น้ำโขงมิอาจขวางกั้น เขื่อนมาสัมพันธ์สลาย

...ชัยรัตน์ จิโรจน์มนตรี โครงการสื่อสารสุขภาวะคนชายขอบ

แม้สายน้ำจะไหลหลากรุนแรงในยามนี้ แต่ผู้คนสองฝั่งโขงทั้งลาวและไทย ยังคงไปมาหาสู่กันเป็นปกติ เช่นเช้าวันนี้ ซึ่งชาวบ้านตามุย ต.บ้านไผ่ อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี นิมนต์พระจากบ้านสุละ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามมารับสังฆทานที่วัดบ้านตามุยด้วย คณะญาติโยมที่ติดตามมาจากฝั่งลาวส่วนใหญ่ก็เป็นเครือญาติกับคนบ้านตามุยเช่นกัน

แม่น้ำโขงแม้กว้างใหญ่แต่ก็ไม่อาจแบ่งแยกผู้คน กระทั่งโครงการเขื่อนบ้านกุ่มเมื่อ 2 ปีก่อนได้สร้างความหวั่นวิตกให้กับชาวบ้านในพื้นที่เป็นอย่างมาก เพราะจะต้องมีการระเบิดเกาะแก่งกลางน้ำเป็นจำนวนมากเพื่อเปิดร่องน้ำ ชุมชนใต้เขื่อนต้องสูญสลาย นอกจากนี้อาจจะส่งผลต่อปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เรียกว่าบั้งไฟพญานาคอีกด้วย

เหตุผลของการสร้างเขื่อนที่ชาวบ้านรู้เพียงอย่างเดียวคือผลิตไฟฟ้า แต่บทเรียนจากเขื่อนปากมูลทำให้พวกเขาต้องลุกขึ้นมาต่อต้าน เพราะขนาดแม่น้ำสาขาถูกปิดชาวบ้านริมน้ำยังได้รับผลกระทบมากมาย การปิดกั้นลำน้ำใหญ่อย่างแม่น้ำโขงย่อมส่งผลกระทบที่รุนแรงกว่าอย่างมหาศาล

ใช่เพียงเขื่อนแต่ปัญหาที่ดินทำกินก็เป็นอีกหนึ่งขวากหนามตำใจชาวบ้านมาช้านาน เพราะที่ดินซึ่งบุกเบิกหักร้างถางพงตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่รุ่นพ่อรุ่นแม่ ส่วนใหญ่ไม่มีเอกสารสิทธิ แม้ปัจจุบันลูกหลานจะได้รับสัญชาติมีสิทธิถือครองที่ทำกิน แต่ก็มีอีกจำนวนมากที่เป็นผู้ตกหล่นทางทะเบียน ความไม่ชัดเจนทางสถานะบุคคลส่งผลให้สิทธิในที่ดินทำกินตกหล่นไปด้วย

เมื่อมีการประกาศเขตอุทยานแห่งชาติผาแต้ม (พ.ศ. 2534) และอุทยานแห่งชาติแก่งตะนะ รวมทั้งเขตป่าสงวนแห่งชาติทับที่ทำกินของชาวบ้าน จึงทำให้ชาวบ้านได้รับความเดือดร้อนเป็นอย่างมาก รวมทั้งการรุกของกลุ่มทุนที่เข้ามากว้านซื้อที่ดิน รองรับการท่องเที่ยวที่ขยายตัว

เพียงแต่การขยายตัวดังกล่าวกำลังกดข่มวิถีชีวิตของชาวบ้านที่แทบไม่มีทางเลือก

สายน้ำที่เชี่ยวกราก อาจเพียงแค่ฤดูกาลหนึ่ง แต่ปัญหาที่โถมทับเข้ามาดูเหมือนจะไม่มีวันสร่างหายไปกับฤดูกาล แต่โหมประดังเข้ามาเป็นระยะๆ