เลือกตั้ง69 : ชี้ชัดกฎหมายลาออกพรรค=ขาดคุณสมบัติผู้สมัครสส.ทันที

กรณีการจับกุมผู้สมัคร สส.พรรคประชาชน จังหวัดตาก เขต 2 ในคดีเว็บพนันและฟอกเงิน จุดชนวนคำถามใหญ่ทางกฎหมายเลือกตั้ง ว่าการถูกคุมขังระหว่างหาเสียงกระทบสถานะผู้สมัครหรือไม่ ล่าสุด “ดร.ณัฏฐ์” ให้คำอธิบายชัดตามรัฐธรรมนูญ เปรียบเทียบกับกรณีตัวอย่างในอดีต

กฎหมายชี้ขาด ตรวจคุณสมบัติ “วันสมัคร” เท่านั้น

ดร.ณัฐวุฒิ วงศ์เนียม นักกฎหมายมหาชน อธิบายว่า คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้สมัคร สส. ถูกกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ มาตรา 98 และบัญญัติซ้ำใน พ.ร.ป.ว่าด้วยการเลือกตั้ง สส. มาตรา 42 โดยหลักการสำคัญของรัฐธรรมนูญปี 2560 คือ ตรวจคุณสมบัติเฉพาะในวันสมัครรับเลือกตั้ง เท่านั้น

เมื่อเข้าสู่กระบวนการสมัครแล้ว องค์กรที่มีอำนาจชี้ขาดสถานะผู้สมัครคือ คณะกรรมการการเลือกตั้ง และการถอนหรือเปลี่ยนตัวผู้สมัครทำได้เฉพาะกรณีถึงแก่ความตาย ขาดคุณสมบัติ หรือมีลักษณะต้องห้าม ก่อนวันปิดรับสมัคร ตามกฎหมาย

เทียบสองคดี เวลาแตกต่าง ผลกฎหมายต่าง

กรณี บุญฤทธิ์ เรารุ่งโรจน์ อดีตผู้สมัคร สส.กรุงเทพฯ เขต 33 ถูกจับในคดีฟอกเงิน ช่วงเปิดรับสมัคร พรรคจึงใช้แนวทางให้ลาออกจากสมาชิกพรรค ส่งผลให้ขาดคุณสมบัติผู้สมัครโดยปริยาย เพราะไม่สังกัดพรรคในวันสมัคร

ต่างจากกรณี รัชพงศ์ สร้อยสุวรรณ ที่ถูกจับ หลังปิดรับสมัคร ไม่สามารถใช้เทคนิคเปลี่ยนตัวผู้สมัครได้ แต่การลาออกจากสมาชิกพรรคภายหลังกลับมีผลทางกฎหมายทันที คือ ขาดคุณสมบัติผู้สมัคร สส.

หลักต่อเนื่องจากผู้สมัครถึง สส.

ดร.ณัฏฐ์ชี้ว่า หลักการตามรัฐธรรมนูญกำหนดเงื่อนไขการเข้าสู่อำนาจทางการเมืองตั้งแต่ชั้นสมัคร และเมื่อเป็น สส.แล้ว หากลาออกจากสมาชิกพรรค จะสิ้นสุดสมาชิกภาพทันที หลักการนี้ถูกนำมาใช้กับสถานะผู้สมัครเช่นเดียวกัน

กล่าวคือ การถูกจับกุมหรือไม่ได้รับการประกันตัว ไม่ทำให้ขาดคุณสมบัติผู้สมัคร แต่การ “ลาออกจากสมาชิกพรรค” ระหว่างยังมีสถานะผู้สมัคร จะทำให้ ขาดคุณสมบัติทันที

มุมมองทางการเมือง: ชิงตัดไฟแต่ต้นลม

ในเชิงการเมือง การตัดสินใจลาออกถูกมองว่าเป็นการลดแรงกดดันและจำกัดผลกระทบต่อพรรค จากการเชื่อมโยงคดีเว็บพนันและฟอกเงิน ขณะที่ในเชิงคดี ผู้ต้องหายังมีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งไม่ให้ประกันตัว แต่ขึ้นอยู่กับดุลพินิจศาลจากความร้ายแรงของข้อหาและพฤติการณ์แห่งคดี

บทเรียนเส้นบางของกฎหมายเลือกตั้ง

กรณีนี้สะท้อนเส้นแบ่งที่ชัดเจนของกฎหมายเลือกตั้งไทย “เวลา” และ “สถานะสมาชิกพรรค” คือหัวใจของผลทางกฎหมาย ผู้สมัครที่ถูกคุมขังยังไม่สิ้นสิทธิ แต่การตัดสินใจลาออกจากพรรค คือจุดเปลี่ยนที่ทำให้สถานะผู้สมัครสิ้นสุดลงทันที และอาจกลายเป็นบรรทัดฐานให้ทุกพรรคต้องคำนึงอย่างรอบคอบในสนามเลือกตั้งต่อไป