สัมปทานก๊าซมาเสียที

โดย..ณ กาฬ เลาหะวิไลย

เป็นเรื่องที่ถูกต้องแล้ว ที่กระทรวงพลังงานประกาศเดินหน้าเปิดประมูลสิทธิสำรวจและผลิตปิโตรเลียม แหล่งเอราวัณและบงกช

สาเหตุเนื่องจากสัญญาสัมปทานเดิมจะหมดอายุลงในปี 2565-2566 โดยทั้งสองแหล่งมีกำลังการผลิตรวม 2,100 ล้านลูกบาศก์ฟุต/วัน หรือคิดเป็น 70% ของกำลังการผลิตก๊าซในประเทศ

ที่ผ่านมาการเปิดประมูลล่าช้าด้วยสารพันปัญหา เหมือนเกิดอาการกล้าๆ กลัวๆ ชะลอเรื่อยๆ จนไม่เพียงแต่จะส่งผลกระทบต่อการผลิตก๊าซในอ่าว แต่ทว่าในแง่การลงทุนจากต่างชาติ ก็ถูกมองด้วยสายตาที่ตั้งคำถามว่าอะไรเกิดขึ้น ถึงไม่ตัดสินเสียที

แต่การประมูลครั้งนี้ยังมีประเด็นที่ต้องจับตาอีก จะออกมาเป็นอย่างไร 

ในโลกนี้ เมื่อแหล่งสัมปทานหมดอายุลงก็มักจะใช้วิธีต่ออายุสัมปทานออกไป เพื่อให้สามารถคงระดับการผลิตอย่างต่อเนื่อง เพราะหากผู้รับสัมปทานเป็นรายใหม่ ก็ต้องแก้ไขปัญหาการเข้าไปในพื้นที่สัมปทานช่วงรอยต่อก่อนที่สัมปทานเก่าจะหมดอายุลง ไม่เช่นนั้นจะกระทบกับระดับการผลิตขั้นต่ำ

ขณะเดียวกัน เงื่อนไขการประมูลครั้งนี้ทำในรูปแบบแบ่งปันผลผลิต (PSC) ที่มักจะใช้กับประเทศที่มีแหล่งน้ำมันดิบขนาดใหญ่ และเป็นผู้ส่งออกน้ำมันเช่นเดียวกัน เนื่องจากรัฐมีอำนาจในการต่อรองกับเอกชนสูง

ในไทยเคยใช้ระบบแบ่งปันผลผลิตมาใช้ในการให้สัมปทานปิโตรเลียม แต่ก็ไม่ประสบผล จนโครงการหลังสุดที่มีการใช้ระบบดังกล่าวคือแหล่งเจดีเอ ในพื้นที่ทับซ้อนกับมาเลเซีย

แต่ทั้งหมดต้องมีการตั้งองค์กรพัฒนาร่วมไทย-มาเลเซียขึ้นมากำกับดูแล ผลก็คือรัฐได้ส่วนแบ่งจากระบบนี้ประมาณ 60% ในขณะที่เอกชนผู้สำรวจและผลิตได้ผลประโยชน์เมื่อหักค่าใช้จ่ายไปประมาณ 40% 
ผลประโยชน์ที่ได้น้อยกว่าระบบสัมปทานของไทยที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน

ประเทศอื่นๆ ในแถบนี้ อาทิ  เวียดนาม ที่ใช้ระบบแบ่งปันผลผลิต พบว่า มีปัญหาความล่าช้าในขั้นตอนการอนุมัติ จนทำให้การผลิตปิโตรเลียมในประเทศไม่สนองตอบต่อความต้องการใช้ 

นอกจากนั้นยังมี กัมพูชา ที่ใช้ระบบแบ่งปันผลผลิต ก็ประสบปัญหาในขั้นตอนปฏิบัติ จนถึงยังไม่มีการผลิตปิโตรเลียมขึ้นมาใช้ได้เลย

ส่วนอินโดนีเซียที่ใช้ระบบแบ่งปันผลผลิต ก็มีปัญหาเรื่องการคอร์รัปชั่น และกำลังที่จะเปลี่ยนมาใช้ระบบสัมปทาน

หัวใจการจะใช้ระบบแบ่งปันผลผลิตที่ได้ประสิทธิภาพก็คือต้องมีราชการที่เก่งและขยัน เพราะจะต้องตรวจสอบบริษัทอย่างใกล้ชิด แล้วยังต้องจัดการในการขายน้ำมันในส่วนแบ่งของรัฐด้วย

ที่สำคัญระบบราชการต้องโปร่งใสปราศจากคอร์รัปชั่น เพื่อให้ได้สิทธิอันพึงมีพึงได้กับการเป็นเจ้าของทรัพยากร

แต่เอาล่ะไหนๆ ก็ไหนๆ มาถึงขั้นนี้จะแบ่งปันผลผลิตก็ว่ากันไป

อย่างน้อยก็มีเงื่อนไขเวลาที่ชัดเจนถึงประกาศผลผู้ชนะประมูลในเดือน ธ.ค.ปีนี้ และจะมีการลงนามสัญญากับผู้ชนะประมูลได้เดือน ก.พ.ปีหน้า ภายใต้เงื่อนไขต่างๆ ที่กำหนดออกมาอีกมากมาย

ทำไป แก้ไข แล้วมาดูผลสุดท้ายอีกทีแล้วกัน

ถึงจะไม่ได้สิ่งที่ดีสุด แต่ก็ดีกว่าคาราคาซังพังไปทั้งขบวน