เยือนวิถีชุมชนอีสานบ้านคำปุน

โดย...นิลา สิงห์คีรี

บ้านคำปุน ตั้งอยู่เลขที่ 331 ถนนศรีสะเกษ อ.วารินชำราบ จ.อุบลราชธานี ถือเป็นแหล่งผลิตงานหัตถศิลป์ผ้าทอมือ และแหล่งอนุรักษ์ศิลปะพื้นเมืองที่มีชื่อเสียงของ จ.อุบลราชธานี ลักษณะตัวบ้านเป็นเรือนไทยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน) ประยุกต์ที่งดงามมีเอกลักษณ์ทั้งในด้านสถาปัตยกรรมและในด้านการตกแต่งภูมิทัศน์ ปลูกเรียงรายอยู่สองฟากจะเป็นเรือนทอผ้า ถัดไปเป็นเรือนแสดงอุปกรณ์การทอผ้าแบบโบราณและร้านจำหน่ายเสื้อผ้าฝ้าย

อีกหลังที่อยู่ตรงข้ามใต้ถุนเรือนด้านขวามือ ซึ่งเป็นส่วนที่จัดเลี้ยงของว่าง และอาหารเบาๆ สำหรับผู้คนที่มาเยี่ยมเยือน มีสิ่งของโบราณสวยงามประดับประดาเช่นเดียวกับที่เรือนหลังอื่นๆ การแสดง “กันตรึม” ศิลปะพื้นบ้าน จ.สุรินทร์ ซึ่งเป็นศิลปวัฒนธรรมอีสานอีกแขนงหนึ่งที่ มีชัย แต้สุริยา ทายาทบ้านคำปุน ชื่นชอบเป็นพิเศษ ซึ่งจะเชิญคณะกันตรึมมาแสดงทุกปี

มีชัย บอกว่า ในช่วงงานเทศกาลประเพณีแห่เทียนพรรษาของทุกปี บ้านคำปุนได้จัดกิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยวร่วมกับทางจังหวัดให้นักท่องเที่ยวเข้ามาชมพิพิธภัณฑ์ “บ้านคำปุน” ปีละ 3 วัน ในช่วงงานประเพณีแห่เทียนพรรษาเท่านั้น ค่าเข้าชมคนละ 100 บาท เพื่อสมทบทุนกิจกรรมสาธารณกุศลโดยไม่หักค่าใช้จ่ายใดๆ

นักท่องเที่ยวจะได้ชมขบวนการผลิตผ้าพื้นเมืองที่เป็นเอกลักษณ์ของบ้านคำปุ่นซึ่งมีช่างทอผ้ามากกว่า 30 คน ผลิตผ้าไหมตามขั้นตอนแบบดั้งเดิมใช้เครื่องมือ เครื่องไม้แบบโบราณโดยไม่ใช้เครื่องจักรทุ่นแรงอื่นใด เช่น การเตรียมเส้นใย ก็ใช้วิธีการตีเกลียวจากการปั่นมือด้วยไนที่มีความสวยงาม ฝีมือประณีตมาก

“ผ้าทอมือที่มีชื่อเสียงของบ้านคำปุน คือ ผ้าไหมมัดหมี่ทอผสมเทคนิคจก ซึ่งถือว่าเป็นแหล่งผลิตเดียวในประเทศไทย อีกทั้งยังมีการประดิษฐ์คิดค้นผ้าไหมแบบต่างๆ เช่น ผ้าไหมมัดหมี่ทอสอดเสริมเส้นพุ่งด้วยลูกปัดแก้วหรือหินต่างๆ และเม็ดเงิน รวมทั้งผ้าทอยกทองแบบอุบลราชธานี นอกจากนี้บ้านคำปุนยังเป็นผู้นำในการคิดค้นผ้ากาบบัว คือ เป็นผ้าเอกลักษณ์ ประจำ จ.อุบลราชธานี ซึ่งกำลังได้รับความนิยมส่งเสริมให้ใช้อย่างแพร่หลาย” ทายาทบ้านคำปุน บอกถึงความเป็นมา

มีชัย บอกอีกว่า ทางบ้านคำปุนยังได้นำผ้าที่ผลิตให้กับภาพยนตร์ เรื่อง พระนเรศวร มาตั้งโชว์ในเรือนหลังใหญ่ สร้างอยู่บนฐานปูนสง่างาม แบบศิลปะพื้นบ้านเรือนใหญ่ตรงกลางเป็นพิพิธภัณฑ์ เป็นสถานที่จัดแสดงสิ่งของสะสมของเจ้าของ และผ้าไหมที่หายาก ผ้าพื้นเมืองอีสานสูงค่า ที่อนุรักษ์สั่งสมมามากมาย รวมถึงสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา เช่น พระพุทธรูปสมัยต่างๆ ของพื้นบ้านเมืองอุบล สิ่งของต่างๆ ในเรือนพิพิธภัณฑ์ล้วนสูงค่าทางศิลปะและวัฒนธรรม ให้นักท่องเที่ยวได้ชม แต่ห้ามแตะต้องสิ่งของที่อยู่ภายในและห้ามถ่ายภาพ

จ.อุบลราชธานี มีแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติและศิลปวัฒนธรรมมากมาย แต่หากอยากสัมผัสถึงวัฒนธรรมชาวอุบลราชธานีและวิถีชีวิตชาวอีสานถึงก้นลึก ต้องไปเยือนบ้านคำปุนซึ่งมีคำตอบให้กับนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติ