เกมบนคาบสมุทร

โดย...ศุภมิตร ปิติพัฒน์

สถานการณ์บนคาบสมุทรเกาหลีทำให้เกิดคำถามถึงความเป็นไปได้ว่าโลกจะได้เห็นสงครามนิวเคลียร์หรือเปล่า?

ตอบคำถามนี้ว่า อาวุธบางอย่างมีไว้เพื่อจะไม่ต้องใช้มัน แม้ว่าจะมีคนพูดถึงการใช้อาวุธนิวเคลียร์ทางยุทธวิธีอยู่บ้าง ก็ภาวนาขออย่าให้เกิดขึ้นเลย และอย่าเพิ่งวิตกเกินไปนัก สถานการณ์ที่แต่ละฝ่ายใช้กำลังกดดันกันแบบนี้เป็นปกติในเกมป้องปราม แต่ที่น่าสนใจก็ตรงที่คราวนี้มีเกมบีบบังคับด้วยการทูตและกำลังผสมเข้ามาด้วย การเมืองระหว่างประเทศในสภาวะอนาธิปไตยก็แบบนี้ จะให้มีแต่สันถวไมตรี
กระไรได้

แต่ถ้าถามว่าทำไมสหรัฐกับเกาหลีเหนือเลือกเล่นเกมอันตราย คำถามนี้ตอบยาวตอบสั้นได้เป็นหลายแบบ แต่ตอบสั้นๆ ก็แล้วกันนะครับ แล้วอย่าหาว่าลำเอียงเข้าข้างสหรัฐเลย ถึงอย่างไรสหรัฐก็เป็นชาติมหามิตรของไทยมาแต่ไหนแต่ไร สงครามเกาหลีคราวก่อน ทหารไทยกับทหารสหรัฐกอดคอร่วมรบกับปู่ของคิมจองอึนด้วยกันมาแล้ว

จะว่าไปสองฝ่ายที่เผชิญหน้ากัน อยู่นี้เป็นคู่ความขัดแย้งที่น่าประหลาดไม่น้อย เกาหลีเหนือนั้นเป็นประเทศ ที่มีปัญหาความไม่มั่นคงเรียกว่าเกือบจะในทุกด้าน ในขณะที่จะหาประเทศไหนในโลกที่จะมั่นคงทุกด้านมากไปกว่าสหรัฐหาไม่ได้อีกแล้ว เหตุที่ทำให้รัฐ ที่มั่นคงมากที่สุดในโลก มาเผชิญหน้าในอีกซีกโลกหนึ่งกับรัฐที่ไม่มีด้านไหนที่เรียกว่ามั่นคงได้เลย ก็เพราะการ ป้องปรามนิวเคลียร์

ในเกมป้องปรามมีหลักการเล่นง่ายๆ อยู่ว่า 1) ต้องแสดงให้ฝ่ายตรงข้ามรู้ชัดๆ ว่าอะไรคือผลประโยชน์สำคัญที่เราจะไม่ยอมให้ใครมาทำลายได้ 2) ถ้าใครยังขืนมาทำอันตรายต่อ ผลประโยชน์นั้น จะเจอกับการตอบโต้รุนแรงจากเราเป็นการลงโทษอย่างไรบ้าง จนทำให้คิดได้ว่าไม่คุ้มที่จะทำ หรือถึงทำก็จะไม่มีทางสำเร็จและจะเกิดความเสียหายเกินคณานับเพียงใด

3) ต้องทำให้ทุกฝ่ายเชื่อว่าเรามีขีดความสามารถและกำลังสำหรับตอบโต้มากพอ และที่สำคัญ เชื่อว่า เราจะลงมือโดยเด็ดขาดจัดการลงโทษใครก็ตามที่มาทำลายผลประโยชน์นั้น หัวใจของเกมป้องปรามจึงอยู่ที่การ ไม่ลงมือทำใครก่อน ตราบเท่าที่ยังไม่มารุกรานผลประโยชน์สำคัญของเรา แต่ก็ต้องทำให้เขาเชื่อด้วยว่า ถ้าขืนทำจะเจอการตอบโต้กลับที่สร้างความ เสียหายไม่แพ้กันหรือมากกว่าอย่างแน่นอน และในการป้องปราม นิวเคลียร์ ถ้าจำเป็นขึ้นมา เราก็กล้าข้ามธรณีประตูเข้าสู่การใช้อาวุธ มหาประลัย

แม้เกมป้องปรามจะมีหลักง่ายๆ แต่เล่นยากพอใช้ โดยเฉพาะเมื่อ ผลประโยชน์เกี่ยวข้องกับความอยู่รอดมั่นคงของรัฐของระบอบการเมือง และของตัวผู้นำพร้อมกันหมด และ ยากขึ้นไปอีก ถ้าเป็นการป้องปรามนิวเคลียร์ที่ดึงมหาอำนาจอื่นๆ เข้ามาอยู่ในสมการของ Security Dilemma กรณีเกาหลีเหนือเข้าข่ายที่ว่านี้ ทั้งหมด

ประการแรก สภาวะสงครามที่ ไม่เคยยุติอย่างเป็นทางการบนคาบสมุทรเกาหลี ระบอบการเมือง ที่โดดเดี่ยวปิดกั้นตัวเองจากโลกภายนอก การปกครองด้วยระบอบ ที่แปลกแยกกับระเบียบระหว่างประเทศและไม่เคารพสิทธิมนุษยชน จนถูกมองว่าเป็นรัฐนอกคอก ผู้นำที่ระแวงคนใกล้ตัวและเพื่อนบ้าน ฯลฯ

ล้วนเป็นปัญหาที่สร้างความไม่มั่นคงแก่เกาหลีเหนือ แต่ภัยคุกคาม ที่เกาหลีเหนือนึกกริ่งเกรงมากที่สุดมาจากที่เห็นสหรัฐใช้กำลังเข้าแทรกแซงเพื่อเปลี่ยนระบอบและปลิดชีพผู้นำของรัฐที่สหรัฐถือว่าเป็นศัตรู เช่น กรณีอิรักและลิเบีย ทั้งที่อย่างกัดดาฟีนั้นยอมโอนอ่อนตามสหรัฐและชาติพันธมิตรแล้ว ผู้นำเกาหลีเหนือจึงหันกลับมาเร่งพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์และขีปนาวุธไว้ป้องปรามภัยคุกคาม

เมื่อเลือกการป้องปรามมาแก้ปัญหาความมั่นคง เกาหลีเหนือก็ต้องแก้โจทย์สำคัญของการเล่นเกมนี้ นั่นคือการทำให้ฝ่ายอื่นๆ เชื่อว่าตนมีทั้งกำลังตอบโต้จริงๆ และกล้าใช้กำลังนั้นลงมือกับศัตรูที่คิดแทรกแซงรุกรานแน่ แต่ด้วยความที่เกาหลีเหนืออ่อนแอกว่าสหรัฐ และเพื่อนบ้านที่มีสหรัฐเป็นพันธมิตรมาก บวกกับการที่ต้องแสดงให้เห็นว่าพร้อมจะใช้อาวุธนิวเคลียร์ที่มีอยู่จริงๆ ไม่ใช่แค่เขียนเสือให้วัวกลัว

เกาหลีเหนือจึงแสดงแสนยานุภาพของตนอยู่เสมอ และทำให้สหรัฐรู้ว่า แม้จะยังผลิตขีปนาวุธข้ามทวีปไม่ได้ก็จริง แต่อาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือก็มีช่องทางอื่นที่จะข้ามไปเยือนสหรัฐได้ ดังข่าวที่ทราบกันว่าเกาหลีเหนือเปิดการขายเทคโนโลยีและวัสดุอุปกรณ์อาวุธนิวเคลียร์ของตนให้แก่ผู้สนใจ

ประการต่อมา เกาหลีใต้และญี่ปุ่นเพื่อนบ้านของเกาหลีเหนือเป็นรัฐที่ตัดสินใจไม่ติดอาวุธนิวเคลียร์ แต่พึ่งสหรัฐกางร่มนิวเคลียร์และกำลังปกติช่วยคุ้มครองความมั่นคงให้ การที่สหรัฐรับบทบาทปกป้องความมั่นคงให้แก่พันธมิตรแบบนี้ ก็เพราะบทบาทนี้ทำให้สหรัฐยังคงรักษาอิทธิพลจากสถานะที่ได้รับการยอมรับว่าเป็น เจ้ามหาอำนาจ เมื่อเกาหลีเหนือใช้การป้องปรามนิวเคลียร์คุกคามเพื่อนบ้าน สหรัฐก็เข้ามาช่วยพันธมิตร เพื่อทำให้อิทธิพลความคุ้มครองของตนยังคงความน่าเชื่อถือ แต่การเข้ามาช่วยของสหรัฐนำปัญหาอย่างน้อย 2 ด้านตามมา ที่ส่งผลต่อพลวัตบนคาบสมุทร

ด้านแรกคือปัญหา Security Dilemma วิธีที่สหรัฐช่วยเกาหลีใต้ให้มั่นคงด้วยการเข้าไปติดตั้งระบบต่อต้านขีปนาวุธข้ามทวีปที่เรียกชื่อย่อว่า THAAD นั้น จีนมองว่าเป็นการคุกคามจีนโดยตรง และหันมาใช้การทูตบีบบังคับให้เกาหลีใต้สั่งถอนระบบ THAAD ของสหรัฐออกไป ในขณะที่ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ก็เริ่มหันมาใช้การบีบบังคับด้วยกำลัง (Compellence) กดดันเกาหลีเหนือให้เลิกพัฒนาและทดลองอาวุธนิวเคลียร์

ปัญหาด้านที่ 2 ถ้ากลไกจัดการวิกฤตเกิดทำงานไม่ได้ถนัด การทูตบีบบังคับและการบังคับด้วยกำลังมีความเสี่ยงไม่น้อยเหมือนกัน ที่จะเปลี่ยนสถานการณ์บนคาบสมุทรจากเกม Prisoners’ Dilemma ที่อันตรายอยู่แล้ว ให้กลายเป็นสถานการณ์ของเกม Chicken ที่อันตรายยิ่งกว่า เพราะในเกมหลังนี้จะผลักให้ผู้เล่นที่มีเหตุผลต้องเล่นเหมือนคนไม่ฟังเหตุผลให้เหนือกว่าอีกฝ่ายจนฝ่ายนั้นต้องยอมถอยก่อน ในสถานการณ์แบบนี้ เมื่อคิดว่าคนเล่นฝ่ายหนึ่งคือคิมจองอึนอีกฝ่ายหนึ่งคือ ทรัมป์ มีโอกาสเหมือนกันที่วิกฤตการณ์จะยกระดับอย่างรวดเร็ว

และถ้าเป็นอย่างนั้นขึ้นมาก็ขอความสวัสดีจงมีแด่ท่านทุกเมื่อ