ภาวะเลือดกรดในผู้สูงอายุ

โดย...ศาสตราจารย์ ดร.นพ.นรัตถพล เจริญพันธุ์ ศาสตราจารย์อาวุโส สาขาสรีรวิทยา เมธีวิจัยอาวุโส สกว. หน่วยวิจัยด้านแคลเซียมและกระดูก คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

ผู้สูงอายุต้องเผชิญกับภาวะความเสื่อมถอยของร่างกายหลายประการ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความหนาแน่นของกระดูกที่ลดลงจนกระดูกพรุน ข้อเข่าเสื่อม และมวลกล้ามเนื้อที่ลดลง ความหนาแน่นของกระดูกมีความสัมพันธ์โดยตรงกับความแข็งแรงที่ช่วยต้านทานการหักของกระดูก กล่าวคือทำให้ผู้สูงอายุเสี่ยงต่อกระดูกหักเพิ่มมากขึ้น

กระดูกพรุนในผู้สูงอายุเกิดขึ้นจากหลายสาเหตุ อีกปัจจัยหนึ่ง คือ “ภาวะเลือดเป็นกรดที่ไม่รุนแรงจากเมตาโบลิซึม” ซึ่งเป็นภาวะที่ร่างกายสร้างสารที่เป็นกรดมากเกินไป หรือไตขับกรดออกจากร่างกายน้อยเกินไป ถ้าเป็นต่อเนื่องกันนานหลายปีก็อาจส่งผลต่อกระดูกได้

ภาวะเลือดเป็นกรดที่ไม่รุนแรงพบได้ทั่วไปเมื่อรับประทานอาหารที่มีผักผลไม้น้อย แต่ได้โปรตีนจากเนื้อสัตว์มากเกินไป ผู้สูงอายุแก้ไขได้ด้วยตัวเอง โดยเพิ่มการรับประทานผักและผลไม้ที่ไม่หวานจัด เช่น แอปเปิ้ล ชมพู่ ฝรั่ง เป็นต้น

แม้  “เลือดเป็นกรด” จะฟังดูน่ากลัว แต่ที่จริงเป็นภาวะที่ค่าความเป็นกรดด่างของเลือดค่อนไปในด้านที่เป็นกรดเพียงเล็กน้อยเท่านั้น แต่คำถามที่สำคัญกว่าคือ ภาวะเลือดเป็นกรดส่งผลเสียต่อกระดูกอย่างไร

งานวิจัยของหน่วยวิจัยด้านแคลเซียมและกระดูก คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ยืนยันว่ากรดจะกระตุ้นให้เซลล์สลายกระดูกที่เรียกว่า “ออสติโอคลาสต์” ทำงานมากขึ้น และทำให้เซลล์สร้างกระดูก “ออสติโอบลาสต์” ทำงานลดลง ทำให้เสียสมดุลระหว่างการสร้างและการสลายกระดูก คือมีการสลายกระดูกมากกว่าการสร้าง ในที่สุดมวลกระดูกก็จะค่อยๆ ลดลง

นอกจากนี้ ภาวะเลือดเป็นกรดยังทำให้ลำไส้เล็กดูดซึมแคลเซียมได้ช้าลง แม้จะรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมสูง หรือแคลเซียมเม็ดเสริม แต่ประสิทธิภาพการดูดซึมที่ไม่ดีก็จะทำให้ได้ผลไม่เต็มที่ ดังนั้นการปรับอาหารให้สมดุลร่วมกับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยบรรเทาผลเสียของภาวะเลือดเป็นกรดที่มีต่อกระดูก ทำให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพร่างกายและสุขภาพกระดูกที่ดี ส่งผลให้คุณภาพชีวิตดีตามไปด้วย