ปณิธานเจาะลึก พ.ร.ก.ฉุกเฉินรัฐบาลอนุทินกุญแจกู้น้ำท่วมหาดใหญ่

วิกฤตเร่งด่วน–ภาวะตัดสินใจของรัฐ
 

วิกฤตมหาอุทกภัยที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา กลายเป็นจุดทดสอบสมรรถนะของรัฐบาลในการบริหารสถานการณ์ฉุกเฉิน ระดับน้ำที่เพิ่มสูงอย่างรวดเร็ว บริเวณเขาคอหงส์ถึงลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา ส่งผลให้ระบบสาธารณูปโภคของเมืองใหญ่ทางเศรษฐกิจแทบเข้าสู่ภาวะชะงักงัน

การประกาศใช้พระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน (พ.ร.ก.ฉุกเฉิน) โดยนายกฯ อนุทิน ชาญวีรกูล จึงถูกจับตาถึงเหตุผล กลไก และผลลัพธ์ที่จะตามมาในระดับพื้นที่และระดับประเทศ

อาจารย์ปณิธาน วัฒนายากร ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ให้มุมมองว่ากฎหมายพิเศษฉบับนี้ทำหน้าที่เหมือน “สะพานลัด” ของฝ่ายบริหาร เมื่อเผชิญสถานการณ์วิกฤตที่เวลาคือปัจจัยชี้ขาด พ.ร.ก.ฉุกเฉินไม่เพียงเปิดทางให้นายกรัฐมนตรีขยับเร็วขึ้น แต่ยังลดแรงเสียดทานจากกลไกปกติที่มักเต็มไปด้วยข้อจำกัดทางขั้นตอน

ภายใต้ภาวะฝนตกหนักและน้ำหลากนี้ การขับเคลื่อนรัฐจึงต้องตอบโจทย์ความเสี่ยงสูง ความไม่แน่นอนของข้อมูล และความจำเป็นที่ต้องอาศัยดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ภาคสนามอย่างมาก

มุมมองของอาจารย์ปณิธานชี้ว่า หากปราศจากเครื่องมือทางกฎหมายระดับนี้ การช่วยเหลืออาจล่าช้ากว่าที่สถานการณ์จะรับได้ และทำให้ความเสียหายลุกลามไปสู่โครงสร้างเศรษฐกิจเมืองหาดใหญ่ทั้งระบบ
 

“เร็ว–ตรง–ปลอดภัย” ผ่าน 4 เหตุผลหลักของการใช้ พ.ร.ก.ฉุกเฉิน

ประเด็นแรกที่อาจารย์ปณิธานให้ความสำคัญคือ “การคุ้มครองเจ้าหน้าที่” ซึ่งเป็นหัวใจของการปฏิบัติงานในพื้นที่วิกฤต พ.ร.ก.ฉุกเฉินทำให้เจ้าหน้าที่สามารถตัดสินใจช่วยเหลือได้เร็วขึ้นโดยไม่ต้องกังวลภาระทางกฎหมาย เช่น การ “ช่วยคนก่อนระเบียบ” หรือกรณีที่การประเมินสถานการณ์ผิดพลาดในภาวะที่ข้อมูลเปลี่ยนเร็ว หากเกิดความสูญเสีย เจ้าหน้าที่จะไม่ต้องเผชิญคดีในภายหลัง สิ่งนี้สร้างขวัญกำลังใจและช่วยลดภาวะชะงักงันจากความกลัวความผิด

ประเด็นต่อมา คือความสามารถของรัฐในการใช้งบฉุกเฉินได้ทันที ซึ่งถือเป็นข้อจำกัดใหญ่ในระบบราชการไทยปกติ เพราะการเบิกจ่ายต้องผ่านคณะกรรมการ กรม สำนักงบ และขั้นตอนหลายชั้น การประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินเปิดทางนายกรัฐมนตรีใช้งบกลางและงบฉุกเฉินได้โดยตรง เพื่อสนับสนุนยุทโธปกรณ์ เครื่องสูบน้ำ เรือท้องแบน หรือการตั้งศูนย์พักพิงชั่วคราวโดยไม่ต้องรอการอนุมัติแบบปกติ ความคล่องตัวนี้ช่วยประคองสถานการณ์ใน 24–72 ชั่วโมงแรกที่เป็นช่วงชี้ชะตา

อีกประเด็นสำคัญ คือการไม่ต้องเสนอแผนผ่านสภา ซึ่งต่างจากการใช้ พ.ร.บ.ความมั่นคง หรือ พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ.2550 ที่ต้องมีขั้นตอนเสนอขอความเห็นชอบ การตัดงานราชการชั้นนี้ออกไป ทำให้รัฐบาลสามารถสั่งตั้งศูนย์บัญชาการเฉพาะกิจ เคลื่อนกำลังคน หรือสั่งการเชิงพื้นที่แบบวันต่อวันได้ทันที ถือเป็นการเพิ่ม “ความเร็วของนโยบาย” ที่สอดคล้องกับความเร็วของน้ำ
 

อำนาจสื่อ–ข้อมูล กับโจทย์ความไว้วางใจสาธารณะ

ข้อสุดท้ายที่อาจารย์ปณิธานหยิบยกเป็นทั้ง “โอกาส” และ “ความเสี่ยงทางสังคม” คือการควบคุมข้อมูลและสื่อในภาวะฉุกเฉิน ท่ามกลางน้ำท่วมใหญ่ โลกออนไลน์มักเต็มไปด้วยข่าวลวง ข่าวตกแต่ง และข้อมูลไม่ครบถ้วน ซึ่งสร้างผลกระทบต่อการอพยพ การจัดระเบียบพื้นที่ และความเชื่อมั่นของประชาชน

พ.ร.ก.ฉุกเฉินเปิดให้รัฐมีอำนาจสกัดข่าวปลอม ควบคุมเนื้อหาที่บิดเบือน และกำกับแพลตฟอร์มบางส่วน เพื่อให้ข้อมูลสำคัญ เช่น คำสั่งอพยพ ระดับน้ำ หรือเส้นทางปลอดภัยถูกส่งอย่างรวดเร็วและปราศจากสัญญาณรบกวน

อย่างไรก็ดี มาตรการควบคุมสื่อเป็นพื้นที่ถกเถียงที่ละเอียดอ่อน เนื่องจากสังคมไทยมีความอ่อนไหวต่อประเด็นเสรีภาพการแสดงความคิดเห็น การใช้อำนาจพิเศษเพื่อจำกัดข้อมูลจึงต้องอาศัยความโปร่งใสและเหตุผลที่อธิบายได้ต่อสาธารณะ มิฉะนั้นอาจถูกตีความว่าเป็นความพยายามควบคุมกระแสวิพากษ์วิจารณ์ทางการเมืองมากกว่าการปกป้องความปลอดภัย

ท้ายที่สุด ความท้าทายของรัฐจึงไม่ได้อยู่เพียงการจัดการน้ำ แต่รวมถึงการรักษาความไว้วางใจของประชาชนในช่วงเวลาที่ความจริงและข่าวลือไหลเร็วพอๆ กับกระแสน้ำ หากการสื่อสารมีเอกภาพ และใช้อำนาจพิเศษอย่างเหมาะสม สถานการณ์จะคลี่คลายเร็วกว่าที่โครงสร้างปกติจะสามารถรับมือได้

การใช้ พ.ร.ก.ฉุกเฉินรับมือวิกฤตน้ำท่วมหาดใหญ่ตามมุมมองอาจารย์ปณิธานคือการเพิ่มความเร็วและประสิทธิภาพของรัฐ ทั้งการคุ้มครองเจ้าหน้าที่ การใช้งบฉุกเฉิน และลดขั้นตอนราชการ แต่การควบคุมข้อมูลยังต้องใช้ด้วยความระมัดระวังเพื่อรักษาความไว้วางใจของสังคม
 

ที่มา : เนชั่นอินไซต์ (คลิ๊กชม)
เรียบเรียง : อมรเดช ชูสุวรรณ บรรณาธิการข่าวการเมือง