ของฝากจากมุมไบ (6)

โดย...นพ.วิชัย โชควิวัฒน 

จัมเซตจี ทาทา เป็นชาวปาร์ซี นับถือศาสนาโซโรอัสเตอร์ ซึ่งเป็นศาสนาเก่าแก่ มีมาตั้งแต่ครั้งก่อนพุทธกาล ปัจจุบันมีศาสนิกในศาสนานี้เพียงหลักแสนคนทั่วโลก แต่จำนวนไม่น้อยเป็นผู้มีบทบาทสูงในสังคม เพราะมีฐานะดี มุมไบเป็นเมืองที่มีผู้นับถือศาสนานี้มากที่สุดในโลก ราว 5 หมื่นคน

ศาสดาของศาสนานี้คือโซโรอัสเตอร์ (Zoroaster) นามนี้เป็นภาษากรีก ซึ่งถอดจากนามเดิม คือ ซาราธุสตรา (Zarathustra) มีชีวิตอยู่ในดินแดนเปอร์เซียโบราณ ปัจจุบันคืออิหร่าน

ตามหลักศาสนาโซโรอัสเตอร์ จะไม่เผาศพและไม่ฝังศพ รวมทั้งจะไม่ทิ้งซากศพลงในแม่น้ำอย่างที่ชาวฮินดูทิ้งศพลงในแม่น้ำคงคา ไม่เผาศพเพราะถือว่าไฟเป็นสัญลักษณ์แห่งพระผู้เป็นเจ้า ถ้าเผาศพจะทำให้ไฟแปดเปื้อน หมดความศักดิ์สิทธิ์ ดิน และน้ำ ก็เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์จึงไม่ฝังศพหรือทิ้งศพลงแม่น้ำ แต่จะมี “หอแห่งความเงียบ” (Tower of Silence) เป็นที่นำศพไปไว้ให้แร้งกากิน

ที่มุมไบก็มีหอแห่งความเงียบและบนท้องฟ้า นอกจากนกทะเลอย่างนกนางนวล ซึ่งบินเลียบอยู่ตามชายฝั่งแล้ว บนท้องฟ้าเบื้องสูงจะเห็นแร้งกาโบยบิน แตกต่างจากท้องฟ้าในที่อื่นๆ ของโลก ที่แร้งกาจะหายไปแทบหมดแล้ว เพราะไม่มีซากสัตว์หรือศพมนุษย์เป็นภักษาหาร

ศาสนาโซโรอัสเตอร์ เริ่มเสื่อมลงครั้งแรก จากการรุกรานของพระเจ้า อเล็กซานเดอร์มหาราชเข้าไปครอบครองอาณาจักรเปอร์เซีย และได้เผาทำลายหอสมุดราชสำนัก ทำให้พระคัมภีร์จำนวนมากถูกเผาไป และต่อมาเมื่อมุสลิมเข้าครอบครองอาณาจักรเปอร์เซียในคริสต์ศตวรรษที่ 7 ศาสนิกในศาสนาโซโรอัสเตอร์ ต้องเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม หรือไม่เช่นนั้น ก็ต้องอพยพหลบหนี ทำให้ศาสนานี้เกือบถึงกาลล่มสลาย ศาสนิกส่วนหนึ่งอพยพไปอินเดีย คนอินเดียเรียกคนเหล่านี้ว่าชาวปาร์ซี ซึ่งเพี้ยนมาจาก คำว่าเปอร์เซียนั่นเอง

ชาวปาร์ซีส่วนมากเคร่งครัดในศาสนาของตน ไม่แต่งงานกับคนนอกศาสนา ด้านหนึ่งทำให้สามารถรักษาความเชื่อและประเพณีปฏิบัติอันบริสุทธิ์ไว้ได้ แต่อีกด้านหนึ่งทำให้จำนวนชาวปาร์ซีลดจำนวนลงมาก จากการสำรวจในปี 2547 โดยสมาคมชาวโซโรอัสเตอร์แห่งอเมริกาเหนือ เหลือชาวโซโรอัสเตอร์ทั่วโลกราว 1.24-1.9  แสนคน โดยอยู่ในอินเดีย 69,601 คน ในอิหร่าน 25,271 คน อเมริกาเหนือ 1.8-2.5 หมื่นคน ออสเตรเลีย 3,500 คน (ส่วนใหญ่อยู่ในซิดนีย์) ราว 1 หมื่นคน อยู่ในเอเชียกลาง ปัจจุบันชาวโซโรอัสเตอร์อยู่ในสหรัฐมากเป็นที่สองรองจากอินเดีย

ชาวปาร์ซีที่มีชื่อเสียงอีกท่านหนึ่ง แต่ถูกกลบชื่อเสียงไปแทบหมดคือ เฟโรซี คานธี (Feroze Gandhi) สามีของอดีตนายกรัฐมนตรี อินทิรา คานธี เดิมนามสกุล เฟโรซี คานธี สะกดเป็น Ghandy มาเปลี่ยนเป็น Gandhi ในช่วงที่เฟโรซีร่วมต่อสู้ในขบวนการกู้เอกราชของมหาตมะ คานธี (Mahatma Gandhi)

เฟโรซี คานธี เกิดที่มุมไบ เมื่อ วันที่ 12 ก.ย. 2455 บิดามีฐานะดีเช่นชาวปาร์ซีโดยมาก เฟโรซี เริ่มเข้าร่วมขบวนการกู้เอกราชของอินเดียเมื่ออายุ 18 ปี เมื่อพบกับ กมลา เนห์รู ภริยาของท่านเยาวหรลาล เนห์รู ในระหว่างเดินขบวนหน้าวิทยาลัยคริสเตียนที่เฟโรซีเล่าเรียน กมลา เป็นลมแดด เฟโรซีเข้าไปช่วย รุ่งขึ้นเฟโรซีก็ตัดสินใจออกจากวิทยาลัยเข้าร่วมขบวนการเพื่อเอกราช และถูกจับเข้าคุกตั้งแต่อายุ 18 ปี ร่วมกับ ลาล พหาทุร ศาสตรี ซึ่งต่อมาเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่สองของอินเดีย ต่อจากเนห์รู ขณะนั้นพหาทุรเป็นประธานกรรมการ อำเภออัลลาหบัดของพรรคคองเกรส เฟโรซีถูกจำคุก 18 เดือน

ออกจากคุกได้ไม่นาน เขาก็เข้าร่วมรณรงค์ไม่จ่ายค่าเช่านาในรัฐอุตตรประเทศ และถูกจำคุกอีก 2 ครั้ง เมื่ออายุ 20 และ 21 ปี เขามีโอกาสต่อสู้ร่วมกับบัณฑิตเนห์รู

เฟโรซี ใกล้ชิดสนิทสนมกับอินทิรา เนห์รู และได้สู่ขอแต่งงานครั้งแรกเมื่อเขาอายุได้ 21 ปี แต่ทั้งแม่และอินทิราปฏิเสธ เนื่องจากเห็นว่าอินทิรายังเด็ก อายุเพียง 16 ปี แต่เฟโรซียังคงคลุกคลีใกล้ชิดกับครอบครัวเนห์รูมาโดยต่อเนื่อง เมื่อ กมลา เนห์รู ล้มป่วยด้วยวัณโรค ต้องเข้ารับการรักษาในสถานบำบัด ทีโภวาลี เมื่อปี 2477 เฟโรซี ก็ตามไปดูแล และเมื่อกมลาอาการทรุดลงต้องไปรักษาตัวที่ยุโรป เขาก็เป็นผู้จัดการเรื่องการเดินทาง และได้ไปเยี่ยมเธอครั้งสุดท้ายที่โลซานน์ ได้อยู่ดูใจกมลาก่อนที่จะจากโลกนี้ไปเมื่อวันที่ 28 ก.พ. 2479 ปีต่อมา เฟโรซีและอินทิรามีโอกาสอยู่ใกล้ชิดกันในอังกฤษ และได้แต่งงานกันเมื่อเดือน มี.ค. 2475 ตามพิธีฮินดูของฝ่ายหญิง

เยาวหรลาล เนห์รู ไม่เห็นด้วย กับการแต่งงานของทั้งคู่ ได้ขอให้ มหาตมะ คานธี ช่วยทัดทาน แต่ไม่สำเร็จ ไม่ถึง 6 เดือนหลังแต่งงาน ทั้งคู่ถูกจับเข้าคุกเมื่อเดือน ก.ค. 2475 จากการต่อสู้ให้ปลดปล่อยอินเดีย ทั้งคู่ถูกขังอยู่ 1 ปี 5 ปีต่อจากนั้นทั้งคู่มีโอกาสใช้ชีวิตร่วมกัน และมีบุตรด้วยกัน 2 คน คือ ราชีพ และสัญชัย ในปี 2477 และ 2478

หลังได้รับเอกราช ทั้งคู่อยู่ที่อัลลาหบัด เฟโรซี เป็นผู้จัดการหนังสือพิมพ์เนชันแนลเฮรัลด์ ที่เนห์รูเป็น ผู้ก่อตั้ง เฟโรซี ชนะการเลือกตั้งทั่วไปได้เป็น สส. ในเขตราเอภาเรลีในรัฐอุตตรประเทศ อินทิราเดินทางจาก นิวเดลีลงมาเป็นผู้จัดการรณรงค์หาเสียงให้

เฟโรซี เป็นตัวของตัวเอง ทำหน้าที่วิจารณ์รัฐบาลของพ่อตา และเริ่มรณรงค์ต่อต้านคอร์รัปชั่น เพราะพบความไม่ชอบมาพากลมากมาย จึงเริ่มเปิดโปงทั้งผ่านหน้าหนังสือพิมพ์ และในสภาผู้แทน มีกรณีที่ทำให้ ที.ที. กฤษณะ มาชรี รัฐมนตรีคลัง ต้องลาออกจากตำแหน่ง กระทบต่อภาพลักษณ์ความ “ขาวสะอาด” ของเนห์รู และทำให้มีข่าวความร้าวฉานกับอินทิรา คานธี

เฟโรซี มีแนวคิดและผลักดันการโอนกิจการใหญ่ๆ เป็นของรัฐ โดยเสนอให้โอนกิจการอุตสาหกรรมรถยนต์ของทาทาเป็นของรัฐด้วย ทำให้เกิดแรงต้านในชุมชนชาวปาร์ซี เพราะทาทาก็เป็นปาร์ซี

เฟโรซี หัวใจวายครั้งแรกในปี 2501 เมื่ออายุได้เพียง 46 ปี ขณะนั้นอินทิราพำนักอยู่กับบิดาในทำเนียบนายกรัฐมนตรี และกำลังเดินทางไปเยือนภูฏานอย่างเป็นทางการ อินทิรา กลับไปดูแลสามีที่พำนักอยู่ในแคชเมียร์

เฟโรซี ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 8 ก.ย. 2503 ขณะอายุได้ 48 ปี ศพของเขาได้ทำพิธีเผา และเถ้าถ่านได้ฝังไว้ ณ สุสานของชาวปาร์ซีในอัลลาหบัด เขตเลือกตั้งของเขาในโลกสภา หรือสภาผู้แทนปัจจุบัน สส. คือลูกสะใภ้ของเขาเอง โซเนีย คานธี ซึ่งได้รับเลือกตั้งในปี 2547 2552 และ 2557