วิกฤตหนี้ยุโรป เชื้อร้ายลามไกลกว่าคาด

แม้จะขาดช่วงไประยะหนึ่ง แต่ในที่สุดก็เป็นไปตามความคาดหมาย เมื่อไอร์แลนด์ กลายเป็นเหยื่อรายล่าสุดของวิกฤตหนี้สาธารณะของยุโรป ตามรอยกรีซ ด้วยสถานการณ์ที่เหนือความคาดหมายอย่างยิ่ง เพราะอาการของไอร์แลนด์สาหัสยิ่งกว่าสเปนและโปรตุเกส ซึ่งเป็นสองประเทศที่ได้รับการคาดหมายว่า จะเป็นเหยื่อรายต่อไปของวิกฤตนี้

โดย...ทีมข่าวต่างประเทศ

 

แม้จะขาดช่วงไประยะหนึ่ง แต่ในที่สุดก็เป็นไปตามความคาดหมาย เมื่อไอร์แลนด์ กลายเป็นเหยื่อรายล่าสุดของวิกฤตหนี้สาธารณะของยุโรป ตามรอยกรีซ ด้วยสถานการณ์ที่เหนือความคาดหมายอย่างยิ่ง เพราะอาการของไอร์แลนด์สาหัสยิ่งกว่าสเปนและโปรตุเกส ซึ่งเป็นสองประเทศที่ได้รับการคาดหมายว่า จะเป็นเหยื่อรายต่อไปของวิกฤตนี้

ที่กล่าวว่า วิกฤตหนี้ยุโรปขาดช่วงไประยะหนึ่งนั้น ก็เพราะสหภาพยุโรป (EU) พยายามกวดขันให้ประเทศสมาชิกมีวินัยทางการเงินทางการคลัง หาไม่แล้วหากปล่อยให้ขาดดุลมหาศาล จะต้องถูกลงโทษอย่างรุนแรง ฐานที่ทำให้ทั้งกลุ่มต้องสุ่มเสี่ยงกับความล่มสลายทางการเงิน

และหมายถึงอนาคตที่มืดมนของเงินยูโร

อย่างไรก็ตาม ความเข้มงวดกวดขันของ EU แสดงให้เห็นแล้วว่า สายเกินการณ์ เพราะไม่อาจเยียวยาวิกฤตการณ์ที่ไอร์แลนด์พยายามต่อสู้เพื่อที่จะเอาชีวิตรอดได้

ทั้งยังส่อเค้าว่าจะลุกลามบานปลาย ไม่ต่างจากที่เคยหวาดระแวงกันเมื่อไม่กี่เดือนก่อน

คาดการณ์กันว่า เหยื่อที่รอคอยความช่วยเหลือรายต่อไป อาจเป็นโปรตุเกส ด้วยอัตราหนี้สาธารณะที่สูงถึง 112% ของ GDP จากการประเมินล่าสุดโดยพรรคฝ่ายค้านของโปรตุเกส

ต่อจากโปรตุเกส ย่อมเป็นสเปนอย่างไม่ต้องสงสัย ด้วยระดับหนี้สาธารณะที่จะสูงถึง 64% อีกทั้งยังเผชิญกับปัญหาเดียวกับไอร์แลนด์ นั่นคือปัญหาในภาคธนาคาร

แต่ขณะนี้ดูเหมือนว่า สิ่งที่คาดเดากันนั้นอาจเลวร้ายยิ่งกว่าโดมิโน หรือการล้มครืนของประเทศหนึ่งตามด้วยอีกประเทศหนึ่งเป็นระยะที่แน่นอน

แต่อาจเป็นการล่มสลายของทั้งระบบ

ย้อนกลับไปในช่วงก่อนที่ EU จะประกาศมาตรการรัดเข็มขัดทั่วภูมิภาค เพื่อสกัดกั้นวิกฤตหนี้ ความสนใจของชาวโลกในขณะนั้น โฟกัสอยู่ที่ประเทศในภูมิภาคยุโรปใต้เป็นหลัก อันได้แก่ กรีซ โปรตุเกส สเปน รวมถึงอิตาลี

แท้จริงแล้ว ไอร์แลนด์เก็บงำปัญหาที่หนักหนาไม่แพ้กัน เนื่องจากซ้ำเติมด้วยภาวะเศรษฐกิจถดถอย แต่ด้วยความที่ไอร์แลนด์ใช้มาตรการลดงบประมาณภาครัฐอย่างเร่งด่วน ก่อนหน้ากรีซถึง 2 ปี ทำให้ปัญหาบรรเทาไปช่วงหนึ่ง

แต่ล่าสุด เราได้ทราบแล้วว่า มาตรการที่ว่านั้นมิได้บรรเทาวิกฤต แต่เป็นการกลบปัญหาอย่างรีบร้อน จนกลายเป็นการหมักหมมเชื้อเป็นภัยคุกคามในระยะยาว

เช่นเดียวกับความช่วยเหลือครั้งล่าสุด ที่ไอร์แลนด์ขอรับจาก EU และกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) จะพยุงสถานการณ์ในระยะสั้นเท่านั้น แต่ในระยะยาวยังไม่อาจรับประกันได้ กระทั่งยังอาจกลายเป็นการติดเชื้อลุกลามไปทั่ว

ความหวาดระแวงว่า กรณีไอร์แลนด์จะกลายเป็นการติดเชื้อรุนแรง แสดงออกให้เห็นผ่านปฏิกิริยาของ อังกฤษและสวีเดน ซึ่งมิได้อยู่ในกลุ่มประเทศที่ใช้เงินยูโร หรือกลุ่มประเทศ Eurozone แต่กลับให้ความช่วยเหลือระดับทวิภาคีเป็นเงินกู้ให้แก่ไอร์แลนด์ ด้วยมูลค่าที่ยังไม่ได้รับการเปิดเผย แต่คาดว่าคงไม่เกิน 1 แสนล้านยูโร

เงินจำนวนนี้นับว่าสูงมาก หากพิจารณาจากปริมาณเงินที่รัฐบาลไอร์แลนด์จำเป็นจะต้องใช้พยุงสถานะของตัวเองที่ราว 6.5 หมื่นล้านยูโร และใช้พยุงธนาคารพาณิชย์อีก 3 หมื่นล้านยูโร

การที่อังกฤษและสวีเดนออกตัวช่วยถึงเพียงนี้ ย่อมมีนัยที่สำคัญอย่างยิ่งยวดแน่นอน

นัยที่ว่านี้ คือ วิกฤตหนี้ของยุโรปอาจกระทบกระเทือนไปถึงประเทศที่มิได้ใช้เงินยูโร โดยเฉพาะประเทศที่กำลังบอบช้ำจากภาวะเศรษฐกิจที่ย่ำแย่อยู่แล้ว เช่น อังกฤษ และประเทศที่กำลังเผชิญกับรูรั่วระบบสวัสดิการสังคม ที่บั่นทอนเศรษฐกิจของประเทศ อย่างสวีเดน

ปัญหาของทั้งสองประเทศมีปลายทางเดียวกัน นั่นคือวิกฤตงบประมาณขาดดุล จากการก่อหนี้เพื่อพยุงเศรษฐกิจของตัวเอง อันเป็นปัญหาร่วมของประเทศในกลุ่ม Eurozone

ในกรณีของสวีเดนมีปัญหาเฉพาะที่แตกต่างจากอังกฤษ หรือ Eurozone เนื่องจากต้องแบกรับหนี้สาธารณะมหาศาล (ในช่วงทศวรรษที่ 90 เคยสูงถึง 78%) จากระบบสวัสดิการสังคม ปัจจุบันระดับหนี้สาธารณะต่อ GDP ลดลงมาอยู่ที่ราว 30% และเริ่มมีเสถียรภาพ แต่ต้องแลกมาด้วยระบบสวัสดิการที่ย่ำแย่ลง

สวีเดนอาจเทียบได้กับตัวแทนของภูมิภาคสแกนดิเนเวีย ซึ่งมิได้ร่วมกับกลุ่ม Eurozone (ยกเว้นฟินแลนด์) แต่มีพันธะผูกพันกลายๆ ให้ช่วยเหลือยุโรปทั้งผองในยามตกทุกข์ได้ยาก

น่าเชื่อว่าการที่สวีเดน (หรือนัยหนึ่งคือภูมิภาคสแกนดิเนเวีย) ควักเงินช่วยไอร์แลนด์ เพราะไม่ปรารถนาจะให้ยุโรปทั้งภูมิภาคต้องสั่นคลอน จนส่งผลกระทบต่อตัวเอง ซึ่งยังอยู่ในช่วงประคองงบประมาณให้ได้ดุลยภาพ

ที่สำคัญก็คือ สวีเดน อังกฤษ และเดนมาร์ก มีแผนการที่จะเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งกับ Eurozone ในไม่ช้า การที่ทั้งสามประเทศแลเห็นไอร์แลนด์ โปรตุเกส ฯลฯ หรือกระทั่ง Eurozone ต้องพินาศลงต่อหน้าต่อตา ย่อมเป็นสิ่งที่ไม่อาจยอมรับได้

แต่น่ากังขาว่า ความช่วยเหลือจากทุกทิศทุกทางจะสามารถหลีกเลี่ยงการติดเชื้อลุกลามได้อย่างชะงัดหรือไม่?

หัวใจของปัญหาคือการหมดสิ้นซึ่งความมั่นใจ หัวใจของการแก้ปัญหา คือการฟื้นฟูความเชื่อมั่นของนักลงทุน แต่สิ่งนี้ยากเย็นไม่น้อย ดังจะได้ว่าสาเหตุที่ไอร์แลนด์ต้องขอรับความช่วยเหลือ ก็เนื่องจากมาตรการลดงบประมาณที่ใช้มานานถึง 2 ปี ไม่สามารถดึงความเชื่อมั่นกลับคืนมาได้

เงื่อนไขหลังรับความช่วยเหลือ ก็ยังเป็นการยอมรับวิธีการเยียวยาแบบเดิม นั่นคือ หั่นการใช้จ่ายงบประมาณของรัฐ และปรับโครงสร้างธนาคารที่ประสบปัญหาทางการเงิน

แม้จะเป็นปัญหาที่ยังต้องได้รับการแก้ไขก็ตามที แต่การทำซ้ำไม่น่าจะช่วยกระตุ้นความเชื่อมั่นได้มากนัก ไม่เฉพาะในส่วนของไอร์แลนด์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงโปรตุเกสและสเปน ที่บัดนี้ความเชื่อมั่นในพันธบัตรของทั้งสองประเทศสั่นคลอนอย่างหนัก บีบให้ผลตอบแทนที่รัฐบาลทั้งสองประเทศต้องจ่ายให้กับนักลงทุนสูงขึ้นเป็นเงาตามตัว อันเนื่องจากการติดเชื้อ “อาการไร้ความมั่นใจ” มาจากไอร์แลนด์นั่นเอง

ในวิกฤตระลอกล่าสุด การฟื้นคืนความเชื่อมั่น ยังคงเป็นโจทย์ที่ยุโรปจะต้องแก้ไปพร้อมๆ กับการทำลายเชื้อวิกฤตหนี้

นักเศรษฐศาสตร์มีความเห็นค่อนข้างตรงกันว่า การสูญเสียความเชื่อมั่นของประเทศในกลุ่ม Eurozone จะแก้ไขได้ก็ด้วยสูตรรักษาครอบคลุมทุกประเทศ เป็นสูตรที่มีรายละเอียดชัดเจนและให้ผลรวดเร็ว มิใช่วิธีรักษาเป็นรายๆ ไป

นอกจากนี้ นักเศรษฐศาสตร์หลายรายยังโจมตีเยอรมนีในฐานะพี่ใหญ่ของ EU และมหาอำนาจเศรษฐกิจอันดับ 1 ในภูมิภาคว่า ทำให้หนทางแก้ไขวิกฤตยิ่งตีบตัน ด้วยการเรียกร้องให้วางกลไกรับรองการผิดนัดชำระหนี้ (Default) ซึ่งกลไกนี้จะดึงเอานักลงทุนเข้ามาเสี่ยงร่วมกับภาครัฐ ยังผลให้ความเชื่อมั่นของนักลงทุนยิ่งเสื่อมถอยลง

แต่ดูเหมือนว่าเยอรมนีจะมีทัศนะที่ต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง

โวล์ฟกัง ชอยเบล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังของเยอรมนี กล่าวกับสถานีโทรทัศน์ ZDF ว่า “หากในขณะนี้เราได้คำตอบที่ถูกต้องสำหรับปัญหาของไอร์แลนด์ โอกาสที่จะไม่ปรากฏการแพร่ระบาดของปัญหาก็จะยิ่งสูงขึ้น”

โปรดสังเกตว่า ขุนคลังท่านนี้ใช้คำว่า“หาก” ซึ่งหมายความว่า ยังไม่มั่นใจเช่นกันว่าหนทางนี้จะได้ผล 100% หรือไม่

ไม่ว่าฝ่ายนักลงทุนและรัฐบาลจะเห็นต่างกันเช่นไร ปัญหาที่ปฏิเสธไม่ได้ก็คือ ดูเหมือนยุโรปจะยังไม่รู้ว่า ปัญหาที่แท้จริงอยู่ที่ใด และควรสะสางเช่นไร!

นี่คือความไม่รู้จะกลายเป็นปัจจัยให้วิกฤตลุกลามไปไกลกว่าที่คาดคิด