ใครเป็นเจ้าของ

โดย...แสงตะเกียง

ตามประวัติอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ตั้งอยู่ที่กิโลเมตรที่ 5.0 ของถนนพหลโยธิน และอยู่กึ่งกลางระหว่างทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 ถนนราชวิถี และถนนพญาไท โดยรอบของอนุสาวรีย์มีถนนเป็นวงเวียน บริเวณเดิมของที่แห่งนี้แต่ก่อนเคยเป็นสี่แยกเรียกกันว่า “สี่แยกสนามเป้า” ในปัจจุบันอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ กลายเป็นศูนย์กลางการคมนาคมที่สำคัญของกรุงเทพฯ

โดย พล.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นผู้วางศิลาฤกษ์เมื่อวันที่ 24 มิ.ย. 2484 และจอมพล ป.พิบูลสงคราม เป็นผู้กระทำพิธีเปิดวันเดียวกันในอีก 1 ปีต่อมา สถาปนิกผู้ออกแบบคือ ม.ล.ปุ่ม มาลากุล อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ ภายใต้การควบคุมจาก ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็น “บิดาแห่งศิลปะร่วมสมัยไทย” สร้างขึ้นเพื่อเทิดทูนวีรกรรมของทหาร ตำรวจและพลเรือนที่เสียชีวิตในกรณีพิพาทระหว่างไทยกับฝรั่งเศส เรื่องดินแดนในสงครามอินโดจีน ในครั้งนั้นมีผู้เสียชีวิต 160 คน

ลักษณะทางสถาปัตยกรรมของอนุสาวรีย์ชัยฯ ใช้ดาบปลายปืน 5 เล่มรวมกัน จัดตั้งเป็นกลีบแบบลูกมะเฟือง ปลายดาบชี้ขึ้นบน คมดาบหันออก ก่อสร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็กประดับหินอ่อน มีความสูงประมาณ 50 เมตร ด้ามดาบปลายปืนตั้งเหนือเพดานห้องโถงใหญ่ใช้เก็บกระสุนปืนใหญ่ และบรรจุอัฐิทหารที่เสียชีวิตในสงครามอินโดจีน

ด้านนอกโคนดาบปลายปืน มีรูปปั้นหล่อทองแดงของนักรบ 5 เหล่า คือ ทหารบก ทหารเรือ ทหารอากาศ ตำรวจ และพลเรือน ขนาดสองเท่าของคนธรรมดา ด้านนอกของผนังห้องโถง เป็นแผ่นทองแดงจารึกนามผู้เสียชีวิต จำนวน 160 ราย แบ่งเป็นทหารบก 94 นาย ทหารเรือ 41 นาย ทหารอากาศ 13 นาย และตำรวจสนาม 12 นาย ต่อมามีการจารึกรายนามผู้เสียชีวิตจากสงครามต่างๆ เพิ่มขึ้นไปอีก ทั้งสงครามโลกครั้งที่ 2 และสงครามเกาหลี รวมเป็น 801 ราย

ผ่านไปตามกาลเวลา อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิกำลังเสื่อมสภาพลง ทางกรุงเทพมหานคร (กทม.) จึงได้สอบถามไปยังกรมศิลปากร ว่าใครเป็นเจ้าของหรือเป็นผู้ดูแลอนุสาวรีย์ ซึ่งทางกรมศิลปากรแจ้งกลับมาว่าไม่ใช่เจ้าของ กรมศิลปากรมีเพียงอำนาจในการอนุมัติเห็นชอบในการบูรณะเท่านั้น

ส่วนทาง กทม.ไม่ว่าจะเป็นทางสำนักการโยธา หรือสำนักงานเขตแจ้งว่า ไม่เคยมีหนังสือมอบให้ กทม.อย่างเป็นทางการ โดยอนุสาวรีย์บางแห่งก่อสร้างมาหลายยุคหลายสมัย และบางแห่งมีสภาพชำรุดทรุดโทรม จึงมีการหารือว่าใครหรือหน่วยงานไหนจะเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบ

ดังนั้น ในการประชุมเรื่องโบราณสถานหรือสถานที่ที่คาดว่าจะเป็นโบราณสถานทุกแห่ง ได้มอบหมายให้สำนักผังเมืองเป็นเจ้าภาพในการสืบค้นหาผู้ดูแลหรือเจ้าของอนุสาวรีย์ต่างๆ และให้สอบถามไปยังกรมธนารักษ์ เนื่องจากเป็นเจ้าของพื้นที่เดิมว่าเมื่อสร้างอนุสาวรีย์แล้วได้มอบให้หน่วยงานใดรับผิดชอบดูแล

ทั้งนี้ กำหนดระยะเวลาดำเนินการ 1 เดือน แต่ถ้าไม่มีจริงๆ กทม.ต้องรับมาดูแลเอง ตามประวัติการบำรุงรักษา กทม. เป็นผู้ดำเนินการแต่กลับไม่มีประวัติครุภัณฑ์แสดงว่าเป็นทรัพย์สินของ กทม. ส่วนแนวทางการปรับปรุงอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิจะพัฒนาให้ประชาชนสามารถเข้ามาใช้ประโยชน์ได้มากยิ่งขึ้น อาจเป็นการเชื่อมต่อการเดินทางหรือปรับสภาพทางเดินให้สวยงาม

อย่างไรก็ตาม อันดับแรกต้องสืบหาเจ้าของที่แท้จริงให้ได้ก่อน จากนั้นจะเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกำหนดแนวทางในปรับปรุงพัฒนาอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิต่อไป