หุ้นส่วนทางสังคมในการพัฒนาประเทศ

โดย...รศ.ดร.โกวิทย์ พวงงาม

ความเข้าใจและเวลาพูดถึงการพัฒนาประเทศโดยส่วนใหญ่ เรามักจะพบว่า มีการให้น้ำหนักการพัฒนาประเทศในรูปของการดำเนินงานตามแผนงาน โครงการ และกิจกรรมการใช้งบประมาณจากภาครัฐ ในลักษณะการดำเนินงานของส่วนราชการต่างๆ เป็นหลัก แม้ว่าในระยะหลังๆ จนกระทั่ง ถึงรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ก็คาดหวังหรือเสนอให้ “ประชารัฐ” เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาก็ตาม แต่เห็นว่าก็ยังหนีไม่พ้นการพึ่งพิงการใช้งบประมาณจากภาครัฐเป็นส่วนมากอยู่นั่นเอง จึงทำให้คำว่า “ประชารัฐ” กลายเป็นการสร้าง “วาทกรรม” ในการพัฒนาประเทศไปในที่สุด

ทั้งนี้ เพราะ “ประชารัฐ” โดย เนื้อแท้แล้ว จะต้องเป็น “หุ้นส่วนทางสังคม” ที่เข้ามามีบทบาทและมีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศในรูปแบบต่างๆ ผมจึงมีความเห็นว่า “หุ้นส่วนทางสังคม” จึงเป็นตัวช่วยแบ่งเบาภารกิจของรัฐบาลในการมีส่วนแก้ไขปัญหาของประเทศ หรือมีลักษณะของภาคประชาสังคมและภาคเอกชน รวมทั้งชุมชนท้องถิ่น เป็นหลักในการคิดริเริ่มวางยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ มีส่วนช่วยรัฐ หรือร่วมมือกับรัฐ ส่วนราชการ ทั้งในแง่งบประมาณ และการดำเนินการ แผนงานและโครงการ

ดังนั้น “หุ้นส่วนทางสังคม” จึงเป็นกลุ่มประชาสังคม เอกชน และชุมชนท้องถิ่นที่มีส่วนร่วม ทั้งร่วมแรง ร่วมทุน และร่วมดำเนินงาน เพื่อการพัฒนาประเทศ แทนรัฐ ส่วนราชการ ที่อาจจะมีปัญหาเรื่องของงบประมาณ หรือความล่าช้าของการอนุมัติ ตลอดจนขั้นตอนการใช้จ่ายงบประมาณ ของรัฐ รวมทั้งข้อจำกัดอื่นๆ

ผมเห็นตัวอย่างแนวคิดและผนึกกำลังกันดำเนินงานของภาคีความร่วมมือ ในเขตเทศบาลนครขอนแก่น ที่มีเทศบาลนครขอนแก่นเป็นหลัก ได้มีการผนึกกำลังกันกับอีก 3 เทศบาล เช่น เทศบาลตำบลท่าพระ เทศบาลตำบลสำราญ เทศบาลตำบลเมืองเก่า และภาคีความร่วมมืออื่นๆ อาทิ วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น หอการค้าจังหวัด สภาอุตสาหกรรมจังหวัด และท้องถิ่นจังหวัดขอนแก่น ร่วมกันจัดตั้ง “บริษัทร่วมทุน” และเตรียมจะจดทะเบียนเป็น “บริษัท ขอนแก่น ทรานซิท ซิสเต็ม” (Khon Kaen Transit System CO.,Ltd หรือ KKTS)

การเตรียมการจดทะเบียนตั้งบริษัทร่วมทุนดังกล่าว มีนายกเทศมนตรีนครขอนแก่น นายธีระศักดิ์ ฑีฆายุพันธุ์ เป็นประธานการประชุมร่วมจัดตั้ง ซึ่งในเบื้องต้นได้มีการหารือถึงแนวทางและการมีส่วนร่วม โดยมีเทศบาลในการจดทะเบียน 5 เทศบาล และได้รับการอนุเคราะห์บริจาคเงินจากหอการค้าจังหวัดขอนแก่น เป็นจำนวนเงิน 4 ล้านบาท สภาอุตสาหกรรมจังหวัดอีก 1 ล้านบาท เพื่อเป็นงบประมาณในการดำเนินการจดทะเบียนให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์

ส่วนวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งบริษัทร่วมทุนที่เสนอขออนุมัติจากกระทรวงมหาดไทย โดยสาระหลักก็คือ การมีส่วนร่วมกันพัฒนาเมืองขอนแก่นในแนวทางของ “Khon Kaen Smart City” โดยเฉพาะการเน้นการออกแบบขนส่งมวลชนเพื่อแก้ไขการจราจรของเมือง ซึ่งได้มีข้อเสนอระบบขนส่งที่เหมาะสมก็คือ “ระบบขนส่งมวลชนรถไฟฟ้ารางเบา” (LRT) โดยผ่านการแลกเปลี่ยนรับฟังความคิดเห็นในการขับเคลื่อนด้านการออกแบบระบบขนส่งที่เหมาะสมและความเป็นไปได้มาแล้ว รวมทั้งก่อให้เกิดความคุ้มค่ากับลดภาระให้ภาครัฐ

ผมจึงถือว่า การริเริ่มของกลุ่มประชาสังคมและชุมชนท้องถิ่นในเขตเมืองนครขอนแก่น นับเป็นสิ่งที่ดี และการเอางาน ที่สำคัญ ก็คือ “การเป็นต้นแบบของการจัดการเมืองที่มีหุ้นส่วนทางสังคม” และถ้าการริเริ่มของประชาสังคมเขตเมืองขอนแก่นเกิดขึ้นได้จริง ก็จะเป็นตัวอย่างในแนวทางการดำเนินงานที่เรียกว่า “ประชารัฐ” อย่างแท้จริง โดยเฉพาะการเป็นแบบอย่างให้กับเมืองอื่นๆ หรือนครใหญ่ๆของประเทศที่กำลังจะเจริญเติบโตทางด้านเศรษฐกิจ ประชากร ความหนาแน่น รวมทั้งโครงสร้างพื้นฐานของเมืองที่ ส่วนใหญ่มีปัญหาร่วมกันคือ ปัญหาการจราจรติดขัด ไม่ว่าจะเป็นเขตเทศบาลนครเชียงใหม่ เทศบาลนครภูเก็ต เทศบาลนครขอนแก่น เทศบาลนครอุดรธานี และเทศบาลนครหาดใหญ่ เป็นต้น ซึ่งมีความจำเป็นที่จะต้องมองถึงระบบขนส่งมวลชนในเขตเมือง และการจัดการเมือง หรือผังเมืองนั่นเอง

แนวคิดและการดำเนินการจัดตั้งบริษัทร่วมทุน จึงนับเป็นความคิดที่กระทรวงมหาดไทยและรัฐบาลควรให้การสนับสนุนเป็นอย่างยิ่ง เพราะจะเกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาเมืองทั้งในปัจจุบันและอนาคต โดยเฉพาะระบบขนส่งมวลชนในเขตเมืองใหญ่และอาจรวมไปถึงการพัฒนาเมืองใหญ่ในด้านอื่นๆ โดยสาระสำคัญก็คือ การดึงภาคชุมชนท้องถิ่น ประชาคมท้องถิ่นในจังหวัดเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาเมืองที่มีการเชิญชวน ภาคธุรกิจเอกชน ภาครัฐ ส่วนราชการ เข้าร่วมดำเนินการ เป็นส่วนหนึ่งส่วนใดก็ได้ ซึ่งเท่ากับเป็น การส่งเสริมให้เกิด “การจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่น” อย่างแท้จริงถือเป็นการประหยัดงบประมาณภาครัฐลงไปด้วยซ้ำ

กล่าวโดยหลักการ การส่งเสริม ที่ก่อให้เกิดความร่วมมือในลักษณะหุ้นส่วนทางสังคมในการพัฒนาประเทศ นับเป็นความจำเป็นที่จะต้องส่งเสริมความเข้มแข็งของภาคประชาสังคม โดยเฉพาะการเปิดโอกาสให้จัดตั้งบริษัทร่วมทุน หรือการออกฎหมายความร่วมมือระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือความร่วมมือกับภาคีภาคส่วนต่างๆ หรืออาจจะเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า กฎหมายสหการ ทั้งนี้เราเคยได้มีข้อบัญญัติในแนวทางนี้ใน รัฐธรรมนูญ ฉบับ พ.ศ. 2550 หมวดว่าด้วยการปกครองท้องถิ่น ที่บัญญัติให้มีการออกกฎหมายความร่วมมือ ในการจัดทำบริการสาธารณะ ระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคีความร่วมมืออื่นๆ ซึ่งจะก่อให้เกิดประสิทธิภาพ ลดภารกิจภาครัฐและส่วนราชการลงไป

นั่นก็คือการที่รัฐบาลและส่วนราชการต้องส่งเสริมการก่อให้เกิด หุ้นส่วนทางสังคมในการเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศให้มากขึ้น เพื่อจะช่วยแก้ปัญหาในรูปแบบต่างๆ ของประเทศให้ลดความเหลื่อมล้ำ และลดปัญหาอื่นๆ ลงไปโดยไม่จำเป็นต้องรอการแก้ปัญหาโดยภาครัฐแต่ฝ่ายเดียวนั่นเอง