาสในการเกิด Long covid จะยิ่งเพิ่มสูงขึ้นอีก

 

อาการทั่วไปของ Long covid เป็นอย่างไร?

         อาการ Long covid มีพื้นฐานมาจากโควิด-19 ดังนั้นอาการโดยมากมักเกิดขึ้นกับทางเดินหายใจ จึงมักเกิดอาการดังนี้

 

• อ่อนเพลีย 
• เหนื่อยง่าย 
• หายใจไม่เต็มอิ่ม 
• ปวดศีรษะ 
• ใจสั่น แน่นหน้าอก 
• ไอเรื้อรัง 
• จมูกไม่รับกลิ่น ลิ้นไม่รับรส 
• ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อและข้อต่อ 

 

         อาการที่กล่าวมาข้างต้นเห็นได้ชัดว่าเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อเราได้รับเชื้อไวรัสไข้หวัดเข้ามาในร่างกาย ตรงกับสมมติฐานเรื่องซากเชื้อภายในตัวที่ยังขจัดออกไปไม่หมด อีกทั้งยังทำให้เกิดอาการอ่อนเพลีย หายใจไม่สะดวก และใจสั่น เป็นผลพวงจากความเสียหายที่เกิดขึ้นเมื่อเชื้อลงปอด

 

          หลายคนอาจพากันสงสัยว่าในกรณีขจัดเชื้อออกจากร่างกายได้หมดเหตุใดจึงหลงเหลืออาการ ส่วนนี้สอดคล้องกับความเสียหายต่อทางเดินหายใจ เมื่อเชื้อลงปอดจะทำให้ปอดขาดความยืดหยุ่น เนื้อเยื่อปอดจะเริ่มแข็ง อาจทิ้งรอยแผล หรือทำให้เกิดพังผืดประเภทต่างๆ ทำให้ปอดไม่สามารถหมุนเวียนออกซิเจนได้เต็มที่ นำไปสู่อาการผิดปกติอื่นในอนาคต

 

         ผู้มีความเสี่ยงเกิดอาการ Long covid นอกจากผู้สูงอายุกับผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงมีโรคประจำตัวอยู่ก่อน อีกกลุ่มที่มักเกิดอาการ Long covid ตามมาคือ กลุ่มผู้ป่วยอาการหนักซึ่งได้รับความเสียหายที่เกิดขึ้นจากเชื้อมากเป็นพิเศษ เพราะเป็นกลุ่มที่ร่างกายได้รับความเสียหายมาก โอกาสในการเกิดอาการนี้ยิ่งเพิ่มสูง จึงเป็นที่ต้องเฝ้าระวังต่อทั้งแพทย์และตัวผู้ป่วยเอง หากเกิดอาการผิดปกติขึ้นควรรีบพบแพทย์อย่างเร่งด่วน

 

อาการ Long covid อันตรายอาจทำให้เสียชีวิตและโรคแทรกซ้อนในอนาคต 

         หลังจากได้รู้จักอาการทั่วไปที่ทิ้งผลกระทบไว้แก่ผู้ป่วย แต่ความจริง Long covid สามารถสร้างผลกระทบได้มากกว่านั้น นั่นทำให้ผู้ติดเชื้อแม้ฟื้นตัวได้รับการรักษาจนหายดีก็ไม่อาจวางใจ จำเป็นต้องเฝ้าระวังสังเกตอาการตัวเองต่อ เพราะไม่อาจรู้ได้ว่าอาการร้ายแรงจะเกิดขึ้นกับเราหรือไม่

 

         ส่วนอาการ Long covid อื่นๆ ที่เป็นอันตรายแก่ผู้ป่วยหรือสร้างผลกระทบในระยะยาว เช่น

 

• MIS-C

          MIS-C อีกชื่อคืออาการอักเสบหลายระบบ มักเกิดขึ้นในเด็กที่ติดเชื้อนำไปสู่การอักเสบในอวัยวะต่างๆ ทั่วทั้งร่างกาย ทำให้ผู้ป่วยมีไข้สูง ตาแดง ริมฝีปากแห้ง หายใจหอบ ปวดศีรษะ ปวดท้อง อาเจียน ในกรณีร้ายแรงอาจนำไปสู่อาการช็อกจากความดันต่ำ ไตวายเฉียบพลัน เยื่อหุ้มสมองอักเสบ ไปจนภาวะหัวใจล้มเหลว

 

         อาการเหล่านี้เกิดจากการตอบสนองต่อภูมิคุ้มกันภายในร่างกาย นำไปสู่การอักเสบของระบบอวัยวะเมื่อเกิดการทำงานของภูมิคุ้มกันที่มากเกิน เกิดขึ้นง่ายกับกลุ่มผู้ป่วยเด็กซึ่งอวัยวะและร่างกายไม่แข็งแรงเท่าผู้ใหญ่ จึงถือเป็นกลุ่มเสี่ยงต้องเฝ้าระวังอาการนี้เป็นพิเศษ

 

• โรคหัวใจ

         ผลวิจัยฉบันนี้ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Medicine จากการตรวจสอบกลุ่มผู้ป่วยโควิด-19 ภายหลังจากได้รับการรักษาจนหายดี พบว่าผู้ป่วยที่ติดเชื้อโควิด-19มีความเสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจเพิ่มขึ้น โดยไม่เกี่ยวว่าจะเป็นผู้ป่วยอาการหนักหรือไม่

 

         สิ่งนี้สามารถเกิดขึ้นได้ในกรณีเชื้อเข้าสู่หัวใจโดยตรง เพราะเชื้อจะเข้าไปทำลายกล้ามเนื้อหัวใจโดยตรง นำมาสู่อาการโรคหัวใจตามมา หรือบางครั้งการเจ็บป่วยส่งผลให้ร่างกายต้องทำงานหนักกว่าปกติ ทำให้เกิดผลกระทบตกค้างแม้เชื้อจะถูกขจัดออกจากตัว เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจในอนาคต

 

• ผลกระทบต่อสมองและสุขภาพจิต

         ส่วนนี้เป็นการศึกษาจาก มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Frontier in Aging Neuroscience ว่า ผู้ติดเชื้ออาจเกิดผลกระทบต่อจากใช้ความคิดและสมาธิจนอาจมีปัญหาภายในชีวิตประจำวัน

 

         ผลการวิจัยพบว่าผู้ป่วยที่เกิดอาการปวดหัวระหว่างรักษาตัวมีปัญหาในหลายด้าน ทั้งการจดจ่อต่อสิ่งต่างๆ, อาการหลงลืมเพิ่มสูงขึ้น, ไม่สามารถเลือกคำที่เหมาะสมในการพูดได้ถนัด จนถึงสมาธิสั้นลงไม่สามารถทำงานเป็นเวลานาน มีอัตราการเกิดสูงถึง 60 – 70% ในกลุ่มผู้ป่วยอาการหนัก

 

         อาการ Long covid จัดอยู่เกณฑ์อันตรายจำเป็นต้องเฝ้าระวังใกล้ชิด เป็นไปได้สูงว่าต่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาจนหายดี แต่ก็ต้องทุกข์ทรมานรวมถึงต้องหาทางรับมือกับอาการ Long covid ที่ตามมา จึงถือเป็นประเด็นสำคัญที่ต้องได้รับความสนใจ เมื่อจำนวนผู้ติดเชื้อในหลายประเทศยังเพิ่มสูงไม่เว้นแต่ละวัน

 

         อีกทั้งเรื่องนี้ยังทวีความสำคัญเมื่อรัฐบาลหลายประเทศ ผลักดันให้โควิด-19กลายเป็นโรคประจำถิ่น อาศัยนโยบายอยู่ร่วมกับเชื้อโรค นี่จึงเป็นประเด็นที่เราต้องให้ความสนใจและเตรียมพร้อม เพราะจากนี้จำนวนผู้ติดเชื้อจะยิ่งเพิ่ม ส่งผลให้ผู้ป่วยจากอาการข้างเคียงหลังติดเชื้อทวีจำนวนไปตามกัน

 

         ไม่เช่นนั้นในอนาคตเราอาจได้เผชิญวิกฤติทางสาธารณสุขครั้งใหม่จากผู้ป่วย Long covid ก็เป็นได้

 

ที่มา

https://www.bangkokhospital.com/content/long-covid

https://www.ram-hosp.co.th/news_detail/1400

https://www.praram9.com/mis-c-post-covid-complication-in-children/

https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2789793

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnagi.2022.804922/full