สงครามไซเบอร์

โดย...อรุณ จิรชวาลา

ตั้งแต่ปลายสัปดาห์ที่ผ่านมามีข่าวใหญ่ที่เสนอกันอย่างกว้างขวางโดยสื่อทั่วโลก นั่นก็คือการโจมตีในโลกไซเบอร์ครั้งใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีเป็นการโจมตีในระบบปฏิบัติการวินโดวส์ของไมโครซอฟท์ ซึ่งเป็นระบบที่เครื่องคอมพิวเตอร์แบบตั้งโต๊ะและแบบโน้ตบุ๊กส่วนใหญ่ใช้กัน โปรแกรมไวรัสเมื่อเข้าไปในเครื่องจะไปเข้ารหัสฐานข้อมูล ทำให้เจ้าของเครื่องเปิดใช้ไม่ได้จนกว่าจะยอมเสียค่าไถ่ 300 เหรียญสหรัฐ ภายใน 3 วัน หรือ 600 เหรียญสหรัฐ ภายใน 7 วัน

จำนวนเครื่องที่ถูกเล่นงานมีทั้งหมดหลายแสนเครื่องในประเทศต่างๆ ประมาณ 200 ประเทศ และในภาษาต่างๆ ประมาณ 30 ภาษา โชคดีที่มีผู้ใช้คอมพิวเตอร์เพียงไม่กี่รายที่ยอมเสียค่าไถ่ ประมาณว่าคนร้ายได้เงินไปทั้งสิ้นไม่กี่หมื่นเหรียญสหรัฐ หากไม่มีวาระซ่อนเร้นอื่นก็ไม่น่าจะคุ้มค่าการลงทุนและความเสี่ยง

เพื่อให้ท่านผู้อ่านเห็นภาพชัดเจนขึ้น ผมขอลำดับความเป็นมาให้ทราบดังนี้

สำนักงานความมั่นคงแห่งชาติของสหรัฐ หรือเอ็นเอสเอ ค้นพบจุดอ่อนหรือช่องโหว่ในวินโดวส์มานานแล้ว แต่ไม่ได้แจ้งให้ไมโครซอฟท์ทราบ กลับเก็บไว้เป็นอาวุธในมือที่อาจนำออกมาใช้ประโยชน์ในอนาคต เชื่อกันว่านอกจากเรื่องนี้แล้ว เอ็นเอสเอยังกุมความลับของระบบอื่นๆ ไว้ในมือเป็นจำนวนมาก

ต่อมาระบบของเอ็นเอสเอถูกเจาะและข้อมูลถูกขโมยทำให้ความลับแตก เอ็นเอสเอจึงตัดสินใจแจ้งให้ไมโครซอฟท์ทราบ ซึ่งเมื่อ 2 เดือนก่อน ไมโครซอฟท์ก็ออกอัพเดทด้านความมั่นคงให้ผู้ซื้อบริการด้านความมั่นคงดาวน์โหลด เพื่อลดความเสี่ยงที่จะถูกโจมตี ปัญหาในทางปฏิบัติคือ มีผู้ใช้บริการที่ยังไม่ได้ดาวน์โหลดก่อนถูกโจมตีเป็นจำนวนมาก นอกจากนี้ยังมีผู้ใช้บริการอีกจำนวนหนึ่งที่ไม่ได้ซื้อบริการด้านความมั่นคงไว้ ซึ่งไมโครซอฟท์ก็ไม่ส่งอัพเดทให้ เช่น กลุ่มโรงพยาบาลของรัฐในอังกฤษกับสกอตแลนด์ที่ไม่มีงบประมาณด้านนี้

การโจมตีครั้งนี้จึงไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นกะทันหัน โดยไม่มีใครรู้เนื้อรู้ตัวล่วงหน้า เพียงแต่ระบบป้องกันเองก็มีจุดอ่อน ทำให้คนร้ายประสบความสำเร็จในการโจมตีในวงกว้าง

มีผู้เชี่ยวชาญที่วิจารณ์ว่า แม้การโจมตีครั้งนี้จะดูยิ่งใหญ่น่าเกรงขาม แต่ที่จริงมีระดับความรุนแรงต่ำ เห็นได้จากค่าไถ่เพียงรายละไม่กี่ร้อยเหรียญสหรัฐ หากจะให้ระดับความรุนแรงสูงต้องพุ่งเป้าไปที่กิจกรรมที่มีความเสี่ยงสูง เช่น โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ เขื่อน ระบบการบิน หรือระบบการเดินรถไฟ เป็นต้น

แต่ก็มีอีกแง่มุมหนึ่ง ถึงค่าไถ่จะเพียงเล็กน้อย แต่หากจำนวนรายมาก คนร้ายก็อาจได้เงินไปเป็นจำนวนมากได้

มีการวิเคราะห์ต่อไปว่า การโจมตีในทำนองเดียวกันนี้จะต้องเกิดขึ้นอีกในอนาคต และอาจจะถี่ขึ้นด้วย เพราะในโลกไซเบอร์ที่ต่อเชื่อมกันหมดเช่นที่เป็นอยู่ในวันนี้ การแพร่กระจายของไวรัสสามารถเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วในวงกว้าง นอกจากนี้ การเรียกค่าไถ่ทางไซเบอร์ต้องถือว่าเป็นของใหม่ หากทำแล้วได้ผลก็จะมีคนเอาอย่าง หากไม่ได้ผลก็จะมีคนพยายามปรับปรุงประสิทธิภาพให้ดีขึ้น

ผมมีประเด็นที่อยากจะพูดถึงเกี่ยวกับเรื่องนี้อีก ดังนี้

หนึ่ง ความรุนแรงของการโจมตีครั้งนี้จะน้อยลงเป็นอันมาก หากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะยึดถือประโยชน์ของผู้ใช้บริการหรือของส่วนรวมเป็นหลัก กล่าวคือ เอ็นเอสเอเมื่อพบช่องโหว่ของวินโดวส์ก็น่าจะรีบแจ้งให้
ไมโครซอฟท์รีบดำเนินการแก้ไข แทนที่จะเก็บเป็นความลับไว้เพื่อประโยชน์ของตัวเอง ส่วนไมโครซอฟท์เมื่อทราบว่าระบบของตัวเองมีช่องโหว่แล้วก็ควรรีบป้องกันปัญหาให้กับผู้ใช้บริการทุกราย ไม่เฉพาะผู้ที่จ่ายเงินซื้อบริการพิเศษเท่านั้น มีคนบอกว่า การมีเงื่อนไขให้ต้องได้เงินก่อนทำให้ไมโครซอฟท์อยู่ในฐานะไม่ต่างจากคนที่เรียกค่าไถ่มากนัก

อย่างไรก็ตาม ผมเองก็ไม่แน่ใจว่าสำหรับกลุ่มที่ใช้วินโดวส์แบบผิดกฎหมาย ไม่ยอมจ่ายค่าลิขสิทธิ์ เช่นที่นิยมทำกันในบ้านเรา จะให้ใครยื่นมือเข้ามาช่วยอย่างไร

สอง ทุกวันนี้ความนิยมใช้คอมพิวเตอร์แบบตั้งโต๊ะและโน้ตบุ๊ก ซึ่งใช้ระบบปฏิบัติการวินโดวส์ของไมโครซอฟท์ได้ลดลงเป็นลำดับ โดยถูกแทนที่ด้วยสมาร์ทโฟนกับแท็บเล็ตซึ่งส่วนใหญ่ใช้ระบบปฏิบัติการแอนดรอยด์ของกูเกิลกับไอโอเอสของแอปเปิ้ล ตัวผมเองเมื่อหลายปีก่อนก็ตัดสินใจเลิกใช้คอมพิวเตอร์แบบตั้งโต๊ะ เพราะทนรับมือกับไวรัสไม่ไหว

การโจมตีในโลกไซเบอร์ครั้งนี้น่าจะมีส่วนทำให้ระบบปฏิบัติการวินโดวส์และผลิตภัณฑ์อื่นๆ ของไมโครซอฟท์เสื่อมความนิยมมากขึ้นและเร็วขึ้น

นอกจากนี้ ในหมู่ผู้ที่หันมาใช้สมาร์ทโฟนกับแท็บเล็ต ระบบแอนดรอยด์เป็นระบบเปิด ทำให้มีความเสี่ยงเรื่องไวรัสมากกว่าไอโอเอส ซึ่งเป็นระบบปิดเป็นอันมาก ส่วนตัวผมเชื่อว่าความกลัวไวรัสจะทำให้ผู้คนหันมาใช้ผลิตภัณฑ์ของแอปเปิ้ลมากขึ้น แม้ว่าโดยทั่วไปจะแพงกว่า แต่ก็อาจเป็นภาวะจำยอมที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

ในเชิงธุรกิจ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นไม่น่าจะมีผลทำให้จำนวนผู้ใช้คอมพิวเตอร์ลดลง แต่ไมโครซอฟท์กับวินโดวส์น่าจะได้รับผลกระทบแรงที่สุด ในขณะที่กูเกิลกับเครือข่ายที่ใช้แอนดรอยด์อาจจะถูกกระทบในทางอ้อมคงเหลือแอปเปิ้ลที่น่าจะได้อานิสงส์มากที่สุด ทั้งนี้ พึงสังเกตว่าแอปเปิ้ลเป็นเจ้าของระบบปิดที่เป็นที่นิยมใช้กันทั่วโลกแต่เพียงผู้เดียว

สาม กลุ่มคนร้ายเรียกร้องให้ผู้ใช้คอมพิวเตอร์ที่ถูกไวรัสเล่นงานให้ชำระค่าไถ่ด้วยบิตคอยน์ โดยบอกวิธีซื้อหาบิตคอยน์ให้ด้วย

ผมเข้าใจว่า การรับค่าไถ่เป็นบิตคอยน์อาจทำให้การจับกุม การสกัดกั้น หรือการแกะรอยเส้นทางการเงินของกลุ่มคนร้ายเป็นไปด้วยความยากลำบากยิ่งขึ้น กล่าวกันว่า บัญชีบิตคอยน์ที่เปิดเพื่อรองรับการชำระค่าไถ่ผู้อื่นสามารถเข้าไปดูได้ว่ามียอดในบัญชีเท่าไร แต่จะไม่ทราบว่าเจ้าของบัญชีเป็นใคร รวมทั้งไม่สามารถอายัดเงินหรือจำนวนบิตคอยน์ในบัญชี

ก่อนหน้านี้ ผมเคยสงสัยว่า ผ่านมาหลายปีแล้ว เหตุใดผลิตภัณฑ์แบบบิตคอยน์จึงยังคงอยู่ และยังมีคนให้ความเชื่อถือ แทนที่จะตื่นตัวกันแบบไฟไหม้ฟางพักเดียว แล้วก็ล้มหายตายจากไป เหลือไว้แต่ผู้เสียหายประเภทแมลงเม่า ไม่แตกต่างจากแชร์ลูกโซ่เท่าไรนัก

เป็นไปได้หรือไม่ที่ผลิตภัณฑ์ประเภทนี้อยู่ยั้งยืนยงมาได้ เพราะเป็นที่นิยมใช้ในหมู่ผู้ที่ทำธุรกิจผิดหรือหมิ่นเหม่ต่อกฎหมาย ใครรู้คำตอบขอให้เล่าให้ฟังด้วยนะครับ

การที่กลุ่มคนร้ายเรียกค่าไถ่ด้วยบิตคอยน์ครั้งนี้ อาจกลายเป็นลางร้ายของบิตคอยน์เอง เพราะอาจทำให้หน่วยงานที่รับผิดชอบด้านกำกับดูแลมีเหตุให้ต้องเข้ามาตรวจสอบโดยละเอียด ใครที่ลงทุนไว้ก็ขอให้ระวังความเสี่ยงให้ดีด้วยนะครับ