จากคดีฮั้วสว.ถึงโกงสอบท้องถิ่นใครกำหนดคนเข้าสู่อำนาจรัฐ

การฮั้วเลือกสมาชิกวุฒิสภาและข้อกล่าวหาคดีโกงสอบท้องถิ่น แม้จะเกิดขึ้นคนละสนาม ใช้กฎหมายคนละฉบับ และมีผู้เกี่ยวข้องต่างกลุ่ม แต่เมื่อชำแหละถึงแก่น ทั้งสองคดีกลับโยงเข้าสู่คำถามเดียวกัน ใครเป็นผู้กำหนดว่า บุคคลใดจะได้ผ่านประตูเข้าสู่ตำแหน่งสาธารณะ

 

สนามแรก กระบวนการเลือก สว. ซึ่งควรสะท้อนการตัดสินใจอย่างอิสระภายใต้กติกาที่โปร่งใส ขณะที่สนามที่2 คือการสอบแข่งขันเพื่อเข้าสู่ระบบราชการท้องถิ่น ประตูที่ควรเปิดให้ผู้สมัครแข่งขันด้วยความรู้และความสามารถอย่างเท่าเทียม

 

การเลือก สว. เผชิญข้อกล่าวหาเรื่องการสมยอมลงคะแนนและการจัดตั้งเครือข่าย ขณะที่สนามสอบถูกตั้งข้อสงสัยเรื่องการเรียกรับผลประโยชน์ ระบบอุปถัมภ์ และการแทรกแซงผล สิ่งที่สั่นคลอนจึงไม่ใช่เพียงผลลัพธ์ของสองกระบวนการ หากเป็นความน่าเชื่อถือของระบบคัดคนเข้าสู่อำนาจรัฐตั้งแต่ฐานรากถึงระดับประเทศ

ฮั้ว สว. เมื่อผลลัพธ์อาจถูกออกแบบ

 

ข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการเลือก สว. สะท้อนปัญหาในอีกระดับหนึ่ง เพราะเกี่ยวพันกับบุคคลที่จะเข้าไปมีบทบาทในโครงสร้างอำนาจระดับชาติ

 

หากมีการจัดกลุ่ม วางตัวบุคคล หรือตกลงคะแนนล่วงหน้า กระบวนการที่ควรเปิดให้เกิดการแข่งขันอย่างอิสระอาจถูกเปลี่ยนเป็นเกมที่มีผู้เขียนบทไว้ก่อนแล้ว ผู้สมัครที่อยู่นอกเครือข่ายจึงอาจแทบไม่มีโอกาสแข่งขัน แม้มีคุณสมบัติเหมาะสมเพียงใดก็ตาม

 

ปัญหาสำคัญไม่ใช่แค่ใครได้รับเลือก แต่คือผู้ได้รับเลือกเป็นตัวแทนของกลุ่มวิชาชีพและสังคมอย่างแท้จริง หรือเป็นตัวแทนของเครือข่ายที่สามารถจัดการคะแนนได้มีประสิทธิภาพกว่า

 

เมื่อที่มาถูกตั้งคำถาม ความชอบธรรมในการใช้อำนาจภายหลังก็ย่อมถูกตั้งคำถามตามไปด้วย เพราะทุกการตัดสินใจของผู้ดำรงตำแหน่งอาจถูกสังคมมองย้อนกลับไปยังเครือข่ายที่ผลักดันบุคคลเหล่านั้นเข้าสู่ระบบ

ซื้อเก้าอี้ จุดเริ่มต้นวงจรผลประโยชน์

 

การโกงสอบท้องถิ่นไม่ควรถูกลดทอนให้เป็นเพียงเรื่องของผู้สมัครบางคนที่ต้องการได้งานโดยไม่สุจริต เพราะหากมีการจัดระบบช่วยเหลือ เปลี่ยนแปลงผล หรือเรียกรับเงิน ย่อมหมายความว่าการทุจริตอาจไม่ได้เกิดจากคนคนเดียว

 

เบื้องหลังผู้ได้รับประโยชน์อาจมีทั้งผู้ประสานงาน ผู้รวบรวมเงิน ผู้เข้าถึงกระบวนการสอบ และผู้มีอำนาจที่สามารถทำให้ผลลัพธ์เปลี่ยนแปลงได้ คำถามจึงอยู่ที่ว่า เครือข่ายนี้ขยายไปไกลเพียงใด และใครคือผู้ควบคุมกลไกตัวจริง

 

ความเสียหายไม่ได้จบลงเมื่อผู้ทุจริตได้รับการบรรจุ เพราะบุคคลเหล่านี้จะเข้าไปเกี่ยวข้องกับงบประมาณ การจัดซื้อจัดจ้าง และบริการสาธารณะที่กระทบต่อประชาชนโดยตรง

 

หากตำแหน่งราชการถูกมองเป็นสินค้าที่ต้องจ่ายเงินเพื่อให้ได้มา ผู้ซื้อย่อมมีแรงจูงใจนำผลประโยชน์จากตำแหน่งมาชดเชยต้นทุน การซื้อเก้าอี้จึงอาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของวงจรคอร์รัปชันรอบใหม่ ไม่ใช่ปลายทางของการทุจริต

 

จับปลาซิว หรือสาวถึงผู้บงการ

 

จุดตัดสำคัญของทั้งสองคดีอยู่ที่ประสิทธิภาพของการตรวจสอบ หน่วยงานรัฐจะดำเนินการกับผู้รับประโยชน์ปลายทางเท่านั้น หรือจะสาวไปถึงผู้จัดระบบและผู้บงการเบื้องหลัง

 

การเพิกถอนผู้ทุจริตออกจากตำแหน่งเป็นมาตรการที่จำเป็น แต่ยังไม่เพียงพอ หากผู้วางแผน ผู้ประสานเครือข่าย และผู้มีอำนาจสนับสนุนยังไม่ถูกตรวจสอบ วงจรเดิมก็สามารถเปลี่ยนตัวผู้เล่นและกลับมาใหม่ได้

 

มาตรการ “เชือดไก่ให้ลิงดู” อาจสร้างภาพว่ารัฐกำลังเอาจริง แต่หากดำเนินคดีถึงเพียงผู้กระทำระดับล่าง ก็อาจกลายเป็นการตัดตอนเพื่อรักษาโครงสร้างเดิมมากกว่าการขุดรากถอนโคน

 

สังคมจึงต้องการคำตอบว่า เส้นทางผลประโยชน์ไปหยุดที่ใคร ใครสามารถเข้าถึงและบิดเบือนกระบวนการ และมีเจ้าหน้าที่คนใดละเว้นการปฏิบัติหน้าที่หรือไม่

 

ศรัทธาที่กำลังถูกสอบพร้อมกัน

 

ทั้งคดีโกงสอบท้องถิ่นและข้อกล่าวหาฮั้วเลือก สว. จึงไม่ใช่ข่าวเฉพาะเหตุการณ์ แต่เป็นการสอบครั้งใหญ่ของระบบรัฐ

หากผลสอบ ตำแหน่งราชการ หรือคะแนนเลือกบุคคลสามารถถูกจัดการผ่านเงิน เส้นสาย และเครือข่ายอำนาจ ความพยายามของคนที่แข่งขันอย่างสุจริตย่อมสูญเสียความหมาย

 

คำตอบสุดท้ายจึงไม่ได้อยู่ที่จำนวนผู้ถูกเพิกถอนหรือถูกดำเนินคดี แต่อยู่ที่กระบวนการตรวจสอบจะเดินตามหลักฐานไปได้ไกลเพียงใด

 

เพราะหากรัฐจับได้เพียงผู้รับประโยชน์ แต่ไม่แตะผู้สร้างระบบ ประตูเข้าสู่อำนาจก็อาจยังเปิดให้เครือข่ายเดิมอยู่เสมอ เพียงเปลี่ยนรายชื่อคนที่เดินผ่านเข้าไปเท่านั้น