ต่อให้มีแต่คนดี!

...ไชยยันต์ ไชยพร

คนบางคนเชื่อว่า ถ้าคนส่วนใหญ่เป็นคนดี เราก็จะสามารถอยู่ร่วมกันเป็นชุมชน ช่วยเหลือพึ่งพาซึ่งกันและกัน โดยไม่จำเป็นต้องมีรัฐ กระนั้น คนที่ไม่เห็นด้วย ก็ยืนยันว่า แม้ทุกคนเป็นคนดี ความขัดแย้งก็ยังเกิดขึ้นอยู่ดี โดยมีปัจจัย 4 ข้อด้วยกันที่จะทำให้คนดีขัดแย้งกัน คือ 1.คนดีแต่ละคนมีความสามารถในการรับรู้ที่แตกต่างกัน และการรับรู้ของแต่ละคนมีขีดจำกัด ไม่มีใครสามารถรู้ข้อมูลครบทุกอย่างที่จำเป็นต้องรู้ในการตัดสินใจเรื่องหนึ่งๆ ได้ อย่างน้อยก็ไม่อาจรู้ได้ถึงผลที่จะตามมาในอนาคตจากการกระทำนั้นๆ

2.มาตรฐานดีชั่วถูกผิดไม่แน่นอน การกระทำของคนดีสองคนอาจขัดแย้งกัน เช่น คนดีที่กล้าต่อสู้กับความชั่วร้ายและความอยุติธรรมทุกรูปแบบอย่างหัวชนฝา กับคนดีที่สุขุมรอบคอบ หนักแน่นและมองโลกตามความเป็นจริง สองคนนี้เป็นคนดีทั้งคู่ แต่ละคนมีแนวคิดต่างกัน และเราไม่มีมาตรฐานเด็ดขาดทางศีลธรรมที่จะตัดสินว่าแนวทางของใครดีกว่าหรือถูกต้องกว่าของอีกคนหนึ่ง

3.ลักษณะของการมาสัมพันธ์กันของคนดีตั้งแต่สองคนขึ้นไป ที่อาจทำให้เกิดการประสานงานและช่วยเหลือกัน หรือการกระทบกระทั่งกัน (คนดีสองคนมาเจอกันในงานจัดหาทุน กับเจอกันในอุบัติเหตุที่รถทั้งคู่ชนกัน ถือว่าเป็นรูปแบบความสัมพันธ์ที่ต่างกัน และทำให้เกิดผลที่ต่างกัน)

4.คนดีสองคนอาจมีความเชื่อที่เกิดจากแรงกระตุ้นทางจิตใจที่ต่างกัน ทำให้คนเหล่านั้นมองโลกหรือมีความคิดเห็นแตกต่างกันไปคนละแบบ เช่น คนดีสองคน คนหนึ่งอาจมีแรงขับให้มองโลกในแง่ดี แต่อีกคนหนึ่งอาจมองโลกในแง่ร้ายกว่า ทำให้ทั้งคู่มองการกระทำที่ดีแตกต่างกันตามไปด้วยได้

ในระดับต่อมา มีการอ้างถึงความคิดของทฤษฎีชีววิทยาวิวัฒนาการที่กล่าวว่า สังคมทุกสังคมเมื่อเวลาผ่านไปก็จะต้องเกิดการเปลี่ยนแปลง ซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นการเปลี่ยนแปลงแบบค่อยเป็นค่อยไป อันอาจมีสาเหตุมาจากภายนอกสังคม เช่น ได้รับรู้ข่าวสารหรือวัฒนธรรมที่เห็นว่าดีกว่า ทันสมัยกว่ามาจากต่างประเทศ หรือมาจากภายในสังคมเอง เช่น เห็นว่าของที่เป็นอยู่ไม่ดี ไม่งาม จึงต้องการจะแก้ไข

สิ่งหนึ่งที่จะต้องเปลี่ยนแปลงในแง่ทางสังคมก็คือ วิธีการหรือแนวทางปฏิบัติหรือพฤติกรรมที่คนใช้เพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งที่ตนต้องการ โดยเมื่อวิธีการหรือการปฏิบัติหนึ่งๆ ใช้ได้ผล คนส่วนใหญ่ก็จะใช้วิธีนี้ แต่เมื่อพบวิธีการใหม่ที่ใช้ได้ดีกว่า คนก็จะเริ่มหันไปใช้วิธีการใหม่กันมากขึ้น จนกระทั่งในที่สุด วิธีการใหม่นั้นก็จะกลายมาเป็นวิธีแก้ปัญหาแทนวิธีเดิมที่เคยใช้กันอยู่

สังคมคนดีก็หนีไม่พ้นกฎวิวัฒนาการ แม้ตอนต้น คนดีอาจหาทางแก้ไขความขัดแย้งที่เกิดจากปัจจัย 4 ข้อข้างต้นด้วยวิธีการสันติ นั่นคือ ยอมประนีประนอม ไม่ยืนยันหัวชนฝาว่าความคิดตนถูก และอีกฝ่ายผิด แต่เมื่อบางคนที่เป็นคนดีแต่ค่อนข้างหัวรุนแรง เริ่มใช้ไม้แข็ง นั่นคือ เมื่อมีความเห็นต่างกัน ก็ไม่ยอมและดึงดันความคิดตนอยู่ท่าเดียว

และถ้าว่าตามทฤษฎีวิวัฒนาการ เมื่อคนดีหัวรุนแรงมาพบกับคนดีที่ประนีประนอม ฝ่ายแรกจะชนะทุกครั้ง ขณะที่ฝ่ายหลังจะยอม เพราะต้องการหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง แต่เมื่อคนดีที่ประนีประนอมแพ้บ่อยครั้งเข้าก็จะเริ่มกลายพันธุ์ เปลี่ยนไปก้าวร้าวบ้าง ทำให้ในที่สุด ในสังคมคนดีแห่งนั้น จำนวนคนดีที่ก้าวร้าวนับวันจะยิ่งเพิ่มขึ้น ขณะที่คนที่ประนีประนอมก็จะมีจำนวนลดน้อยถอยลง เพราะมีแต่แพ้ ทำให้ไม่มีใครอยากประนีประนอม และพากันเปลี่ยนไปก้าวร้าวแทน เพราะเป็นแล้วได้ในสิ่งที่ตนต้องการ ซึ่งเมื่อถึงตอนนี้ การร่วมมือกันในสังคมจะเกิดขึ้นได้ยาก เพราะคนดีในสังคมพากันกลายเป็นคนดีที่ดื้อรั้นและหัวแข็งกันหมด

ขณะที่การร่วมมือกันได้ บางครั้งจำเป็นที่ต้องมีบางฝ่ายที่ยอมผ่อนปรนบ้าง แต่คนที่ผ่อนปรน ลึกๆ ก็มักจะคิดว่าสักวันหนึ่งอีกฝ่ายจะยอมผ่อนปรนให้ตนบ้าง จึงทนยอมอยู่ แต่ถ้าต้องยอมทุกครั้งโดยไม่มีหวังว่าสักวันหนึ่งจะได้แบบที่ตัวเองต้องการบ้าง ก็คงจะไม่มีใครทนยอมอยู่ได้ตลอดไป และเมื่อถึงตอนนั้นสังคมก็จะอยู่ไม่ได้ เพราะสังคมต้องอาศัยความร่วมมือกันของคนในสังคม

หลายคนอาจคิดว่า ปัญหาเฉพาะหน้าของสังคมไทยตอนนี้ไม่ใช่ปัญหาว่าคนดีจะอยู่กันอย่างไร โดยไม่ขัดแย้ง แต่ปัญหาเฉพาะหน้าน่าจะเป็นการเปลี่ยนสังคมให้เป็นสังคมคนดีจริงๆ เสียก่อน ส่วนเมื่อเป็นสังคมคนดีแล้ว จะเกิดปัญหาอะไรก็ค่อยว่ากันทีหลัง ผู้เขียนเห็นว่าคนจำนวนไม่น้อยในสังคมไทยขณะนี้มักเรียกร้องหาคนดี แต่หลายครั้งเราก็พบว่า ในหมู่คนดีก็มีความขัดแย้งทางความคิดจนทำงานร่วมกันไม่ได้

ดังนั้น ปัญหาดังกล่าวจึงไม่ใช่ปัญหาไกลตัว เราควรต้องไตร่ตรองคิดแก้ปัญหานี้ไว้ เพื่อว่าสักวันหนึ่ง คนไทยจะไม่ต้องกลายพันธุ์เป็นคนดีที่ก้าวร้าวกันหมด เพราะถึงวันนั้น แม้แต่คนดีก็ไม่ช่วยให้สังคมมีสันติสุขได้ !