ความเสมอภาค

การเลือกตั้งมีความสำคัญต่อการปกครองประเทศ

ในระบอบประชาธิปไตยอย่างมิพักต้องสงสัย บางคนถึงกับกล่าวว่า เป็นเรื่องที่ไม่อาจละเลย หรือตัดขาดการเลือกตั้งออกไปจากความเป็นประชาธิปไตยของประเทศได้เลย และบางคนถึงกับกล่าวว่า หากไม่มีการเลือกตั้ง ก็ไม่เป็นประชาธิปไตย เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม การเลือกตั้งของมนุษยชาตินั้น มีประวัติความเป็นที่ยาวนานมากกว่าความเป็นประชาธิปไตยในระบอบตัวแทนสมัยใหม่ อันที่จริงการเลือกตั้งมีคุณลักษณะ องค์ประกอบ กลไก กระบวนการ การบริหารจัดการ รวมทั้งมีคุณค่าบางประการที่เราไม่อาจจะละเลยได้ ก่อนที่เราจะเอาการเลือกตั้งไปผสานเป็นเนื้อเดียวกับความเป็นประชาธิปไตย

นับตั้งแต่คุณค่าในเรื่องความเสมอภาค ซึ่งการเลือกตั้งในสมัยโบราณของสังคมบางสังคม เช่น กรีก และโรมัน เป็นต้น อาจจะมีจัดให้มีการเลือกตั้งภายในสังคมนั้นๆ กันมาก่อน แต่เข้าใจว่าจะไม่มีความเสมอภาคกันทั้งในมิติของชนชั้น เช่น เป็นการเลือกตั้งของผู้ปกครองมากกว่าจะเป็นกิจกรรมของผู้ถูกปกครอง หรือไม่ก็เป็นการเลือกตั้งของเพศชาย มากกว่าจะเป็นกิจกรรมของเพศหญิง เป็นต้น

ฉะนั้น ความเสมอภาคในการเลือกตั้ง จึงเป็นคุณลักษณะที่มีความสำคัญอย่างยิ่งยวดในสังคมการเมืองสมัยใหม่ ดังที่กล่าวกันว่า หนึ่งคนมีค่าเท่ากับหนึ่งเสียง ซึ่งเป็นเรื่องที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในการจัดการเลือกตั้งแบบสมัยใหม่ของทุกประเทศ

กระนั้นก็ตาม ความเสมอภาคในการเลือกตั้ง ก็มีปัญหาก่อให้เกิดการโต้เถียงกันเป็นอันมากว่า ความเสมอภาคดังกล่าวมีองค์ประกอบอย่างไรบ้าง เช่น องค์ประกอบของความเป็นพลเมืองควรจะมีหรือไม่อย่างไร หรือว่าทุกๆ คนที่เกิดมาคือพลเมืองที่เสมอกันแล้วตามธรรมชาติ

นอกจากนี้ ได้แก่ การเสียภาษีอากร การเกณฑ์ทหาร การศึกษา อายุ การเป็นผู้อพยพ หรือช่วงเวลาของการตั้งถิ่นฐาน ความสามารถอ่านออกเขียนได้ รวมทั้งคุณลักษณะของการเป็นนักบวช นักโทษ หรือการถูกลงโทษด้วยคดีความต่างๆ รวมทั้งการล้มละลาย คดีก่อการร้าย ฯลฯ เรื่องเหล่านี้ควรกำหนดเป็นความเสมอภาคของผู้ออกเสียงเลือกตั้งด้วยหรือไม่

ดังนั้น การที่บางประเทศมีความเข้มงวดในเรื่องดังกล่าวข้างต้นมาก ก็อาจเรียกได้ว่าประเทศนั้นมีความเสมอภาคในการเลือกตั้งน้อย ตรงกันข้ามกับบางประเทศที่ปล่อยปละละเลย คือ ไม่มีความเข้มงวดมากนัก เราก็อาจจะเรียกได้ว่า ประเทศนั้นๆ มีความเสมอภาคในการเลือกตั้งในระดับที่ค่อนข้างสูง

อย่างไรก็ดี ความเสมอภาคที่น่าจะมีความยุ่งยากมากกว่าประเด็นปัญหาของฝ่ายหย่อนบัตร คือ ความเสมอภาคของฝ่ายผู้สมัคร หรือฝ่ายเสนอตัวเป็นผู้สมัครรับเลือกตั้ง เนื่องด้วยการเลือกตั้งในสังคมสมัยใหม่นั้น มักเกิดขึ้นในสังคมที่มีความกว้างใหญ่ ประชาชนมีจำนวนมากนับหลายสิบ หรืออาจถึงหลายร้อยล้านคน

แต่ในสังคมสมัยใหม่ ผู้สมัครที่ได้เปรียบที่สุด คือ ผู้สมัครที่มีเงินทุนมาก มีเครื่องมือสื่อสาร มีวิทยุโทรทัศน์ หนังสือพิมพ์ ดาวเทียม มีเครือข่าย ฯลฯ เนื่องด้วยปัจจัยเหล่านี้สามารถทำให้ผู้สมัครสามารถเข้าถึงผู้ออกเสียงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

มิพักกล่าวถึงพรรคการเมือง หรือองค์กรการเมืองที่ผู้สมัครสังกัดอยู่ ซึ่งทุกองค์กรล้วนมีเงินทุน มีระบบการบริหาร มีสาขาพรรค มีระบบการสื่อสารของพรรค ฯลฯ ที่แตกต่างกันเป็นอย่างมาก

ความเสมอภาคและความไม่เสมอภาคของผู้สมัครรับเลือกตั้งนี้ มีความสำคัญอย่างยิ่ง และสามารถใช้เป็นปัจจัยในการพิจารณาว่า การเลือกตั้งของประเทศนั้นๆ มีความเป็นประชาธิปไตยหรือไม่ ในระดับใด

หากผู้สมัครและพรรคการเมืองของผู้สมัครมีปัจจัยต่างๆ เสมอกัน การแข่งขันทางการเมืองย่อมมีความเป็นธรรม ตรงกันข้าม หากในการแข่งขันเริ่มด้วยความไม่เสมอภาคกันเสียแล้ว ความเป็นธรรมทางการเมือง ก็คงจะเกิดขึ้นได้ลำบากยากยิ่ง

คำถามที่ควรคิดแลพิจารณาต่อๆ ไปก็คือ การเลือกตั้งมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง แต่หากการเลือกตั้งเกิดขึ้นในเงื่อนไขที่ไม่มีความเสมอภาคกันเสียแล้ว การเลือกตั้งดังกล่าวจะก่อให้เกิดการปกครองประเทศในระบอบประชาธิปไตยในลำดับขั้นตอนต่อไปได้หรือไม่