งบประมาณ 2570 : กับดักรายจ่ายประจำเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาของไทย

งบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 วงเงิน 3.788 ล้านล้านบาท นับเป็นเครื่องมือสะท้อนทิศทางการบริหารประเทศในช่วงเวลาที่เศรษฐกิจไทยเผชิญความท้าทายหลายด้าน ทั้งการเติบโตที่อยู่ในระดับต่ำ ภาระหนี้สาธารณะที่เพิ่มขึ้น และข้อจำกัดด้านรายได้ของภาครัฐ

 

แม้งบประมาณดังกล่าวยังสามารถรักษาเสถียรภาพการใช้จ่ายของภาครัฐไว้ได้ แต่เมื่อพิจารณาโครงสร้างรายรับและรายจ่ายอย่างละเอียด จะพบว่าระบบการคลังของไทยกำลังเผชิญข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่สะสมมาเป็นเวลานาน จนทำให้พื้นที่สำหรับการลงทุนเพื่อเพิ่มศักยภาพทางเศรษฐกิจมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง

 

รายได้รัฐเติบโตช้า ขณะที่ภาระรายจ่ายเพิ่มขึ้น

 

หนึ่งในประเด็นสำคัญของงบประมาณปี 2570 คือรายได้ของภาครัฐที่ยังอยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับขนาดเศรษฐกิจ โดยสัดส่วนรายได้รัฐบาลต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) อยู่ที่ประมาณ 14.6% ซึ่งสะท้อนข้อจำกัดของระบบภาษีและฐานรายได้ของประเทศ

 

ในขณะเดียวกัน สมมติฐานเศรษฐกิจที่รัฐบาลใช้ในการจัดทำงบประมาณประเมินว่าเศรษฐกิจไทยจะขยายตัวเฉลี่ยเพียง 1.7-2.7% ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับประเทศกำลังพัฒนาในภูมิภาค และต่ำกว่าระดับการเติบโตที่จำเป็นต่อการผลักดันประเทศไทยให้ก้าวสู่ประเทศรายได้สูงในระยะยาว

 

ข้อจำกัดดังกล่าวทำให้รัฐบาลยังจำเป็นต้องจัดทำงบประมาณแบบขาดดุล และกู้เงินเพื่อชดเชยการใช้จ่ายในระดับสูง ส่งผลให้ภาระหนี้สาธารณะยังคงเป็นประเด็นที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิดในช่วงหลายปีข้างหน้า

 

อ่านรายละเอียดงบประมาณรายกระทรวง  คลิกที่นี่

รายจ่ายประจำยังครองสัดส่วนหลักของงบประมาณ

 

อีกหนึ่งประเด็นที่ได้รับความสนใจคือโครงสร้างรายจ่ายประจำ ซึ่งคิดเป็นประมาณ 73.6% ของวงเงินงบประมาณทั้งหมด หรือราว 2.78 ล้านล้านบาท

 

รายจ่ายส่วนนี้ครอบคลุมเงินเดือนบุคลากรภาครัฐ เงินบำนาญ สวัสดิการ ค่ารักษาพยาบาล รวมถึงภาระดอกเบี้ยและการชำระหนี้ ซึ่งล้วนเป็นรายจ่ายที่มีข้อจำกัดในการปรับลด

 

งบบุคลากรภาครัฐเพียงรายการเดียวมีวงเงินกว่า 8.5 แสนล้านบาท ขณะที่ภาระชำระเงินต้นและดอกเบี้ยหนี้รวมกันมีมูลค่าหลายแสนล้านบาทต่อปี ส่งผลให้พื้นที่ทางการคลังสำหรับการลงทุนใหม่ลดลงอย่างต่อเนื่อง

 

ผลที่เกิดขึ้นคือรัฐบาลมีความยืดหยุ่นในการจัดสรรงบประมาณน้อยลง แม้จะต้องเผชิญความท้าทายใหม่ ทั้งการแข่งขันด้านเทคโนโลยี การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการเข้าสู่สังคมสูงวัย

 

งบลงทุนยังมีข้อจำกัดด้านคุณภาพ

 

แม้งบลงทุนยังมีสัดส่วนประมาณ 20.8% ของงบประมาณทั้งหมด แต่คำถามสำคัญไม่ได้อยู่ที่วงเงินเพียงอย่างเดียว หากแต่อยู่ที่ประสิทธิภาพของการใช้จ่าย

 

การอภิปรายในรัฐสภาได้ตั้งข้อสังเกตว่าบางโครงการถูกจัดอยู่ในหมวดการลงทุน ทั้งที่ยังไม่มีรายละเอียดการดำเนินงานที่ชัดเจน ขณะเดียวกัน ยังมีข้อวิพากษ์เกี่ยวกับโครงการด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) จำนวนมากที่ใช้งบประมาณสำหรับก่อสร้างอาคารหรือจัดซื้อครุภัณฑ์ มากกว่าการพัฒนางานวิจัย เทคโนโลยี หรือบุคลากรโดยตรง

 

ประเด็นดังกล่าวสะท้อนความท้าทายในการจัดลำดับความสำคัญของงบประมาณ ว่าจะสามารถสร้างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศได้มากเพียงใด

 

นอกจากนี้ ยังมีข้อสังเกตเกี่ยวกับงบประมาณด้านดิจิทัลที่ส่วนใหญ่ใช้ไปกับการจัดซื้ออุปกรณ์และระบบสารสนเทศ ขณะที่การสนับสนุนงานวิจัย การพัฒนาเทคโนโลยีของคนไทย และการสร้างนวัตกรรมภายในประเทศยังมีสัดส่วนไม่สูงนัก

 

การลงทุนเพื่อยกระดับอุตสาหกรรมยังเป็นโจทย์สำคัญ

 

อีกประเด็นหนึ่งคือการใช้งบประมาณเพื่อสนับสนุนอุตสาหกรรมใหม่ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า แม้ภาครัฐจะใช้งบประมาณจำนวนมากในการส่งเสริมการลงทุนและการผลิต แต่ยังมีข้อถกเถียงว่าการลงทุนดังกล่าวสามารถสร้างห่วงโซ่อุปทานภายในประเทศได้มากน้อยเพียงใด

 

นักวิเคราะห์จำนวนหนึ่งเห็นว่า หากการสนับสนุนยังมุ่งเน้นเพียงการดึงดูดการผลิตจากต่างประเทศ โดยไม่ได้ลงทุนควบคู่กับการพัฒนาบุคลากร งานวิจัย และผู้ประกอบการไทย ประเทศอาจได้รับประโยชน์จากการลงทุนไม่เต็มศักยภาพ

 

ความยั่งยืนทางการคลังเป็นความท้าทายในระยะยาว

 

ภายใต้แนวโน้มเศรษฐกิจที่ขยายตัวในระดับต่ำ ขณะที่ภาระหนี้สาธารณะยังเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ความสามารถในการรักษาวินัยการคลังจึงเป็นประเด็นสำคัญ

 

หากรายได้ของรัฐไม่สามารถเติบโตได้เร็วพอ และยังต้องใช้งบประมาณส่วนใหญ่กับรายจ่ายประจำ พื้นที่สำหรับการลงทุนเพื่อยกระดับผลิตภาพของประเทศจะยิ่งลดลง ซึ่งอาจส่งผลต่อศักยภาพการเติบโตในระยะยาว

 

ในอีกด้านหนึ่ง หากรัฐบาลเลือกใช้การกู้เงินเพิ่มเติมเพื่อรักษาระดับการใช้จ่าย โดยไม่สามารถสร้างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจที่เพียงพอ ก็อาจเพิ่มแรงกดดันต่อฐานะการคลังในอนาคต

 

ทางออกอยู่ที่การปฏิรูปเชิงโครงสร้าง

 

นักเศรษฐศาสตร์จำนวนมากเห็นตรงกันว่า การแก้ไขปัญหาไม่อาจพึ่งเพียงการเพิ่มวงเงินงบประมาณหรือการกู้เงินเพิ่มเติม แต่จำเป็นต้องดำเนินการปฏิรูปเชิงโครงสร้างควบคู่กัน

 

ประเด็นสำคัญประกอบด้วยการปรับปรุงระบบภาษีให้มีประสิทธิภาพและครอบคลุมมากขึ้น การขยายฐานผู้เสียภาษี การทบทวนรายจ่ายที่ไม่มีความจำเป็น และการใช้ระบบงบประมาณที่เน้นผลลัพธ์ เพื่อให้ทุกโครงการสามารถประเมินความคุ้มค่าได้อย่างโปร่งใส

 

ขณะเดียวกัน ภาครัฐควรมุ่งเพิ่มสัดส่วนการลงทุนในด้านวิจัย นวัตกรรม เทคโนโลยี และการพัฒนาทุนมนุษย์ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อการเพิ่มผลิตภาพของประเทศในระยะยาว มากกว่าการลงทุนที่เน้นการก่อสร้างหรือจัดซื้อเพียงอย่างเดียว

 

ไทยจะก้าวไปในทิศทางใด

 

งบประมาณปี 2570 ไม่ได้สะท้อนเพียงทิศทางการใช้จ่ายของรัฐบาลในหนึ่งปีงบประมาณ หากแต่เป็นภาพสะท้อนของข้อจำกัดเชิงโครงสร้างด้านการคลังที่ประเทศไทยกำลังเผชิญ

 

แม้การรักษาเสถียรภาพการคลังยังเป็นสิ่งจำเป็น แต่ความท้าทายสำคัญในระยะต่อไปคือการสร้างสมดุลระหว่างการดูแลภาระผูกพันเดิมกับการลงทุนเพื่ออนาคต หากไม่สามารถเพิ่มพื้นที่ทางการคลังและยกระดับประสิทธิภาพของการใช้จ่ายภาครัฐได้ การขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยให้เติบโตอย่างยั่งยืนและแข่งขันได้ในเวทีโลกอาจเผชิญข้อจำกัดมากขึ้นในทศวรรษข้างหน้า