พรรคการเมืองขาดรูปธรรม...รื้อรัฐตำรวจ

การปฏิรูปโครงสร้างตำรวจเป็นนโยบายที่ถูกพูดถึงมานาน แต่เป็นเรื่องที่ยังคงตกค้างไม่เห็นเป็นรูปธรรม

ทั้งที่ “ตำรวจ” เป็นกลไกสำคัญหนึ่งในกระบวนการยุติธรรม ที่ผู้รับบริการเรียกร้องการปฏิรูปอย่างเร่งด่วน แต่ดูนโยบายในการหาเสียงเลือกตั้งของแต่ละพรรค นโยบายการปฏิรูปตำรวจ กลับไม่ได้เป็นนโยบายหลัก

อย่างไรก็ดีในยุค รัฐบาล พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ ได้ตั้งคณะกรรมการปฏิรูปโครงสร้างตำรวจขึ้น โดยให้ พล.ต.อ.วสิษฐ เดชกุญชร นั่งประธาน แต่หมดอำนาจไปก่อน รัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ มารับไม้ต่อ และให้ พล.ต.อ.วสิษฐ รับหน้าที่คณะกรรมการปฏิรูปต่อ แต่ข้อเสนอที่ออกมาก็ยังไม่ได้ถูกนำมาปฏิบัติจริงจัง

สังศิต พิริยะรังสรรค์ ในฐานะนักวิชาการซึ่งทำวิจัยเรื่องอำนาจตำรวจ ฉายภาพปัญหาโครงสร้างตำรวจในปัจจุบันว่า เกิดจากอำนาจในการสั่งการ ขึ้นอยู่กับส่วนกลาง หรือ ผบ.ตร.มากเกินไป ทำให้ตำรวจในท้องถิ่นทำงานไม่ทั่วถึง ขณะที่อำนาจลงไปก็ไม่มากพอที่จะจัดการอะไรได้ ทำให้ขั้นตอนต่างๆ กว่าจะลงไปจริงนั้นยุ่งยาก และซับซ้อน เกินกว่าที่จะแบกรับอำนาจไว้ที่ส่วนกลางเพียงอย่างเดียว

“ที่ผ่านมาคณะกรรมการปฏิรูปโครงสร้างตำรวจ เสนอแต่เรื่องผลตอบแทน หรือระบบร้องทุกข์ร้องเรียนเท่านั้น ทั้งที่ปัญหาที่แท้จริงอยู่ที่การปฏิรูปโครงสร้างตำรวจ การตรวจสอบการใช้อำนาจ การพัฒนาบุคลากรให้มีความรู้ ให้ควบคู่กันไปกับอัยการและศาลยุติธรรม หรือการเพิ่มค่าตอบแทนให้กับนายตำรวจที่มีความรับผิดชอบด้านงานสืบสวนสอบสวน และเพิ่มคุณสมบัติมากขึ้นให้จำเป็นต้องจบกฎหมายมาเพื่อให้เป็นที่ยอมรับของสังคมนั้นไม่ได้มีออกมาเลย” อาจารย์สังศิต กล่าว

การปฏิรูปโครงสร้างตำรวจจริงๆ แล้ว สังศิตยอมรับว่าเกิดขึ้นได้ยาก เนื่องจากทุกวันนี้นักการเมืองไม่ว่าจะพรรคไหนก็ตาม ล้วนมีธุรกิจส่วนตัว ซึ่งอาจจะออกสีเทาๆ ทำให้ต้องพึ่งพาอาศัยตำรวจดูแลธุรกิจอยู่มาก รวมถึงฐานการเมืองของตัวเองอยู่ต่อไปได้โดยสะดวกโยธิน

สังศิตย้อนภาพของโครงสร้างของตำรวจว่าแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงจากกรมตำรวจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย มาเป็นสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ที่ขึ้นตรงกับสำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อปี 2541 ก็จริง แต่ก็เป็นเพียงรูปแบบการบริหารจัดการงบประมาณเท่านั้น การจัดการอำนาจส่วนภูมิภาคยังคงเดิม และอำนาจตำรวจเองก็ต้องผูกกับการเมืองในภาพใหญ่มากขึ้น เพราะนายกรัฐมนตรีมีอาญาสิทธิ์ในการที่จะโยกย้ายหรือแต่งตั้ง ผบ.ตร.เต็มตัว สังเกตได้จากการสั่งย้าย และเปลี่ยน ผบ.ตร.ทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนรัฐบาล

ย้อนไปยุคพรรคไทยรักไทยเป็นรัฐบาลได้สนับสนุนตำรวจให้มีอำนาจเต็มที่ เนื่องจาก พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี เป็นอดีตนายตำรวจ ทำให้สำนักงานตำรวจแห่งชาติขณะนั้นโตจนเกินไป จนเป็นเหตุหนึ่งให้รัฐบาล พล.อ.สุรยุทธ์ ต้องตั้งคณะกรรมการปฏิรูปตำรวจขึ้น แต่ก็หมดอำนาจไปก่อน

“ตำรวจชั้นประทวนเองอยากเห็นการเปลี่ยนแปลงอยู่แล้ว เพราะทุกวันนี้ภาระงานเขาหนักมาก ทั้งที่รายได้ก็ไม่ได้เยอะเท่าที่ควร ขณะที่ตำรวจชั้นผู้ใหญ่หลายๆ คนก็อยากคงอำนาจไว้ที่เดิม ซึ่งถ้าตำรวจชั้นประทวนยังรวมพลังกันได้ไม่มากพอ การปฏิรูปโครงสร้างตำรวจก็คงไม่เกิดขึ้นง่ายๆ”

อาจารย์สังศิต กล่าวด้วยว่า คณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย ที่มี คณิต ณ นคร เป็นประธาน และเพิ่งได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯเมื่อวันที่ 26 พ.ค.ที่ผ่านมา อาจหยิบเรื่องกฎหมายตำรวจขึ้นมาเป็นประเด็นในการปฏิรูป เพราะสังคมต่างเห็นพ้องต้องกันว่าระบบโครงสร้างตำรวจ และภาพลักษณ์ของตำรวจไทยมีปัญหาในหลายๆ เรื่องด้วยกัน

อย่างไรก็ดี หากพรรคเพื่อไทยได้เป็นรัฐบาลอีกครั้ง การปฏิรูปโครงสร้างตำรวจคงต้องพับไป และอาจมีการฟื้นระบบ “รัฐตำรวจ” ขึ้นมาอีกครั้ง โดยสังเกตจากความยิ่งใหญ่ของตำรวจในยุคทักษิณ ขณะเดียวกันหากพรรคประชาธิปัตย์ได้เป็นรัฐบาลก็ยังไม่เห็นนโยบายที่ชัดเจน แต่ก็หวังว่าจะมีการสานต่อข้อคิดเห็นของคณะกรรมการปฏิรูปตำรวจ ชุด พล.ต.อ.วสิษฐ อยู่บ้าง

“แต่ที่แน่ๆ หลังเลือกตั้งครั้งนี้คงจะยังแก้ไม่ได้แน่ เพราะเรายังมีปัญหาเรื่องความขัดแย้ง และอาจเกิดสงครามกลางเมืองได้ ซึ่งหากไปแก้ในช่วงนี้อาจทำให้ตำรวจไม่พอใจ และอาจใส่ “เกียร์ว่าง” หรือไปร่วมมือกับฝ่ายตรงข้ามอำนาจรัฐได้ ฉะนั้นการแก้ปฏิรูปโครงสร้างตำรวจคงต้องดูจังหวะ และทิศทางลมของการเมืองให้ดี ไม่ให้มีความร้อนแรงมากนัก และต้องมั่นใจได้ว่ารัฐบาลจะควบคุมตำรวจไม่ให้ลุกฮือได้ หากเริ่มจากการปฏิรูปตำรวจได้ก็จะเชื่อมโยงไปถึงการแก้ปัญหาโครงสร้างกระบวนการยุติธรรมในอนาคต” สังศิต ทิ้งท้าย