สารัตถะพรรคการเมือง

โดย...เจษฏ์ โทณะวณิก

เมื่อคราวที่แล้วได้เขียนไปถึงเรื่องการมี ไม่มีพรรคการเมือง โดยเฉพาะมีประเด็นเชื่อมโยงกับประชาธิปไตยก็มีผู้คนทักทายกันทั้งบอกว่าไม่มีพรรคการเมืองไม่ได้ ไม่เป็นประชาธิปไตยบ้าง ประเทศประชาธิปไตยเท่านั้นที่พรรคการเมืองถือว่าเป็นพรรคการเมืองจริงๆ บ้าง แต่ก็มีอีกส่วนหนึ่งที่บอกว่า ไม่มีพรรคการเมืองดีแล้ว เป็นประชาธิปไตยก็ไม่เห็นจำเป็นที่จะต้องมีพรรคการเมือง มีตั้งหลายวิธีที่จะเลือกผู้แทน ก็ว่ากันไปตามแต่ทัศนะของแต่ละคน

ปัญหาอย่างหนึ่งที่ผู้คนมีต่อพรรคการเมืองก็เนื่องมาจากนิยามที่เป็นที่คุ้นเคยกันในทางตำราของพรรคการเมืองที่บอกว่าเป็นที่รวมกัน หรือก่อตั้งร่วมกันโดยผู้มีสิทธิเลือกตั้ง หรือประชาชน เพื่อสนับสนุนการทำงานสาธารณะ โดยเฉพาะเพื่อการวางนโยบายสาธารณะร่วมกัน โดยมีจุดมุ่งหมาย และอุดมการณ์ในทางการเมืองเป็นไปในทิศทางเดียวกัน ด้วยเป้าหมายประการสำคัญ คือ การส่งตัวแทนของตนไปเป็นผู้แทนของประชาชนในลักษณะต่างๆ เพื่อนำนโยบายของพรรคการเมืองไปสู่ทางปฏิบัติ เป็นสิ่งที่ว่ากันว่าไม่เห็นจะเคยเกิดขึ้นจริงในบ้านเมืองเรา หรือบางคนก็บอกว่าในโลกนี้เลย

หากมุมมองที่คนทั้งหลายในบ้านเมืองหนึ่งมีเป็นลบต่อพรรคการเมือง พัฒนาการ และความเจริญก้าวหน้าของพรรคการเมืองคงจะเป็นไปได้ยาก ถึงแม้ว่าเมื่อมองในเชิงลึกแล้ว ผู้คนส่วนใหญ่ในโลก แม้จะอยู่ในประเทศที่มีพรรคการเมืองที่ได้เรื่องได้ราว ก็ยังไม่ได้มองพรรคการเมืองในทางบวกเท่าใดนัก แต่พวกเขาก็ยังเห็นว่าการมีพรรคการเมืองยังมีประโยชน์ และเป็นสิ่งที่ทำให้สามารถดูแลประเทศชาติได้เหมาะสมกว่าที่จะไม่มี ซึ่งก็เป็นแรงหนุนทำให้พรรคการเมืองสามารถมีพัฒนาการและความเจริญก้าวหน้าได้

เมื่อมองปรัชญา หลักการ และอุดมคติแห่งการมีพรรคการเมืองแล้ว หลายๆ ประเทศก็รู้สึกผิดหวังต่อการมีพรรคการเมืองในความเป็นจริง เพราะเหตุว่าในเชิงปรัชญาแล้ว การรวมกลุ่มกันของคนในลักษณะที่เหนียวแน่น เป็นสังคมที่อุดมด้วยผู้มีปัญญา และพร้อมจะช่วยกันแก้ปัญหาบ้านเมืองในยามมีปัญหา และพัฒนาบ้านเมืองในยามทั่วไปอย่างต่อเนื่อง เพื่อความวัฒนาสถาพรของบ้านเมืองตนนั้นเป็นสิ่งที่ดี แต่ในความเป็นจริงปรัชญาเช่นว่าไม่เคยเกิดผลในทางปฏิบัติอย่างแท้จริง

หากมองโดยหลักการที่ว่าพรรคการเมืองประกอบด้วยผู้ที่ร่วมกันก่อตั้งด้วยมุมมอง ความคิด และอุดมการณ์ทางทางการเมืองที่มุ่งประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชน มิใช่แค่เป็นหลัก แต่เป็นทุกสิ่งของหลักการ ในความเป็นจริงสิ่งนี้ก็ไม่เคยเกิดขึ้น หรือเกิดขึ้นก็แต่น้อย แม้ประชาชนทั่วไปจะตั้งความหวังไว้สูงเพียงแค่ให้บรรดาสมาชิกพรรคการเมืองทั้งหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งบรรดาที่เป็นตัวแทนพรรค และได้เป็นผู้แทนประชาชนในกาลต่อมา ให้มุ่งประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชนเป็นหลัก ประโยชน์ของตน และพวกพ้องเป็นรอง ไม่ต้องถึงกับว่าต้องมุ่งเพียงแต่ประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชนเท่านั้น พวกเขาก็ยังไม่ได้เห็นหลักการเช่นว่าในทางปฏิบัติเลย

ส่วนอุดมคติแห่งการมีพรรคการเมืองเพื่อประโยชน์ส่วนรวมนั้น ผู้คนจำนวนมากก็มองว่าเป็นเพียงแค่อุดมคติ ที่ไม่สามารถแปลงเป็นอุดมการณ์ในทางปฏิบัติได้ เป็นเพียงสิ่งที่สวยหรู ที่นักปราชญ์ชอบหยิบยกขึ้นมาสาธกและถกกัน แต่เมื่อถึงเวลานำมาสู่โลกของความเป็นจริง อุดมคติ กลับกลายเป็นอุดมไปด้วยข้อติ เช่นนี้การมีพรรคการเมืองจึงไม่น่าปลื้มสำหรับคนจำนวนมาก และหากเป็นเช่นนี้กันจริงๆ อนาคตของพรรคการเมืองในประเทศไทย น่าเป็นห่วงแน่นอน