บัตรเครดิตชาวนาเรื่องใหญ่รั่วไหลง่าย

ปรากฏการณ์เรื่องโรงสีออกตะลุมบอนกว้านซื้อข้าวเปลือกจากชาวนาในขณะนี้

โดย...ทีมข่าวการเงิน

ปรากฏการณ์เรื่องโรงสีออกตะลุมบอนกว้านซื้อข้าวเปลือกจากชาวนาในขณะนี้ ถือเป็นการประเดิมรับการกลับมาทำโครงการรับจำนำข้าวของพรรคเพื่อไทย โดยที่จะล้มโครงการประกันรายได้ของประชาธิปัตย์ที่ทำมากว่า 2 ปีทิ้งไปเสีย

นอกจากนี้ จะเห็นว่าชัยชนะของพรรคเพื่อไทยที่ได้มาในครั้งนี้คงปฏิเสธไม่ได้ว่ามาจากฐานเสียงของเกษตรกร โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคอีสานที่แทบจะเรียกได้ว่าเป็น “เรดโซน” ก็เพราะเพื่อไทยรู้ใจพี่น้องเกษตรกรว่า อยากมีบัตรพลาสติกไว้รูดปรื้ดกะเขาเหมือนกัน ไปไหนมาไหนไม่ต้องพกเงินเป็นฟ่อนๆ ไปซื้อของ

พรรคเพื่อไทยจึงชูนโยบายเรื่อง “บัตรเครดิตชาวนา” ซึ่งก็ถือว่าได้ใจชาวไร่ชาวนาไปแบบเต็มๆ

หลักการเรื่อง “บัตรเครดิตชาวนา” ของพรรคเพื่อไทย เสนอว่า บัตรเครดิตชาวนาจะออกโดยธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ที่จะปล่อยเครดิต คือ สินเชื่อให้ชาวนาสามารถนำบัตรเครดิตไปซื้อสินค้าซึ่งเป็นปัจจัยการผลิต เช่น ปุ๋ย ยา เมล็ดพันธุ์จากร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการ โดยไม่ต้องจ่ายเงินก่อน เมื่อผลผลิตออกมาก็ขายคืนให้ ธ.ก.ส. แล้วจึงหักเงินกู้ที่เคยให้ยืมไปคืนกลับมา แต่ ธ.ก.ส. จะทำหน้าที่ในการสำรองจ่ายเงินค่าสินค้าให้ร้านค้าแทนเกษตรกรไปก่อน

ล่าสุดทีมเศรษฐกิจพรรคเพื่อไทยแย้มว่า เฉพาะเกษตรกรที่มีบัตรเครดิตชาวนาเท่านั้นถึงจะได้สิทธิเข้าโครงการรับจำนำ ซึ่งมั่นใจว่าต่อจากนี้ไปเกษตรกรรากหญ้าของคนไทยกว่า 5 ล้านคน จะถือบัตรพลาสติกนี้กันเกลื่อนเมือง

ตอนนี้เกษตรกรทั้งหลายต่างฝันหวานว่า จะได้ถือบัตรเอกสิทธิ์พิเศษไปซื้อปุ๋ย ซื้อยาฆ่าแมลง เมล็ดพันธุ์ โดยไม่ต้องพกเงินไปให้เมื่อย แต่หากคิดด้วยเหตุและผล โครงการบัตรเครดิตชาวนานี้จะมีโอกาสแท้ง หรือมีปัญหาตามมาอีกมากมายเหมือนนโยบายขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำวันละ 300 บาท และปรับเงินเดือนแรกเข้าสำหรับผู้ที่จบปริญญาตรีให้เป็นเดือนละ 1.5 หมื่นบาท

 

ข้อท้วงติงจากนางสาลินี วังตาล ผู้อำนวยการอาวุโส ฝ่ายตรวจสอบ 1 ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เห็นว่า ในทางปฏิบัติแล้วโครงการนี้น่าจะสำเร็จยาก ทั้งเรื่องของร้านค้าที่จะเข้าร่วมโครงการ คุณสมบัติของเกษตรกร รวมถึงเครื่องรูดบัตรที่ต้องมาพิจารณาต่อว่าจะใช้ร่วมกันกับเครื่องรูดบัตรของธนาคารพาณิชย์ ที่มีวางอยู่ตามร้านค้าทั่วไปได้หรือไม่ เพราะการลงทุนเครื่องรูดบัตรมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง

นอกจากนี้ ธ.ก.ส. ยังต้องมีการลงทุนเรื่องระบบไอทีเพื่อรองรับกับการเชื่อมต่อกับเครื่องรูดบัตรตามร้านค้า

ขณะที่แหล่งข่าวจากกระทรวงการคลังมองว่า เรื่องนี้ทำได้ยาก นับตั้งแต่ขั้นตอนการคัดเลือกเกษตรกร การคัดเลือกร้านค้าที่จะเข้าโครงการ โดยเฉพาะร้านค้าที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลความเจริญ วิธีการเชื่อมต่อระบบไอที การหักชำระบัญชี

ที่สำคัญคือการติดตามทวงหนี้ จะใช้วิธีการเช่นไร ในเมื่อพรรคเพื่อไทยเตรียมยกเลิกโครงการประกันรายได้ แล้วหันกลับมาทำโครงการรับจำนำ ซึ่งรูปแบบการรับจำนำที่ผ่านมา คนที่ได้ประโยชน์ไม่ใช่เกษตรกรรายย่อย แต่จะเป็นเกษตรกรรายใหญ่ที่มีโรงสี ทำให้ ธ.ก.ส. ไม่สามารถหักค่าใช้จ่ายในบัตรเครดิตกับเกษตรกรรายย่อยได้ ที่สำคัญรายได้ของเกษตรกรไม่ตายตัวเหมือนกับรายได้ของกลุ่มมนุษย์เงินเดือน หรือแม้กระทั่งสาวโรงงาน จึงมองว่ามีโอกาสสูงมากที่โครงการนี้จะกลายเป็นหนี้เสียมหาศาลให้กับ ธ.ก.ส.

“ข้อเสีย” ของโครงการนี้ยังมีอีกคือ น่าจะเป็นการส่งเสริมให้คนมีพฤติกรรมเวียนเทียนก่อหนี้ เช่น ร้านค้าอาจตกลงกับเกษตรกรให้เอาบัตรเครดิตมารูดซื้อสินค้าทางการเกษตร แล้วขายสินค้าคืนให้กับร้านค้าในราคาต่ำกว่าราคาปกติ เพื่อให้เกษตรกรรับเงินสดคืนกลับไปใช้เป็นค่าตอบแทน และหากไม่มีระบบการตรวจสอบที่เข้มข้นอาจเป็นช่องโหว่ให้เกษตรกรใช้เงินเกินตัว ซึ่งในที่สุดแล้ว “บัตรเครดิตชาวนา” อาจกลายเป็นบัตรเพิ่มหนี้ให้ชาวนาก็เป็นได้

ส่วนร้านค้าสินค้าเกษตรที่จะเข้าโครงการก็ยังไม่มีการกำหนดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนว่า จะเป็นร้านค้าประเภทไหน สหกรณ์การเกษตรกร ร้านค้าในชุมชน ซึ่งเรื่องนี้มีการตั้งข้อสังเกตว่า โครงการนี้น่าจะเป็นการสร้างโอกาสให้กับพ่อค้าสินค้าเกษตรรายใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นพ่อค้าปุ๋ย เครื่องจักรกลทางการเกษตรที่จะได้เปรียบพวกพ่อค้ารายย่อย ร้านค้าชุมชนที่ไม่มีความพร้อมในเรื่องของการติดตั้งระบบออนไลน์เพื่อเชื่อมโยงข้อมูลกับ ธ.ก.ส.

นอกจากนี้ ธ.ก.ส.เองอาจเผชิญกับภาวะหนี้เสีย เพราะขาดระบบตรวจสอบเครดิตเกษตรกรก่อนปล่อยกู้ สะท้อนจากระบบธนาคารพาณิชย์ปัจจุบัน มีการตรวจเครดิตบูโรก่อนปล่อยสินเชื่อแต่ปรากฏว่า รัฐบาลยังต้องยื่นมือเข้ามาจัดการกับปัญหาเรื่องการแก้หนี้บัตรเครดิตและสินเชื่อบุคคลอยู่เนื่องๆ

ขณะที่ “ข้อดี” ของโครงการนี้ก็มีคือ หากมีการวางระบบให้ดีจะสามารถควบคุมการเป็นหนี้ในระบบของเกษตรกรได้ รวมถึงยังสามารถควบคุมราคาสินค้าเกษตรของร้านค้าทางการเกษตรที่เข้าร่วมโครงการได้ ซึ่ง ธ.ก.ส. เองเคยทำโครงการในลักษณะนี้มาแล้วเมื่อปี 30 ปีก่อน สมัยปี 2524 เรียกโครงการนี้ว่า งานวัสดุอุปกรณ์การเกษตร ที่เปิดให้มีการขึ้นทะเบียนปัจจัยทางการผลิตจากบริษัทต่างๆ ที่เข้าร่วมโครงการ โดยเปิดให้มีการขึ้นทะเบียนราคาสินค้าเกษตร เช่น ปุ๋ย รถไถ เครื่องจักรต่างๆ ว่ามีราคาเท่าไร และประกาศที่ศาลากลางจังหวัดเพื่อให้เกษตรกรที่สนใจซื้อสินค้าได้รับทราบทั่วกัน และสามารถเลือกซื้อสินค้าตามความต้องการได้ในราคาที่พอใจ

ส่วนเรื่องการเปลี่ยนจากโครงการประกันรายได้เป็นโครงการรับจำนำ ซึ่งพรรคเพื่อไทยประกาศว่าจะรับจำนำข้าวทุกเม็ดในราคาตันละ 1.5 หมื่นบาท ส่วนข้าวหอมมะลิรับจำนำ 2 หมื่นบาทต่อตันนั้น ก็ดูเป็นหายนะอีกตัวหนึ่งของภาคการเกษตร และรัฐบาลเองที่ต้องควักเงินภาษีประชาชนไปซื้อข้าวในราคาที่สูงเกินจริง ดังที่เห็นกันแล้วว่าพ่อค้าโรงสีกวาดซื้อข้าวเปลือกจากชาวนาตุนไว้รอขายให้รัฐบาล จนข้าวราคาพุ่งพรวดไปถึงตันละ 1 หมื่นกว่าบาท ซึ่งเรื่องนี้เคยเป็นเผือกร้อนมาแล้วในอดีตที่รัฐบาลต้องเสียทั้งค่ารับซื้อข้าว ค่าแปรสภาพ ค่าดูแลสต๊อกสินค้า เสียเบี้ยใบ้รายทางจนเป็นหนี้ ธ.ก.ส. มาแล้วกว่า 1.8 แสนล้านบาท

พ่อค้าข้าวรายใหญ่รายหนึ่งบอกว่า ขณะนี้มีพวกพ้องนักการเมือง พ่อค้าโรงสี ยอมลงทุนสร้างโรงสีราคา 56 ล้านบาท ไว้รอรับแค่การแปรสภาพข้าว ค่าดูแลรักษาสต๊อกข้าวในโครงการรับจำนำใหม่ที่จะเริ่มนี้กันแล้ว โดยตั้งเป้าคืนทุนและคาดว่าจะมีกำไรอีกคนละเป็นสิบๆ ล้านในช่วงผลผลิตเดียว ซึ่ง “ยิ่งลักษณ์” ประกาศแล้วว่า จะเริ่มโครงการรับจำนำในฤดูกาลปลูกข้าวนาปีที่จะเริ่มเก็บเกี่ยวผลผลิตกันในช่วงเดือน ก.ยพ.ย.นี้

ในที่สุดแล้วหากพรรคเพื่อไทยยังคงจะเดินหน้าโครงการรับจำนำข้าวและบัตรเครดิตชาวนา ก็ควรนำความผิดพลาดจากการทำโครงการนี้ในอดีตมาแก้ไขด้วย และควรหาวิธีการกระจายผลประโยชน์ไปยังเกษตรกร ผู้ประกอบการรายย่อย

เพราะเท่าที่มีการประเมินเบื้องต้นแล้ว พบว่าคนที่ได้ประโยชน์จากโครงการนี้ น่าจะเป็นนักการเมือง พ่อค้าคนกลาง เจ้าของโรงสี และพ่อค้าขายปัจจัยทางการเกษตรรายใหญ่ ส่วนเกษตรกรรายย่อยดูท่าว่า น่าจะรูดบัตรเครดิตจมกองหนี้เน่าแล้วมาร้องโวยๆ ให้รัฐบาลพักชำระหนี้ให้ตามเดิม

สุดท้ายก็เอาเงินงบประมาณแผ่นดิน ซึ่งเป็นภาษีของคนทั้งประเทศมาละลายน้ำ เพื่อคะแนนนิยม