บริการการแพทย์ประกันสังคมถึงเวลาต้องปฏิรูป(5)

ข้อแตกต่างสำคัญระหว่างระบบบริการการแพทย์ของประกันสังคมกับระบบบัตรทอง มี 2 เรื่องคือ การให้บริการของประกันสังคม เริ่มต้นที่โรงพยาบาลขนาด 100 เตียงขึ้นไป ขณะที่ระบบบัตรทอง เน้นการเริ่มต้นให้บริการที่ “บริการปฐมภูมิ” และปัจจุบันโรงพยาบาลที่ให้บริการของประกันสังคม เป็นโรงพยาบาลเอกชนมากกว่า 50%

การที่ “จุดตั้งต้น” ของการให้บริการเป็นโรงพยาบาลขนาด 100 เตียงขึ้นไป ทำให้ผู้ประกันตนมีโอกาสพบแพทย์เมื่อไปรับบริการครั้งแรก และมีโอกาสพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้ง่ายกว่า ขณะที่ระบบบัตรทอง คนไข้ต้องไปรับบริการจากหน่วยบริการ “ปฐมภูมิ” ซึ่งจะได้รับบริการในลักษณะต่างๆ 3 ลักษณะ คือ 1) ผู้ที่อยู่ในเขตชนบท จุดแรกที่จะเข้าสู่ระบบบริการคือ สถานีอนามัย ซึ่งไม่มีแพทย์ 2) ผู้ที่อยู่ในเขตตัวอำเภอที่มีโรงพยาบาลตั้งอยู่ จะเข้ารับบริการจากแพทย์ในโรงพยาบาลชุมชน ซึ่งส่วนใหญ่เป็น “แพทย์เวชปฏิบัติ” (General Practitioner หรือ GP) 3) ผู้ที่อยู่ในเขตตัวจังหวัดจะเข้ารับบริการจุดแรกได้ที่โรงพยาบาลทั่วไป หรือโรงพยาบาลศูนย์ ซึ่งเป็นโรงพยาบาลขนาดใหญ่

การที่ผู้ประกันตนได้มีโอกาสพบแพทย์ตั้งแต่แรก และมีโอกาสพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้สะดวกกว่า ไม่ต้องรอให้มีการ “ส่งต่อ” จากสถานีอนามัยหรือโรงพยาบาลชุมชน ย่อมทำให้คนไข้โดยทั่วไปมีความอุ่นใจและมั่นใจมากกว่า ประชาชนในชนบท ที่จะต้องไปรับบริการจากสถานีอนามัยก่อน

แต่ความเป็นจริง การที่ระบบบัตรทองออกแบบให้ไปรับบริการตามลำดับขั้นตอน มีเหตุผลสำคัญ 3 ประการ คือ 1) มุ่งให้ไปรับบริการ ณ สถานบริการสาธารณสุขที่ “ใกล้บ้าน ใกล้ใจ” ไม่ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการเดินทางโดยไม่จำเป็น 2) ไม่ต้องการให้คนไข้ไปประดังกันในโรงพยาบาลใหญ่ ซึ่งนอกจากต้องเสียเวลารอคอยนานแล้ว ยังมีโอกาสไป “รับโรค” จากคนไข้รายอื่นๆ มาด้วย 3) การเจ็บไข้ได้ป่วยส่วนมาก เป็นโรคง่ายๆ ที่สามารถรับบริการ คือ “การตรวจเบื้องต้น” จากเจ้าหน้าที่สาธารณสุข หรือแพทย์เวชปฏิบัติ

ในประเทศเจริญแล้ว เช่น สหรัฐอเมริกา หรืออังกฤษ การพบแพทย์ครั้งแรกมักพบที่คลินิกขนาดเล็ก เมื่อจำเป็นต้องรับไว้ในโรงพยาบาลจึงส่งต่อเข้าโรงพยาบาล กรณีการไปรับบริการกับโรงพยาบาลโดยตรงตั้งแต่แรกคือ กรณีอุบัติเหตุและฉุกเฉิน ซึ่งระบบดังกล่าวสามารถลดความแออัดของโรงพยาบาลลงได้อย่างชัดเจน ทำให้แพทย์ในโรงพยาบาลสามารถดูแลรักษาคนไข้ที่ต้องการการดูแลที่ยุ่งยากและซับซ้อนได้ดีขึ้น ซึ่งเป็นประโยชน์แก่คนไข้ทั้งกรณีไม่ต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายไปประดังกันรอคอยแพทย์เป็นเวลานานแล้วได้พบแพทย์เพียง 2–3 นาที

และไม่ต้องเกิดกรณีเอา “รองเท้าไปเข้าคิว” รอแพทย์ตั้งแต่เวลาตี 4 ตี 5 เหมือนที่เคยเกิดขึ้นนานมาแล้ว จนเป็นข่าวใหญ่ที่โรงพยาบาลรามาธิบดี

ตัวอย่างที่แสดงว่าโรงพยาบาลเอกชนให้บริการดีกว่าโรงพยาบาลรัฐเป็นเพียง “มายาคติ” ไม่เป็นความจริง มีมากมายเล่าได้ไม่รู้จบ

เมื่อปี 2522 ประกันสังคมมีโครงการพัฒนาบริการการแพทย์ของโรงพยาบาลด้วยโครงการให้รางวัล “โรงพยาบาลในดวงใจผู้ประกันตน” มีการตั้งหลักเกณฑ์และมีคณะกรรมการไปตรวจประเมินตัดสิน ปรากฏว่ามีโรงพยาบาลที่ได้รับรางวัลราว 30 แห่ง เป็นโรงพยาบาลรัฐทั้งสิ้น ไม่มีโรงพยาบาลเอกชนเลยสักแห่งเดียว