บทบาทของข้อมูลข่าวสารในเศรษฐกิจโลกาภิวัตน์ (จบ)

โดย...ผศ.ดร.สันติ ชัยศรีสวัสดิ์สุข

ในสัปดาห์นี้ เรามาว่ากันต่อถึงเรื่องของข้อมูลข่าวสารในเศรษฐกิจยุคโลกาภิวัตน์กันต่อครับ โดยความสามารถในการย่อย หรือใช้ประโยชน์จากข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศ เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่มีความสำคัญอย่างมากที่จะทำให้ข้อมูลข่าวสารนั้นมีมูลค่า หรือสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจขึ้นมาได้ ระบบเศรษฐกิจที่หน่วยเศรษฐกิจต่างๆ มีความเชี่ยวชาญในการใช้ประโยชน์จากข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศ จะสามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้มาก เราจึงมักจะเห็นความแตกต่างของการรับรู้ วิเคราะห์ และแปลข้อมูลข่าวสารที่แตกต่างกันในประเทศที่มีระดับของการพัฒนาที่แตกต่างกัน การแยกแยะความแม่นยำถูกต้องของข้อมูลข่าวสารก็จะมีความแตกต่างกัน รวมทั้งการเลือกใช้ข้อมูลข่าวสารเพื่อให้เกิดประโยชน์และสร้างมูลค่าได้

กระบวนการนี้จึงมีส่วนเกี่ยวข้องกับหลายๆ ภาคส่วนที่จะหล่อหลอมให้คนในระบบเศรษฐกิจสามารถทำความเข้าใจและดึงเอาข้อมูลข่าวสารมาใช้ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพการศึกษาและการพัฒนาทักษะในการวิเคราะห์เป็นพื้นฐานที่จะนำไปสู่การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์และการก่อเกิดนวัตกรรมใหม่ๆ ได้มากขึ้นและรวดเร็วขึ้นเมื่อมีการเปิดกว้างมากขึ้นในการเข้าถึงข้อมูล

ระบบการศึกษาที่มีเพียงคนจำนวนหนึ่ง (ซึ่งโดยปกติมักจะเป็นจำนวนน้อยเมื่อเทียบกับจำนวนประชากรทั้งประเทศ) เท่านั้นที่สามารถเข้าถึงบริการการศึกษาที่ได้มาตรฐานและคุณภาพดีเพียงพอที่จะพัฒนาและเสริมสร้างทักษะในการพินิจพิเคราะห์ที่ดีเพียงพอ ก็จะมีการพัฒนาทางด้านความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรมน้อย ในขณะเดียวกันก็ก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำทางด้านการศึกษา ความเหลื่อมล้ำทางด้านรายได้ และความเหลื่อมล้ำทางด้านอื่นๆ ตามมา

การขาดศักยภาพในการใช้ประโยชน์จากข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศเป็นปัจจัยสำคัญประการหนึ่งที่ทำให้สังคมมีพฤติกรรม“ลอกเลียนแบบ” กันได้ง่ายทั้งทางที่ดีและไม่ดี เกิดพฤติกรรมพวกมากลากไปได้ง่าย ไม่มีความเป็นอิสระทางความคิด (เพราะถ้าส่วนใหญ่ไม่ได้คิดเห็นอย่างเดียวกันก็อยู่ด้วยกันไม่ได้) ไปจนกระทั่งถึงขั้นถูกหลอกลวงได้โดยง่าย นอกจากนี้ เราต้องทำความเข้าใจด้วยว่าการพัฒนาเพื่อยกระดับขีดความสามารถในการใช้ข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งองค์ความรู้) เป็นกระบวนการที่มีพลวัต การแลกเปลี่ยน ถ่ายทอด และการเรียนรู้ระหว่างกันเป็นกระบวนการสร้างสรรค์ที่จะนำไปสู่สารสนเทศที่ดีขึ้น มีการพัฒนามากขึ้น การมีทัศนคติว่าองค์ความรู้นั้นเป็นความลับ เมื่อเรารู้แล้วต้องปกปิดไม่ให้คนอื่นรู้ จึงจะสามารถใช้เพื่อหาประโยชน์ให้เกิดกับตนได้เป็นทัศนคติของการปิดกั้นและเป็นอุปสรรคอย่างมากต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในยุคดิจิทัล ซึ่งถ้ามีการพัฒนาช้าก็อาจทำให้ประเทศล้าหลังได้อย่างรวดเร็ว

การบริหารจัดการและการกำกับดูแลกระบวนการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับข้อมูล ข่าวสารและสารสนเทศ จะเห็นได้ว่าการเคลื่อนย้ายของข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศจากผู้ผลิตหรือผู้สร้างไปสู่ผู้รับ หรือผู้ใช้ประโยชน์นั้นจำเป็นต้องอาศัยสื่อกลางในการส่งผ่าน ซึ่งสื่อก็มักจะทำหน้าที่ใน 2 มิติ คือ 1) ทำหน้าที่เพียงเป็นผู้ส่งผ่านข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศไปยังผู้รับ และ2) ทำหน้าที่ในการนำเสนอเรื่องราวต่างๆ ให้แก่ผู้รับ ซึ่งก็จะมีการเลือกประเภท ลักษณะของข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศ และการใช้วิธีการนำเสนอที่แตกต่างกันไป

ในปัจจุบันช่องทางของการเป็นสื่อกลางในการส่งผ่านมีหลากหลายมากขึ้น และมีความรวดเร็วมากขึ้นกว่าในอดีตมากตามการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี การใช้สื่อเป็นเครื่องมือในการแสวงหาประโยชน์ส่วนตนมีปรากฏให้เห็นบ่อยมากขึ้น และผู้ที่มีสื่ออยู่ในมือ หรือเป็นเจ้าของสื่อจะมีความได้เปรียบ หรือสร้างความได้เปรียบเหนือคู่แข่งในการแข่งขันทางธุรกิจได้โดยง่าย การมีสื่อหรือมีอำนาจกำกับสื่อจึงมีมูลค่าและมีอิทธิพลมาก รัฐในฐานะผู้บริหารจัดการจึงต้องระมัดระวังและสร้างความสมดุลระหว่างการเปิดกว้างและการมีเสรีในการเข้าถึงข้อมูล ข่าวสารและสารสนเทศอย่างเท่าเทียมกัน และการปกป้องไม่มีการใช้สื่อเพื่อการผูกขาดทางเศรษฐกิจ หรือการก่อให้เกิดการเอารัดเอาเปรียบในระบบเศรษฐกิจ

ในยุคเศรษฐกิจโลกาภิวัตน์ระบบเศรษฐกิจโลกมีความเชื่อมโยงกันมากขึ้นมาก ข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศกลายเป็นปัจจัยทางเศรษฐกิจที่มีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าที่ดิน แรงงาน หรือทุนในขณะที่ประเทศยังมีปัญหาความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงปัจจัยการผลิต อย่างเช่น ทุน ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศกำลังกลายเป็นเงื่อนไขใหม่ที่อาจจะก่อให้เกิดปัญหาทางเศรษฐกิจอื่นๆ ตามมาอีกได้ จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่รัฐน่าจะต้องมีความรอบคอบในการบริหารจัดการ และการกำกับดูแลไม่เพียงเฉพาะสื่อเท่านั้น และต้องครอบคลุมไปถึงกระบวนการของข้อมูล ข่าวสาร และสารสนเทศเป็นองค์รวม