ถกปฎิรูป 'องค์กรอิสระ' ชูแนวคิด 'ปรีดี พนมยงค์' สร้างความยุติธรรม

11 พ.ค. 2568 สถาบันปรีดี พนมยงค์ ร่วมกับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จัดกิจกรรมเสวนาทางวิชาการ 126 ปีชาตกาล ศ.ดร.ปรีดี พนมยงค์ ภายใต้หัวข้อ "จากมติเห็นชอบแก้ไขรัฐธรรมนูญ ต้นธารสู่การปฏิรูปองค์กรอิสระ" เพื่อทบทวนบทบาทและโครงสร้างอำนาจขององค์กรตรวจสอบในประเทศไทย 

 

ถอดบทเรียนรัฐธรรมนูญกับการใช้อำนาจ

นางอังคณา นีละไพจิตร กรรมการบริหารสถาบันปรีดีพนมยงค์ ระบุว่า นับตั้งแต่รัฐธรรมนูญปี 2540 ที่เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนและจัดตั้งองค์กรอิสระเพื่อตรวจสอบอำนาจรัฐ จนถึงรัฐธรรมนูญปี 2560 สังคมไทยกลับพบเห็นการขยายตัวของอำนาจองค์กรอิสระที่มีบทบาทตัดสินทิศทางการเมืองอย่างเบ็ดเสร็จ แต่ขาดการยึดโยงกับประชาชน โดยเฉพาะกรณีการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) การเลือกตั้ง และการทำงานของ ป.ป.ช. ที่ถูกตั้งคำถามถึงความโปร่งใสและการใช้ดุลพินิจที่อาจสร้างความคลุมเครือมากกว่าความชัดเจน 

3 หลักการสำคัญตามแนวคิด "ปรีดี พนมยงค์" 

การปฏิรูปองค์กรอิสระตามแนวคิดประชาธิปไตยสมบูรณ์ของ ศ.ดร.ปรีดี พนมยงค์ ประกอบด้วยหลักพื้นฐานสำคัญ 3 ประการ คือ

 

 1. ความยึดโยงกับประชาชน

 กระบวนการคัดเลือกและที่มาขององค์กรอิสระต้องโปร่งใส ประชาชนต้องมีส่วนร่วมในการตรวจสอบได้ ไม่ใช่เกิดจากการแต่งตั้งของกลุ่มคนเพียงบางกลุ่ม 

 

2. หลักกฎหมายสอดคล้องเจตนารมณ์ประชาธิปไตย

การบังคับใช้กฎหมายต้องตั้งอยู่บนความเสมอภาค เท่าเทียม และยึดประโยชน์สูงสุดของสาธารณะเป็นหลัก ไม่ใช่การใช้กฎหมายที่บิดเบือนเจตนารมณ์ของประชาชน

 

 3. กลไกการถ่วงดุลและการตรวจสอบ

องค์กรอิสระต้องถูกตรวจสอบได้ เพื่อป้องกันการใช้อำนาจเกินขอบเขต คำวินิจฉัยและดุลพินิจต้องมีเหตุผลที่อธิบายต่อสังคมได้อย่างชัดเจน 

 

 โจทย์ท้าทายในการเขียนรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

ในขณะที่สังคมกำลังขับเคลื่อนการเขียนรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน ประเด็นสำคัญไม่ใช่เพียงการปรับปรุงรายละเอียดปลีกย่อย แต่คือการทบทวนโครงสร้างอำนาจใหม่ว่าองค์กรอิสระควรยืนอยู่จุดใดเพื่อให้มั่นใจว่า "อำนาจอธิปไตยเป็นของประชาชนอย่างแท้จริง" และป้องกันไม่ให้ "ความเป็นอิสระ" กลายเป็น "ความเป็นอิสระจากความรับผิดชอบ" ซึ่งอาจนำไปสู่ความขัดแย้งทางการเมือง การเสวนาในครั้งนี้มุ่งหวังให้เป็นพื้นที่ปลอดภัยในการแลกเปลี่ยนความเห็น เพื่อนำไปสู่การวางรากฐานประชาธิปไตยที่มั่นคง มีองค์กรอิสระที่อำนวยความยุติธรรมและรับฟังเสียงของประชาชนทุกภาคส่วนอย่างเท่าเทียมตามหลักสากล