สูญเสียซ้ำซาก-โรคซึมเศร้าหลังคลอด

โดย... ธนวัฒน์ เพ็ชรล่อเหลียน

กรณีคุณแม่ที่เพิ่งคลอดลูกสาววัย 5 วันฆ่าสามีก่อนจะปลิดชีพตัวเองตาม และกรณีคุณแม่พร้อมลูกน้อยวัย 3 วัน กระโดดลงจากตึกสูงเสียชีวิต เพียงเพราะวิตกว่าลูกที่เกิดมาตัวเล็กและไม่แข็งแรง กลายมาเป็นนาฏกรรมความสูญเสีย ที่ชวนให้ฉุกคิดด้วยความกังวล

คำถามคือ เหตุใดหญิงผู้ซึ่งได้รับบทบาทอันยิ่งใหญ่คือคุณแม่ ... กลับคิดสั้นเช่นนี้

พรรณสิริ กุลนาถศิริ รมช.สาธารณสุข (สธ.) อธิบายปรากฏการณ์ความสูญเสีย 2 รายในรอบสัปดาห์ว่า ส่วนหนึ่งมีสาเหตุมาจาก “ภาวะซึมเศร้า” เนื่องจากระดับฮอโมนของสตรีจะเปลี่ยนแปลงหลังคลอดบุตร

“กว่า 85% ที่เกิดภาวะซึมเศร้าในสัปดาห์แรก ซึ่งจะมีอารมณ์แปรปรวน หงุดหงิด วิตกกังวลง่าย แต่จะหายได้เองภายใน 2 สัปดาห์ ส่วนบางรายที่มีอาการรุนแรงจนกลายเป็นโรคซึมเศร้ามีประมาณ 5% จะเกิดพฤติกรรมย้ำคิดย้ำทำ กังวลและโศกเศร้าเกินเหตุ อาจถึงขั้นไม่อยากมีชีวิตอยู่ อาการจะแสดงหลังคลอด 2 – 4 สัปดาห์” รัฐมนตรีช่วยสาธารณสุขอธิบาย

พรรณสิริ บอกอีกว่า ปัญหาครอบครัว คู่สมรส และความพร้อมของการมีบุตร จะส่งผลต่อภาวะเครียดและทำให้สตรีมีระดับความซึมเศร้าที่รุนแรง ดังนั้นบุคคลในครอบครัวควรประคับประคองและให้กำลังใจอย่างใกล้ชิด มิเช่นนั้นความเครียดจะพัฒนาไปสู่โรคซึมเศร้าและการฆ่าตัวตาย โดยสถิติการฆ่าตัวตายของคนในประเทศไทยอยู่ที่ 6 รายต่อแสนประชากร             

ขณะที่ นพ.เกียรติภูมิ วงศ์รจิต รองอธิบดีกรมสุขภาพจิต ขยายความว่า เมื่อคุณแม่คลอดบุตรแล้วลูกมีความผิดปกติก็มักจะเกิดความคิดโทษตัวเองว่าเป็นต้นเหตุ หรือเป็นแม่ที่ไม่ดี นั่นจึงนำมาสู่ความคิดร้ายต่อตัวเองและเกิดเป็นภาวะซึมเศร้า โดยจากหลักวิชาการพบว่าส่วนใหญ่คุณแม่มักจะอยากให้ลูกพ้นความเจ็บปวดจึงต้องการฆ่าลูกด้วยความเมตตา แต่เนื่องจากไม่อยากให้ลูกต้องตายคนเดียวจึงจะฆ่าตัวเองตายด้วย

นพ.เกียรติภูมิ บอกว่า ตามปกติแล้วครอบครัวมักจะให้ความสำคัญในช่วงระยะก่อนคลอด เนื่องจากมีความกังวลว่าจะเกิดปัญหาขณะคลอด แต่ความเป็นจริงแล้วสิ่งที่สำคัญกว่านั้นคือการดูแลคุณแม่อย่างใกล้ชิดจนถึงระยะหลังคลอด อย่างไรก็ตามยอมรับว่า ปกติแล้วการพยาบาลจะเน้นดูแลด้านกายมากเกินไป ส่วนด้านจิตใจยังจำเป็นต้องเพิ่มความเข้นข้นขึ้น เพราะเพศหญิงมีความละเอียดอ่อน เมื่อระดับฮอโมนเปลี่ยน รูปร่างเปลี่ยน ก็จะเกิดความทุกข์ใจ

“สามีและครอบครัว สังเกตสัญญาณผิดปกติ เช่น ตื่นตระหนก หวั่นกลัว วิตกกังวลตลอดเวลาทั้งเรื่องสุขภาพแม่และลูก ร้องไห้บ่อยๆ โดยไม่มีสาเหตุ หลับยาก ไม่รับรู้เรื่องเวลา รู้สึกว่าตัวเองไม่สบาย เจ็บหน้าอก หายใจติดขัด ปวดหัว รู้สึกว่านอนไม่พอ อยากนอนตลอดเวลา เพราะสิ่งเหล่านี้จะเตือนให้ทราบว่าอาจเกิดภาวะซึมเศร้า”นพ.เกียรติภูมิ ระบุ

รองอธิบดีกรมสุขภาพจิต ยืนยันว่า จะทบทวนนโยบายการดูแลคุณแม่ทั้งก่อนคลอดและหลังคลอดให้เข้มข้นมากยิ่งขึ้น เพื่อล้อมคอกปัญหาที่จะเกิดขึ้นอีกในอนาคต