สิทธิบัตร(ต่อ)

....พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

การขอรับบำเหน็จพิเศษให้ยื่นต่ออธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา และให้อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญามีอำนาจกำหนดบำเหน็จพิเศษให้แก่ลูกจ้างตามที่เห็นสมควร โดยมีหลักเกณฑ์และวิธีการกำหนดไว้ในกฎกระทรวง ฉบับที่ 24 (พ.ศ. 2542) ออกตามความในพระราชบัญญัติสิทธิบัตร 2522

2.คำว่า Economic Rights จึงน่าจะเป็นสิทธิที่ผู้เป็นเจ้าของสิทธิบัตรมีอยู่ในการนำไปผลิต ขาย ส่งออก หรือถ้าจะเรียกให้ถูก น่าจะหมายถึงสิทธิแต่เพียงผู้เดียว (Exclusive Rights) มากกว่า

3.ในต่างประเทศโดยเฉพาะสหรัฐ มีกฎหมายที่ออกมาเพื่อให้ความช่วยเหลือนักประดิษฐ์หลายฉบับ เช่น เงินทุนที่ให้ไปค้นคว้าวิจัยนั้น เมื่อได้ผลงานมา ไม่จำเป็นต้องยกให้เจ้าของทุน แต่นำไปบริหารจัดการได้ แต่การจะขอทุนได้ต้องผ่านการพิจารณากลั่นกรองโดยคณะกรรมการ มีระบบที่เรียกว่า Peer Review ฯลฯ อย่างไรก็ตาม ขบวนการทั้งหลายนั้นมีความโปร่งใสมาก เป็นต้น

หวังเป็นอย่างยิ่งว่าคงจะตอบข้อสอบถามของท่านผู้อ่านได้ไม่มากก็น้อย

คราวนี้ขอกลับมาเข้าเรื่องต่อจากครั้งที่แล้ว ซึ่งนอกจากจะได้สรุปถึงเงื่อนไขที่ทำให้จดสิทธิบัตรไม่ได้ว่า เพราะ ขาดความใหม่ เป็นงานที่ปรากฏอยู่แล้ว เนื่องจากได้รับสิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตรภายในหรือนอกประเทศแล้ว หรือพิมพ์ลงวารสารเผยแพร่ไปแล้ว หรือนำไปแสดงนิทรรศการที่ไม่ใช่ของทางราชการไปแล้ว เป็นต้น นอกจากนี้ก็อาจจะไม่มีขั้นตอนการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น ประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมไม่ได้ เป็นต้น ซึ่งนี่ก็เป็นกฎหมายของหลายๆ ประเทศ รวมทั้งไทย และความตกลงระหว่างประเทศที่เป็นที่ยอมรับกันทั่วไป แต่ส่วนที่พิเศษมีในกฎหมายของไทยก็คือ ถ้าเป็นจุลชีพและส่วนประกอบที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ สัตว์ พืช หรือสารสกัดจากสัตว์ หรือพืชก็จดไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นสิทธิบัตร หรืออนุสิทธิบัตร ซึ่งผู้เขียนได้อธิบายรายละเอียดไปแล้ว รวมถึงยกตัวอย่างความเข้าใจผิดไปแล้ว จึงไม่ขอลงในรายละเอียดซ้ำอีก แต่จะขอต่อไปในเรื่องที่จดสิทธิบัตร หรืออนุสิทธิไม่ได้ รวมถึงยกตัวอย่างความเข้าใจผิด หรือความไร้เดียงสา หรือคาดไม่ถึงของพวกเรากันเอง ซึ่งยังมีที่น่าสนใจอีกหลายๆ เรื่อง

สำหรับเงื่อนไขการจดสิทธิบัตรไม่ได้นั้นยังมีอีก เช่น กฎเกณฑ์และทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ และคณิตศาสตร์ เช่น สูตรคูณ สูตรทางกลศาสตร์ หรือแม่เหล็กไฟฟ้า เป็นต้น แต่ถ้านำสูตรเหล่านั้นมาใช้ประดิษฐ์คิดค้นเป็นเครื่องมือ เครื่องจักร หรือกลไกต่างๆ หรือกระบวนการผลิตต่างๆ ย่อมจะจดสิทธิบัตร หรืออนุสิทธิบัตรได้ เช่นเดียวกันระบบข้อมูลสำหรับการทำงานของเครื่องคอมพิวเตอร์ หรือที่เราเรียกทับศัพท์กันจนชินว่า โปรแกรมคอมพิวเตอร์ (Computer Programs) ก็จดสิทธิบัตรไม่ได้ เช่น โปรแกรมการทำบัญชี เพราะถือว่าไม่ใช่การประดิษฐ์ แต่มีลักษณะเป็นวิธีการในการใช้เครื่องคอมพิวเตอร์เท่านั้น เหมือนกับคู่มือการใช้เครื่องมือ เครื่องจักร หรือถ้าจะให้เห็นเป็นตัวอย่างง่ายๆ ก็เป็นพวกคู่มือการใช้เครื่องซักผ้า เตาอบ หรือโทรทัศน์ เป็นต้น อย่างไรก็ตาม คู่มือต่างๆ เหล่านี้สามารถจัดเป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ได้ และได้รับความคุ้มครองภายใต้กฎหมายลิขสิทธิ์ นอกจากนี้ตัวเครื่องคอมพิวเตอร์ในส่วนที่เรียกว่า Hardware สามารถขอจดสิทธิบัตรได้ถ้าเข้าหลักเกณฑ์สำคัญ 3 ข้อดังกล่าวมาแล้ว

ท่านผู้อ่านคงได้เห็นความยุ่งยากซับซ้อนของเรื่องสิทธิบัตรแล้ว ที่กล่าวมานี้ยังเป็นสิทธิบัตรการประดิษฐ์เสียเป็นส่วนใหญ่ ยังมีอนุสิทธิบัตรและสิทธิบัตรออกแบบอีก คงจะต้องมีการยกตัวอย่างประกอบกันอีกหลายๆ เรื่อง วันนี้ผู้เขียนคงต้องขอจบไว้แค่นี้ก่อน เพราะเนื้อที่หมดแล้ว ต้องขอไปยกตัวอย่างอีกหลายๆ ตัวอย่างกันในคราวต่อไป