ด่านแรกคือ กกต.

โดย...น.ต.วรวิทย์ เตชะสุภากูร ร.น. นักประสานและบริหารจัดการ

บทความฉบับที่แล้วเราคุยกันเรื่องของรัฐธรรมนูญ ซึ่งมีจุดเด่นที่บางคนบอกว่าได้สร้างหลักใหม่ของการอ่านกฎหมายกล่าวคือ ต้องอ่านจากหลังมาหน้า หมายความว่าต้องอ่านบทเฉพาะกาลก่อน แล้วจึงค่อยมาอ่านตามรายมาตราตามลำดับ ทั้งนี้ บทเฉพาะกาลนี้มีหลายเรื่องที่ต้องใช้บังคับก่อนเป็นเวลาค่อนข้างนานหลายปีด้วยเหตุผล เพื่อให้เกิดความราบรื่นในช่วงเปลี่ยนผ่าน หรือเป็นการสืบทอดอำนาจจะจริงหรือไม่ เวลาอันใกล้จะเป็นเครื่องพิสูจน์กัน

วันนี้ขอชวนท่านผู้อ่านมาคุยกันเรื่อง ร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง พ.ศ. ... หรือ พ.ร.ป.กกต. ที่กำลังพิจารณากันอย่างเข้มข้นและเตะถ่วงก็ไม่ได้ ได้ฤกษ์ส่งมาให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติ เมื่อวันที่ 18 เม.ย. 2560 และเริ่มนับ 60 วัน จากวันนั้นเลย โดยมองว่า กกต.เป็นด่านแรกที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในการที่จะเลือก หรือคัดกรองบุคคล ที่จะเข้ามาทำหน้าที่และใช้อำนาจรัฐ

กกต.เป็นองค์กรอิสระตั้งมาแล้ว 20 ปี มีคณะกรรมการมาแล้ว 4 ชุด รับผิดชอบจัดการเลือกตั้งมาถึง 6 ครั้ง มีการแจกใบเหลืองใบแดงน้อยมาก ปัญหาอุปสรรคที่ผ่านมา วิเคราะห์กันว่าเป็นเรื่องการขาดความกล้า ลังเล ต่อผลกระทบต่างๆ กกต.กลาง ทำงานโดยอาศัย กกต.จังหวัด ที่มักจะถูกกล่าวหาว่ามีการซื้อ กกต.จังหวัด มาโดยตลอด

เราลองมาดูบางประเด็นในร่าง พ.ร.ป.ที่เผยแพร่ผ่านสื่อ ดังนี้ 1.เริ่มจากคณะกรรมการสรรหาผู้ที่จะมาเป็น กกต.ดูจากตำแหน่งน่าจะรับประกันคุณภาพได้มากพอสมควรคือ ประธานศาลฎีกาเป็นประธาน มีประธานสภาผู้แทนราษฎร ผู้นำฝ่ายค้าน ประธานศาลปกครองสูงสุด และบุคคลที่ศาล รัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระที่ไม่ใช่ กกต.แต่งตั้งมาร่วม โดยที่บุคคลนั้นต้องไม่เคยปฏิบัติหน้าที่ใดๆ ในศาลรัฐธรรมนูญหรือองค์กรอิสระมาก่อนเลยอีกจำนวน 2 คน

2.คุณสมบัติของคนที่จะมาเป็น กกต.ต้องเป็นบุคคลที่ถือว่าผ่านร้อนผ่านหนาวมามาก โดยมาจาก 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่ 1 จำนวน 5 คน เป็นบุคคลที่เป็นหรือเคยรับราชการในตําแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดี หรือผู้บริหารสูงสุดของรัฐวิสาหกิจหรือศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยมาไม่น้อยกว่า 5 ปีหรือประกอบวิชาชีพ เช่น ครู หมอ วิศวกร บัญชี ฯลฯ อย่างต่อเนื่อง หรือทำงานในภาคประชาสังคมมาไม่น้อยกว่า 20 ปี ส่วนกลุ่มที่ 2 อีก 2 คน คัดเลือกจากบุคคลที่เคยดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดีผู้พิพากษา หรืออธิบดีอัยการมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี ซึ่งที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาจะเป็นผู้คัดเลือกและมีคนแซวว่าแล้วผู้พิพากษาจะเลือกอัยการเข้ามาไหม

3.จะใช้ผู้ตรวจการเลือกตั้งแทนกลไก กกต.จังหวัดเดิม โดยคัดเลือกจากบุคคลทั้งในและนอกเขตจังหวัดนั้นๆ ผสมเป็นสัดส่วนกัน เพื่อให้ทำงานเป็นหูเป็นตา เป็นไม้เป็นมือในพื้นที่เลือกตั้ง โดยทำหน้าที่รายงานให้ กกต.ทราบ เพื่อพิจารณาดำเนินการต่อไป รวมทั้งแจ้งเตือนเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องให้ปฏิบัติให้ถูกต้อง แต่ผู้ตรวจการเลือกตั้งไม่มีอำนาจชี้ขาดวินิจฉัยใดๆ

4.บทเฉพาะกาลให้ กกต.ที่ขาดคุณสมบัติตามรัฐธรรมนูญต้องพ้นตำแหน่ง เพื่อให้เริ่มใช้บุคคลตามคุณสมบัติใหม่ได้โดยเร็ว เพื่อให้เห็นผลการเปลี่ยนแปลงที่เร็วขึ้น

ทั้งหมดนี้ ผมขออนุญาตตั้งข้อสังเกตดังนี้ 1.เนื้อหาตาม พ.ร.ป.ส่วนใหญ่แก้ไขอะไรไม่ได้เพราะเขียนล้อมาจากรัฐธรรมนูญที่มีผลบังคับใช้แล้ว สุดยอดจริงๆ 2.พ.ร.ป.เน้นให้องค์กรอิสระทำหน้าที่ มีอำนาจเท่าที่จำเป็น และยังมัดด้วยรัฐธรรมนูญมาตรา 215 ที่กำหนดให้องค์กรอิสระต้องปฏิบัติหน้าที่และใช้อำนาจต้องเป็นไปโดยสุจริต เที่ยงธรรม กล้าหาญและปราศจากอคติในการใช้ดุลพินิจด้วย แถมในร่าง พ.ร.ป. มาตรา 18 ว.3 ระบุว่า กกต.ที่ไม่เข้าประชุม โดยไม่มีเหตุอันสมควรให้ถือว่าเป็นการจงใจฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมด้วย และมาตรา 19 กรรมการทุกคนที่อยู่ในห้องประชุมต้องลงมติ แต่ไม่ตัดสิทธิที่จะลาออกจากตำแหน่งก่อนมีการลงมติยกนิ้วให้เลย

3.การวินิจฉัยของ กกต.ใช้แค่มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่ามีการทุจริต ก็ให้ใบเหลืองใบแดงได้แล้วนั้น แต่เมื่อเทียบกับการดำเนินคดีอาญาต่อโดยอัยการและศาลที่ต้องตัดสินคดีจากพยานหลักฐานเป็นสำคัญ ทำให้เกิดความลักลั่นย้อนแย้งกันร่าง พ.ร.ป.นี้แก้ทางได้ดีมากคือ ถ้า กกต.เห็นควรส่งฟ้องแต่อัยการสั่งไม่ฟ้องก็ให้แจ้งเหตุผลให้ กกต.ทราบและให้ กกต.เผยแพร่เหตุผลดังกล่าวให้ประชาชนทราบเป็นการทั่วไป#ขอปรบมือเสียงดังๆ

4.ปัญหาการทุจริตซื้อสิทธิขายเสียงทั้งทางตรงและทางอ้อม ทั้งก่อนมีพระราชกฤษฎีกาเลือกตั้งและระหว่างหาเสียงนั้นๆ ปัญหานี้เป็นปฐมเหตุของการเข้ามาทุจริตคอร์รัปชั่น เพราะเมื่อลงทุนไปแล้วใครๆ ก็ต้องถอนทุนคืนแบบมีกำไรด้วย โดยผ่านการใช้จ่ายงบประมาณที่เก็บจากภาษีของประชาชนทุกคน

แต่เมื่อดูร่างกฎหมายจะเป็นมุมของการไล่จับสกัดกั้นบุคคลที่ไม่ดี ไม่ให้เข้ามามีอำนาจ ในมุมกลับมีผู้เสนอว่าลองออกแบบกฎหมายป้องกันและปราบปรามทุจริตและประพฤติมิชอบให้รัดกุมจะหยุดปัญหาได้ดีกว่า เช่น แค่เพิ่มตำแหน่งทางราชการที่ต้องยื่นบัญชีทรัพย์สิน ก็มีคนระดับรองอธิการบดีลาออกกันเป็นแถว เพราะถ้าคนเข้าสู่อำนาจแล้ว ทำทุจริตคอร์รัปชั่นไม่ได้ โกงกินไม่ได้หรือถ้ายังฝ่าฝืน จะมีคดีแถมติดตัวไปด้วยเชื่อว่าคนไม่ดีเหล่านั้น คงไม่มีใครเข้ามาทำงานการเมืองหรอก และต้องไม่ลืมกลไกป้องกันและจัดการ กรณีมีการกลั่นแกล้งผู้สุจริต ด้วย

วันนี้ วันพรุ่งนี้ และวันต่อๆ ไป เราคงต้องช่วยกันหาคนดี คนเก่ง และคนกล้าตัดสินใจ เข้ามาทำงานเพื่อประโยชน์ส่วนรวม ซึ่งเชื่อว่า