ความไม่ซื่อตรงของคนในชาติ

กระบวนการวางแผน “ยุทธศาสตร์” เป็นการแสวงหาข้อเท็จจริงอย่างละเอียดรอบคอบ เพื่อกำหนดวิธีการบริหารองค์กรให้สำเร็จตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการ โดยพิจารณาทั้งวิธีการที่เป็นศาสตร์และศิลป์

ด้วยเหตุนี้ จึงมีการประเมินจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และปัญหาอุปสรรค หรือที่เราเรียกกันอย่างคุ้นปากว่า SWOT (Strength Weakness Opportunity Threat) เพื่อแสวงหา “ค่านิยมหลัก” (Core Value) กับความสามารถหลัก (Core Competency) และใช้คุณค่าเหล่านี้เป็นแนวทางในการพัฒนาองค์กรไปสู่เป้าหมายและวัตถุประสงค์ที่ต้องการ

ถ้าพิจารณาจากบทเรียนของการวางแผนยุทธศาสตร์ที่ผ่านมาแล้วคงต้องยอมรับว่า ขั้นตอนที่ยากที่สุด คือ การประเมินจุดอ่อนในเรื่องลักษณะนิสัยที่ไม่ดีของคนในองค์กรเพื่อพัฒนาศักยภาพของ “คน”

ทั้งนี้ เพราะคนเรามักจะไม่ค่อยยอมรับความจริงในเรื่องนี้ ซึ่งเป็นไปตามที่ Thales นักปราชญ์ชาวกรีกได้กล่าวไว้เมื่อสองพันปีก่อนว่า “สิ่งที่ยากที่สุดในชีวิตมนุษย์ คือ การยอมรับความบกพร่องของตนเอง”

หลายองค์กรได้พยายามแก้ไขจุดอ่อนนี้ด้วยการใช้ “กระบวนการมีส่วนร่วม” เพื่อให้ทุกคนคิดได้ด้วยตนเองว่า มีส่วนทำให้ยุทธศาสตร์ที่คิดไว้อย่างรอบคอบ “ไม่สำเร็จ” และยอมปรับปรุงตนเอง

อย่างไรก็ดี การไม่ยอมรับข้อบกพร่องของตนเองนั้นจะแปรผันตามประสบการณ์ของคน หรือ “ยิ่งสูงยิ่งมองไม่เห็น” ทั้งนี้ เนื่องจากคนเราเมื่อทำงานมานานมีประสบการณ์มากก็มี “อัตตา” สูง จึงมักคิดว่าตนเก่งและดีกว่าผู้อื่น ไม่ยอมฟังใคร รวมทั้งอาจไม่มีเวลามาสนใจและแก้ไขข้อบกพร่องของตนเองด้วย

ดังนั้น องค์กรขนาดใหญ่ระดับประเทศจึงมักจะมีอุปสรรคในเรื่อง “ชนชั้นนำของประเทศ” (Elite) ไม่ให้ร่วมมือในการแก้ไขข้อบกพร่องของตนเองเช่นเดียวกัน ซึ่งส่งผลให้แผนยุทธศาสตร์ของประเทศที่วางไว้อย่างดีและสวยหรูไปไม่ถึง “ดวงดาว” ที่ปรารถนา

มาเลเซียเป็นประเทศหนึ่งที่พยายามจะแสวงหากลยุทธ์ในการแก้ไข “จุดอ่อน” เรื่องนี้ ด้วยการศึกษาบทเรียนจากการพัฒนาประเทศของตนให้เป็น “สังคมแห่งศีลธรรมและจรรยา” (Moral and Ethic Society) ซึ่งได้เริ่มปลูกฝังค่านิยม 7 ประการให้กับคนในชาติ คือ ความซื่อสัตย์ ความสามารถ ความน่าเชื่อถือ ความไว้วางใจ ความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และความยุติธรรม ในปี ค.ศ.19982003

บทเรียนทำให้มาเลเซียเรียนรู้ว่าการปลูกฝังค่านิยมหรือคุณค่าหลายประการนั้นมีมาก ยากที่จะ “จดจำและทำ” และชนชั้นนำของสังคมไม่ให้ความร่วมมือในการแก้ไขความบกพร่องของตนเอง

ด้วยเหตุนี้ มาเลเซียจึงลดการปลูกฝังค่านิยมเหลือประการเดียว คือ “ความซื่อตรง” (Integrity) ซึ่งเป็นคุณค่าพื้นฐานที่จะนำไปสู่ค่านิยมอีกหลายประการ เช่น ความซื่อสัตย์ ความรับผิดชอบ ความสามารถ ความมีวินัย ความไว้วางใจ ความน่าเชื่อถือ ฯลฯ

นอกจากนั้น ได้มอบให้นักสังคมศาสตร์ที่มีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับของคนในชาติ 5 คน ไปทำการวิจัยแบบมีส่วนร่วม หรือจัดเวทีสาธารณะทั่วประเทศ เพื่อหาคำตอบในประเด็นที่ว่า “ทำไมคนมาเลเซียจึงบกพร่องในเรื่องความซื่อตรง” เพื่อเริ่มการวางยุทธศาสตร์การสร้างความซื่อตรงของคนในชาติ

ในด้าน “ปัจจัยจากตัวบุคคล” พบว่าจุดอ่อนของคนนั้นถือว่าเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญเป็นอันดับแรก เพราะความเข้าใจผิดพลาดในเรื่องของศาสนาและชุดคุณค่าต่างๆ รวมไปถึงการไร้ซึ่งคุณธรรมในการทำงาน ผสมผสานกับความโลภที่เกิดขึ้นภายในตัวบุคคล ส่งผลให้บุคคลนั้นไม่สามารถที่จะก้าวถึงความ “ซื่อตรง” ได้

ส่วน “ปัจจัยจากภาวะผู้นำ” พบว่าภาวะผู้นำถือว่าเป็นสิ่งที่มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งในการพัฒนาวัฒนธรรมขององค์กรและพัฒนาชุดความคิดเรื่องความซื่อตรง ผู้นำในระดับต่างๆ นั้นควรจะมีบทบาทในการที่จะให้คำแนะนำและส่งเสริมให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นหากมีพฤติกรรมที่ไม่พึงปรารถนาในองค์กร ซึ่งการขาดปัจจัยเหล่านี้จะมีผลต่อการทำให้เกิดความซื่อตรง

จากที่กล่าวมาจะเห็นว่าสาเหตุหลักของปัญหาในการพัฒนาประเทศไปสู่ “สังคมแห่งความซื่อตรง” ที่มาเลเซียพบ คือ พฤติกรรมของคน โดยเฉพาะกลุ่มคนชั้นนำของคนในสังคมขาดความซื่อตรง จึงได้กำหนดยุทธศาสตร์การแก้ไขปัญหาดังกล่าว และขยายขอบเขตจากภาครัฐไปสู่ภาคส่วนต่างๆ ของสังคมมาเลเซีย

ถ้าหันกลับมาดู “สยามเมืองยิ้มของเรา” คงต้องยอมรับว่า แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศยังก้าวไปไม่ถึงการกำหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาลักษณะนิสัยและค่านิยมของ “คน” โดยเฉพาะกลุ่มชั้นนำของสังคม ซึ่งได้แก่ นักการเมือง ข้าราชการ นักธุรกิจชั้นนำ ผู้นำท้องถิ่น และอื่นๆ

เมื่อเป็นเช่นนี้ อนาคตของประเทศจึงยังมืดมน “ไม่เห็นแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์” อย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน เพราะเราไม่สามารถหาบุคคลต้นแบบในเรื่องความซื่อตรงของคนในสังคมได้

ใครจะเป็น “เจ้าภาพ” เรื่องนี้ดีครับ