ระดมนักวิชาการ หนุนศรีเทพเป็นมรดกโลก
การเคลื่อนไหวของประเทศไทย ที่จะให้อุทยานศรีเทพ จ.เพชรบูรณ์ เป็นมรดกโลกคืบหน้าไปอีกก้าวหนึ่ง
โดย...ส.สต
การเคลื่อนไหวของประเทศไทย ที่จะให้อุทยานศรีเทพ จ.เพชรบูรณ์ เป็นมรดกโลกคืบหน้าไปอีกก้าวหนึ่ง เมื่อสำนักศิลปากรที่ 4 ลพบุรี ระดมสมองนักวิชาการมาเสวนาเรื่องความโดดเด่นอันเป็นสากล เส้นทางสู่มรดกโลกของเมืองโบราณศรีเทพ วันที่ 17 ก.ค. 2560 ณ ห้องประชุมอาคารดำรงราชานุภาพ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
สันติ หนุนแบบมีเงื่อนไข
สันติ เล็กสุขุม นักประวัติศาสตร์ ซึ่งเป็นนักวิชาการคนหนึ่ง กล่าวสนับสนุนให้อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพขึ้นบัญชีเป็นมรดกโลก เพราะมีคุณสมบัติที่โดดเด่น ครบถ้วนสมบูรณ์ และเหนืออื่นใดคือความใหญ่โตมโหฬารของเขาคลังนอก และเขาคลังใน มองหาโบราณสถานทั่วตะวันออกเฉียงใต้ ไม่มีที่ไหนใหญ่เท่า แม้กระทั่งบุโรพุทโธที่ประเทศอินโดนีเซีย ก็ยังเล็กกว่า และถ้าพูดถึงอายุด้วยแล้ว ศรีเทพเก่ากว่าบุโรพุทโธเสียอีก
สันติ พูดสนับสนุนโดยมีเงื่อนไขว่า การบริหารจัดการต้องมีประสิทธิภาพแบบมืออาชีพ และมีคุณภาพ ถ้าหากไม่พร้อมในการบริหารจัดการ อย่าเพิ่งไปขอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกเลย เสียของเปล่า ในขณะที่ตัวอุทยานศรีเทพนั้นพร้อมทุกอย่าง
บทความที่อาจารย์สันติเสนอในการเสวนา ฉายภาพให้เห็นความใหญ่โตโอฬารของเจดีย์เขาคลังนอก ในอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ จ.เพชรบูรณ์ ว่าในวัฒนธรรมทวารวดี เจดีย์ขนาดใหญ่ที่สุดที่รู้จักกันในปัจจุบัน คือ เจดีย์เขาคลังนอก ในอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ จ.เพชรบูรณ์ อุทยานประวัติศาสตร์แห่งนี้ประกอบด้วยพื้นที่แบ่งได้สองส่วนด้วยคันคูน้ำพื้นที่สี่เหลี่ยมมุมมน ชาวบ้านเรียกกันว่า “เมืองใน” อยู่ทางตะวันตก เป็นที่ตั้งของสำนักงานอุทยานประวัติศาสตร์แห่งนี้ ทางตะวันออกเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่พื้นที่สี่เหลี่ยมผืนผ้ามุมมน ชาวบ้านเรียกว่า “เมืองนอก”
เจดีย์เขาคลังนอก อยู่ในเขต “เมืองนอก” เป็นเจดีย์ขนาดใหญ่ กรมศิลปากรเพิ่งเริ่มดำเนินงานขุดแต่งเมื่อต้นปี 2551 นี้เอง ขณะนี้ยังอยู่ในระหว่างดำเนินการ สภาพก่อนการขุดแต่งของเจดีย์องค์นี้ปกคลุมด้วยดินเป็นเนินสูงมีต้นไม้น้อยใหญ่ กล่าวได้ว่าเป็นเจดีย์ขนาดใหญ่ที่สุดที่เคยพบในวัฒนธรรมทวารวดี
ส่วนฐานของเจดีย์เขาคลังนอก ก่อด้วยศิลาแดง ตอนบนก่อด้วยอิฐ ผังรูปสี่เหลี่ยมด้านเท่าของฐาน วัดความกว้างยาวได้ 70x70 เมตร ความสูงจากพื้นดินผ่านฐานสองฐานที่ซ้อนลดหลั่น ขึ้นไปถึงซากของอิฐก่อซึ่งทลายจากที่เคยเป็นส่วนบนของเจดีย์ วัดได้โดยประมาณ 17 เมตร
อาจารย์สันติ พูดถึงบรรยากาศและสิ่งแวดล้อมอุทยานศรีเทพ ว่าน่ารื่นรมย์ ตนอยากไปเดินเล่น เพราะต้นไม้มีมาก
ความเห็นของประทีป
ประทีป เพ็งตะโก รองอธิบดีกรมศิลปากร อดีตผู้อำนวยการสำนักศิลปากรที่ 3 พระนคร ศรีอยุธยา ที่ดูแลอุทยานประวัติศาสตร์พระนคร ศรีอยุธยามาหลายปี ให้สัมภาษณ์เรื่องบริหารจัดการโบราณสถานที่เป็นมรดกโลกว่า
การบริหารจัดการโบราณสถานต้องทำแบบมืออาชีพทั้งหมด เพราะระเบียบปฏิบัติในการอนุรักษ์โบราณสถานเป็นไปตามกฎหมายอยู่แล้ว แต่เมื่อขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกก็มีกฎบัตร หรือไกด์ไลน์ต่างๆ ที่ระดับโลกเข้ามาสอดส่องดูแลเรามากขึ้น เพราะเป็นสมบัติของโลก ต้องทำตามมาตรฐานที่เคร่งครัดมากขึ้น หมายความว่าเราต้องใส่ใจศึกษา และรักษาคุณค่าในแง่ความเป็นหลักฐานทางโบราณคดีต่างๆ ซึ่งมีกระบวนการศึกษาชัดเจน งานศิลปกรรมต้องดูแลอย่างเคร่งครัด เพื่อรักษาให้มันอยู่ ซึ่งเป็นเรื่องยาก รวมทั้งการบริหารจัดการให้คนเข้าชมต้องดูไม่ให้กระทบศิลปกรรมของเรา
พูดง่ายๆ ว่าต้องใส่ใจมากขึ้น เหมือนมีคนมาสอดส่องดูแลเรามากขึ้น ซึ่งเป็นข้อที่ดี ที่เราก็ทำมาแล้ว
ประทีป บอกว่า ในเรื่องการดูแลนั้น รัฐต้องให้ความร่วมมือ เพราะการที่จะดูแลโบราณสถานให้มันมีความเป็นระเบียบเรียบร้อยสวยงามอย่างได้มาตรฐาน หรือดีเยี่ยม ต้องมีความพร้อมทั้งบุคลากรและงบประมาณ เพราะการทำงานให้ดีมันสัมพันธ์กับคน และงบประมาณ
ประทีป บอกด้วยว่า การจะรักษาโบราณสถานให้สะอาดขึ้นอยู่กับความสำนึกของผู้คนเช่นกัน ยกตัวอย่างญี่ปุ่นที่มีความสะอาด ทั้งๆ ที่ไม่ค่อยเห็นคนทำความสะอาด เพราะคนของเขามีสำนึกในการักษาความสะอาด เมื่อพูดถึงการดูแลโบราณสถาน ประทีปว่าคนในพื้นที่ที่ตั้งโบราณสถานนั้นต้องร่วมมือ ถ้าหวังพึ่งแต่กรมศิลปากรว่ามีหน้าที่ดูแลอย่างเดียวนั้นไม่ใช่ คนในพื้นที่ต้องเข้าใจ อยู่ร่วมกับโบราณสถานได้ เห็นความสำคัญมีส่วนช่วยกันสอดส่องดูแล ไม่บุกรุก ไม่ทำลาย แต่มาช่วยราชการ ถ้าคนไม่มีระเบียบไม่มีวินัย ทำแต่กิจกรรมที่มีผลกระทบต่อโบราณสถาน ก็ไม่ถูก ต้องช่วยกัน ภาครัฐกับภาคประชาชนต้องเข้าใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ว่าสิ่งที่เรารักษานั้นคืออะไร ทุกคนต้องมีความรับผิดชอบ ไม่ใช่ภาครัฐหรือกรมศิลปากรต้องมีหน้าที่อย่างเดียว เราต้องการอย่างยิ่งคือการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน
ความโดดเด่นของศรีเทพ
วีระ โรจน์พจนรัตน์ รมว.วัฒนธรรม ตอบคำถามผู้สื่อข่าวถึงความโดดเด่นของอุทยานศรีเทพว่า ความโดดเด่นของศรีเทพมีหลายเรื่อง อย่างน้อยก็ศิลปกรรม มีความโดดเด่น แบ่งได้ 3 ประเภท 1.เขาคลังนอก และเขาคลังใน เป็นโบราณสถานที่ครั้งหนึ่งเคยยิ่งใหญ่มาก่อน 2.โบราณวัตถุที่ค้นพบที่ศรีเทพ ปัจจุบันไปอยู่ในพิพิธภัณฑสถานต่างๆ ของประเทศนั้น บอกความเจริญรุ่งเรือง และเทคโนโลยีของการหล่อพระพุทธรูปได้เป็นอย่างดี 3.เมืองนี้มิได้เกิดในช่วงระยะเวลาสั้นๆ แต่เจริญมาก่อนตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ถึงยุคทวารวดี ดังนั้นเมื่อขอมเข้ามามีอำนาจ เมืองนี้ก็ยังอยู่ จะเห็นได้ว่ารูปแบบของเมืองนั้นมีทั้งความเชื่อเป็นทั้งเมืองพุทธ และเมืองพราหมณ์ (ฮินดู) โบราณวัตถุที่ค้นพบเจอทั้งสองลักษณะ ความต่อเนื่องยาวนาน (ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม) ปรากฏอยู่ที่ศรีเทพ สามารถอ่านได้จากสิ่งที่เราค้นพบมาโดยลำดับ
ในการเสวนาหาความโดดเด่นนั้น รัฐมนตรีวีระ กล่าวว่า นักวิชาการที่เล่นเรื่องศรีเทพมากันพร้อมหน้า ในขณะเดียวกันประชาชนลงทะเบียนเข้าฟังมากถึง 250 คนทีเดียว คิดว่าคงได้ข้อเสนอแนะที่ดี
