ทองคำสีดำ

โดย...อรุณ จิรชวาลา

สัปดาห์ที่แล้ว ราคาน้ำมันในตลาดโลกรูดลงแบบที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้เนื้อรู้ตัว เพราะก่อนหน้านั้นราคาค่อนข้างนิ่งติดต่อกันมาเป็นเวลาหลายเดือน โดยเบรนต์ของอังกฤษอยู่ในระดับสูงกว่าบาร์เรลละ 50 เหรียญสหรัฐเล็กน้อย

ดูคล้ายกลุ่มประเทศโอเปกจะประสบความสำเร็จอย่างงดงามในการพยุงราคาน้ำมัน หลังจากสามารถบรรลุข้อตกลงกับกลุ่มนอกโอเปก นำโดยรัสเซีย ตั้งแต่เดือน พ.ย. 2016 ให้ลดกำลังผลิตลง โดยกลุ่มโอเปกยอมลดกำลังผลิตวันละ 1.2 ล้านบาร์เรล แลกกับกลุ่มนอกโอเปกวันละ 6 แสนบาร์เรล ทำให้อุปทานน้ำมันในตลาดโลกลดลงทันทีวันละ 1.8 ล้านบาร์เรล

แม้ว่าสหรัฐซึ่งเป็นผู้ผลิตรายใหญ่รายหนึ่งของโลก จะไม่มีส่วนร่วมในข้อตกลงดังกล่าว แต่ผลผลิตของสหรัฐในขณะนั้นยังอยู่ในช่วงขาลง อันเนื่องมาจากราคาน้ำมันที่ตกต่ำมาหลายปี ทำให้ความคุ้มค่าของการผลิตน้ำมันจากเชล หรือหินน้ำมันลดลง แต่ในช่วงที่คลื่นลมสงบ มีปัญหาที่ก่อตัวอย่างเงียบๆ หลายประการ เช่น อุปสงค์น้ำมันในตลาดโลกขยายน้อยกว่าที่คิด จากการชะลอลงของเศรษฐกิจจีน ผลผลิตของลิเบียกลับสูงขึ้น จากปัญหาภายในที่ลดความรุนแรงลง และมีข่าวประเทศโอเปกบางประเทศที่รายรับไม่พอรายจ่ายจะขอยกเว้นไม่ต้องลดกำลังผลิตในการประชุมโอเปกที่เวียนนาปลายเดือนนี้

แต่สำหรับผม สัญญาณที่น่ากลัวที่สุดสำหรับราคาน้ำมันคือการที่ผลผลิตในสหรัฐได้พลิกกลับมาเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยภายในไม่กี่เดือนที่ราคามีเสถียรภาพ ผลผลิตได้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องรวมเกือบ 10% จากวันละ 8.6 เป็น 9.3 ล้านบาร์เรล ที่เป็นเช่นนี้เพราะผู้ผลิตน้ำมันจากหินน้ำมันยังสามารถเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนทำให้ได้กำไรมากขึ้นที่ระดับราคาบาร์เรลละ 50 เหรียญสหรัฐ จำนวนแท่นขุดเจาะที่อยู่ในระหว่างการทำงาน ซึ่งมีตัวเลขรายงานออกมาทุกสัปดาห์ เพิ่มขึ้นเป็นสัปดาห์ที่ 16 ติดต่อกัน โดยเริ่มจากการเพิ่มขึ้นสัปดาห์ละ 3-4 แท่น กลายเป็นสัปดาห์ละ 7-10 แท่น

ตัวเลขจำนวนแท่นล่าสุดสูงกว่าช่วงเดียวกันของปีที่แล้วกว่าเท่าตัว คือเพิ่มจาก 415 แท่น เป็น 877 แท่น แนวโน้มในแคนาดาก็เป็นไปในทิศทางเดียวกัน คือตัวเลขล่าสุดสูงกว่าช่วงเดียวกันของปีที่แล้วกว่าเท่าตัว แม้ว่าขนาดของตัวเลขจะเล็กกว่าของสหรัฐมาก สำหรับตัวเลขจำนวนแท่นในประเทศอื่นๆ ที่เหลือในโลกยังคงขยายตัวอย่างช้าๆ และอย่างสม่ำเสมอ

มีประเด็นที่ผมอยากชี้ให้คนในบ้านเมืองเราเห็น เพื่อประโยชน์ในการกำหนดนโยบายในภาครัฐ และเพื่อลดความเสี่ยงในการลงทุนสำหรับคนทั่วไป ดังนี้

หนึ่ง ผมได้ยินคนพูดเป็นประจำว่า ราคาน้ำมันลดลงมามากแล้ว น่าจะใกล้ถึงจุดต่ำสุดแล้ว ต่อไปน่าจะกลับสูงขึ้น จึงควรรีบสะสมสินทรัพย์ที่เกี่ยวกับน้ำมันและพลังงานอื่นๆ เพราะความเสี่ยงต่ำ และมีโอกาสได้ผลตอบแทนสูง

ต้องเตือนกันตรงๆ ว่าไม่ควรคิดเช่นนั้น ยังมีความเสี่ยงที่ราคาน้ำมันจะลดลงได้อีกมาก ลองนึกภาพจำนวนแท่นขุดเจาะในสหรัฐที่กำลังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แล้วประเมินคร่าวๆ ว่าผลผลิตในอนาคตจะเพิ่มอีกเท่าไหร่

ในวันนี้เริ่มมีนักวิเคราะห์ในต่างประเทศที่ทำนายราคาน้ำมันในอนาคตเป็นเงินเหรียญสหรัฐที่ระดับบาร์เรลละ 20 ปลายๆ ถึง 30 ต้นๆ ซึ่งหากเป็นจริง ก็อาจส่งผลกระทบอย่างแรงต่อธุรกิจพลังงานในบ้านเรา เพราะต้นทุนของเราค่อนข้างสูง

สอง ในอดีตมีคนเปรียบน้ำมันว่ามีค่าดุจทองคำ และให้สมญาน้ำมันว่าเป็นทองคำสีดำ อีกด้านหนึ่งมีนักวิเคราะห์ที่เฝ้าติดตามศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างราคาน้ำมันกับราคาทองคำ และให้ข้อสังเกตที่น่าสนใจไว้ว่า เมื่อไม่กี่ปีมานี้เอง ความสัมพันธ์นี้จะเฉลี่ยอยู่ที่ระดับประมาณน้ำมัน 15 บาร์เรล/ทอง 1 ออนซ์ ปัจจุบันราคาน้ำมันลดลงมามาก ในขณะที่ราคาทองลดลงน้อยกว่า ทำให้ความสัมพันธ์อยู่ที่ระดับประมาณ 25 บาร์เรล/ออนซ์

ผมคงไม่กล้าฟันธงว่าราคาทองจะสูงขึ้นหรือต่ำลง แต่อยากชี้ให้นักสะสมทองทั้งหลายเห็นว่าการลงทุนในทองคำมีความเสี่ยงค่อนข้างสูง ทั้งจากราคาน้ำมันที่อาจลดต่อลงอีก และจากความสัมพันธ์ของราคาที่อาจเคลื่อนกลับไปใกล้เคียงระดับเดิม

สาม มีความเชื่อเดิมว่าอัตราเงินเฟ้อและอัตราดอกเบี้ยได้ผ่านจุดต่ำสุดไปแล้ว ปัจจุบันเราอยู่ในโลกของดอกเบี้ยขาขึ้น เห็นได้จากการที่เฟดได้ปรับอัตราดอกเบี้ยอ้างอิงของเงินเหรียญสหรัฐขึ้นมา 3 ครั้งแล้ว และยังมีแนวโน้มจะปรับอีกในไม่ช้า

แต่ความเชื่อนี้อาจจะเกิดจริงเฉพาะในสหรัฐเท่านั้น เพราะเศรษฐกิจสหรัฐเข้มแข็งกว่าที่อื่น และอัตราว่างงานในสหรัฐยังลดลงต่อเนื่อง เราต้องไม่ลืมว่าประเทศอื่นๆ ในโลกไม่ได้อยู่ในฐานะเดียวกันกับสหรัฐ เมื่อไม่มีแรงกดดันด้านเงินเฟ้อ ก็อาจไม่มีความจำเป็นต้องปรับขึ้นดอกเบี้ย แม้แต่ในสหรัฐเอง ก็เริ่มมีนักวิเคราะห์ที่ฟันธงว่า ดอกเบี้ยที่สูงขึ้นจะเป็นดอกเบี้ยระยะสั้นเท่านั้น ส่วนดอกเบี้ยระยะยาว เช่น
ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาล 10 ปี จะไม่สูงตาม คนสหรัฐอาจเห็นการส่งมนุษย์ไปดาวอังคารก่อนจะได้เห็นผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาล 10 ปี กลับไปที่ระดับ 4% เสียอีก

ข้อสุดท้าย ปัญหาหนักอกสำหรับบ้านเราคือ เศรษฐกิจต่างจังหวัด ซึ่งผูกพันกับราคาพืชผลเกษตร จะมีแนวโน้มซบเซาไปอีกนาน วิธีแก้ปัญหาให้เกษตรกรที่ผมเห็นพูดกันในวงการภาครัฐกับภาควิชาการยังมีแต่เรื่องยกระดับราคาเพื่อความอยู่ดีกินดี ซึ่งสำหรับผมถือว่าเป็นความฝันที่ลมๆ แล้งๆ และไม่เป็นรูปธรรม

ผมอยากเห็นการคิดใหม่ทำใหม่ เช่น เร่งกระตุ้นการลงทุนของภาคเอกชนในอุตสาหกรรมผลิต แล้วเคลื่อนย้ายคนจากภาคเกษตรกรรมเข้าไปอยู่ในภาคอุตสาหกรรมให้มากขึ้นและเร็วขึ้น เพื่อที่จะเหลือจำนวนเกษตรกรน้อยลง ในขณะที่พื้นที่เพาะปลูกยังใกล้เคียงกับของเดิม ทำให้ผลผลิตต่อหัวสูงขึ้น ซึ่งส่วนหนึ่งจะเป็นการชดเชยราคาพืชผลที่ตกต่ำลง

ก่อนจบ มีอีกเรื่องที่ไม่ถึงกับใหญ่มาก แต่ผมก็อดพูดถึงไม่ได้ นั่นก็คือธุรกิจพลังงานของเราส่วนใหญ่อยู่ในมือบริษัทในตลาดหลักทรัพย์ที่เป็นรัฐวิสาหกิจ คณะกรรมการและผู้บริหารของบริษัทเหล่านี้มักมีแรงจูงใจพิเศษให้เพิ่มการลงทุนทั้งในและต่างประเทศ บ่อยครั้งไม่ใช่เพื่อผลประโยชน์ที่แท้จริงของผู้ถือหุ้น และบางครั้งอาจเป็นการสวนกระแสด้วยซ้ำไป

อยากให้ทุกคนช่วยกันเอาใจใส่ เพราะการลงทุนในธุรกิจพลังงานแต่ละครั้งอาจหมายถึงเงินจำนวนนับหมื่นนับแสนล้านบาท พลาดพลั้งไปจะทำให้เกิดความเสียหายได้มาก