ลงทุนเกินตัว ค้าขายเกินตัว

เมื่อเร็วๆ นี้มีข่าวว่าบริษัทยักษ์ใหญ่ที่มีชื่อเสียงมากในฐานะผู้นำในด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมแห่งหนึ่งของญี่ปุ่น คือ บริษัท โตชิบา กำลังมีปัญหาด้านการเงินและความน่าเชื่อถือ เพราะมีบางคนแต่งบัญชีให้บริษัทมีกำไรเกินกว่าความเป็นจริงไปประมาณ 1,300 ล้านเหรียญสหรัฐ และหลังจากนั้นก็ต้องคิดมูลค่าสินทรัพย์ที่ได้ลงทุนซื้อโรงงานพลังงานนิวเคลียร์ของเวสติงเฮาส์ในสหรัฐอีกประมาณ 5,000-8,000 เหรียญสหรัฐ ซึ่งผลของการคิดมูลค่าสินทรัพย์ที่ซื้อมาในราคาแพงจะทำให้เงินกองทุนของบริษัทติดลบ ส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือของบริษัท และมีโอกาสที่จะถูกถอดถอนออกจากการเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ของญี่ปุ่น

มาถึงปัจจุบันมีข่าวว่าบริษัทพยายามแก้ไขปัญหาโดยการขายโรงงานพร้อมนิวเคลียร์ในสหรัฐออกไป แต่ดูเหมือนว่าจะไม่มีผู้สนใจจะรับซื้อ จึงมีความพยายามที่จะขายธุรกิจหลักที่มีกำไรคือธุรกิจเซมิคอนดักเตอร์ซึ่งบริษัทเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีแทน แต่มีอุปสรรคที่รัฐบาลญี่ปุ่นไม่อยากให้บริษัทขายธุรกิจนี้ให้แก่นักลงทุนต่างชาติ เพราะไม่อยากให้เทคโนโลยีรั่วไหลออกไปจากญี่ปุ่น จึงพยายามจับกลุ่มบริษัทชาติเดียวกันให้เข้ามาซื้อแต่ก็ยังไม่ประสบความสำเร็จ และผู้ถือหุ้นไม่ต้องการขายทรัพย์สินออกไปแบบเลหลัง ทำให้เสียราคากระทบถึงผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นซ้ำยังไม่มีคำตอบว่าเมื่อขายธุรกิจหลักออกไปแล้ว บริษัทจะหารายได้จากธุรกิจใดมาแทนรายได้จากธุรกิจเดิม

เรี่องนี้จึงต้องติดตามดูต่อไปว่าสุดท้ายแล้วโตชิบาจะแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นนี้ได้อย่างไร จึงจะสามารถกอบกู้ฐานะของบริษัทให้มั่นคงเป็นที่เชื่อถือของสาธารณชน ตลาด นักลงทุน และเจ้าหนี้ตลอดจนคู่ค้าอื่นๆ ได้เหมือนเดิมความจริงการที่บริษัทที่ยิ่งใหญ่หรือกำลังเจริญเติบโตมาพลาดพลั้งตกม้าเสียกลางคันอย่างโตชิบานี้มีมากมาย เพราะการลงทุนที่มีมูลค่าสูงเกินความเหมาะสมเมื่อเทียบกับเงินกองทุนของบริษัท หรือการขยายมูลค่าการค้าขายออกไปเพื่อยึดส่วนแบ่งการตลาด โดยการกู้ยืมเงินในรูปแบบต่างๆ มาลงทุน เพราะประเมินความสามารถในการดำเนินธุรกิจผิดพลาด เนื่องจากตั้งสมมติฐานผิด หรือเกิดเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิดว่าจะเกิดมาทำให้การประมาณการรายได้ หรือรายจ่ายต่ำหรือสูงกว่าที่ได้ตั้งไว้ เช่น การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีหรือพฤติกรรมของผู้บริโภค งบประมาณการลงทุนบานปลาย อย่างกรณีที่เกิดขึ้นกับการลงทุนในโรงงานพลังงานนิวเคลียร์ของโตชิบา ซึ่งตอนลงทุนคงมีผู้สนับสนุนมากมายว่าเป็นการลงทุนเพื่ออนาคตในการผลัดพลังงานที่ยั่งยืนทดแทนพลังงานที่ได้จากการเผาน้ำมันหรือถ่านหิน และไม่คาดคิดว่าจะเกิดการเปลี่ยนแปลงด้านนโยบายในการใช้พลังงานนิวเคลียร์จากรัฐบาลสหรัฐ เป็นต้น ความจริงการลงทุนเกินตัว หรือการค้าขายเกินตัวไม่ใช่เป็นเรื่องใหม่ เพราะเมื่อผมเรียนวิชาการธนาคารของสถาบันการธนาคารแห่งประเทศอังกฤษเมื่อ 30 กว่าปีที่แล้ว สิ่งที่เขาเน้นย้ำแล้วย้ำอีกคือผู้ที่จะเป็นนักการธนาคารจะต้องใช้วิจารณญาณให้ดีเป็นพิเศษในการพิจารณาปล่อยสินเชื่อให้กับลูกค้าที่กำลังขยายงานเพิ่มมูลค่าการค้าอย่างรวดเร็ว เกินกว่าเกณฑ์เฉลี่ยของตลาดในธุรกิจเดียวกัน

โดยธรรมชาติแล้วเจ้าหน้าที่สินเชื่อมักจะระมัดระวังในการให้สินเชื่อกับธุรกิจทั่วไปอยู่แล้ว และจะระมัดระวังเป็นพิเศษที่จะปล่อยสินเชื่อให้ลูกค้าที่กำลังมีปัญหาทางด้านการเงิน แต่จะหละหลวมในการประเมินฐานะของลูกค้าที่ขยายงานอย่างก้าวกระโดด ธุรกิจดูดีมีกำไรทั้งยังต้องพยายามชักจูงให้ลูกค้าประเภทนี้ใช้บริการกับคนแทนคู่แข่ง เพราะเชื่อข้อมูลจากลูกค้าที่สมัยนี้เรียกว่าสตอรี่สารพัดปัญหาที่อาจจะเกิดขึ้น คือปัญหาการขยายธุรกิจเกินตัว หรือ Overtrading ซึ่งในปัจจุบันน่าจะหมายรวมถึงการลงทุนเกินตัวด้วย ที่ทำให้กิจการที่มั่นคงเข้มแข็งประสบกับปัญหาทางการเงิน เริ่มจากปัญหาสภาพคล่อง เพราะใช้เงินสดของธุรกิจไปสต๊อกสินค้าบ้าง ลงทุนขยายโรงงานบ้าง หรือไปลงทุนซื้อธุรกิจทั้งที่อยู่ในสายธุรกิจเดียวกัน หรือธุรกิจที่ออกนอกกลุ่มนอกทางจากธุรกิจหลัก ทำให้ต้องสร้างหนี้เพิ่ม ครั้นเมื่อรายได้ไม่เข้าเป้าหรือรายจ่ายสูงกว่า

สมมติฐานที่ตั้งไว้จึงทำให้สภาพคล่องของบริษัทติดๆ ขัดๆ เกิดอาการสะดุด และยิ่งพยายามแก้ไขที่ปลายเหตุโดยพยายามกู้เงินเพิ่มหรือขยายกิจการเพิ่มขึ้น โดยหวังว่าจะมีรายได้เพิ่มขึ้นพอจ่ายดอกเบี้ย และคืนเงินต้นให้เจ้าหนี้ที่ค้างชำระอยู่เดิมและเจ้าหนี้ใหม่ ยิ่งทำให้ฐานะการเงินของบริษัทย่ำแย่ลง จนแม้แต่บริษัทที่ยิ่งใหญ่อย่างโตชิบาเองยังซวนเซได้ตามที่เป็นข่าว

เมื่อ 20 กว่าปีที่แล้ว ผมเคยไปเยี่ยมชมกิจการของลูกค้าของสถาบันการเงินที่ผู้จัดการสาขามีความมั่นใจว่ามีฐานะมั่นคง หรือ “รวย” พอที่จะปล่อยสินเชื่อให้เพิ่มขึ้น สินค้ามูลค่าหลายสิบล้านบาทอยู่ในโกดังในฐานะที่ต้องเป็นผู้อนุมัติสินเชื่อ เมื่อเจ้าหน้าที่ให้ข้อมูลอย่างที่ว่าก็จำเป็นต้องไปดูให้เห็นกับตา และก็เห็นว่าลูกค้ามีสต๊อกสินค้าประเภทอะไหล่อยู่มากมาย มูลค่าหลายสิบล้านบาทจริงตามที่เจ้าหน้าที่และลูกค้ารายงาน แต่พอกลับมาที่สาขา ผมก็บอกให้เจ้าหน้าที่รีบไปแจ้งลูกค้าว่าไม่สามารถปล่อยสินเชื่อให้ อย่าเสียเวลารอคอย เพราะเท่าที่สังเกตดูเหมือนว่าสินค้าที่อยู่ในสต๊อกจำนวนมากเป็นสินค้าค้างสต๊อกฝุ่นจับจนขาว แต่ลูกค้าขอสินเชื่อเพิ่มเติมอีกเพื่อซื้ออะไหล่เพิ่มเติม นอกจากนั้นยังมีการปล่อยเครดิตให้ลูกค้าเกิดยอดหนี้ค้างชำระจำนวนมาก แต่เผอิญสมัยนั้นยังไม่เน้นการประเมินมูลค่าสต๊อกสินค้าตามราคาตลาด และไม่เข้มงวดกับการกันสำรองลูกหนี้ค้างชำระเหมือนในปัจจุบัน ลูกค้าจึงดูเหมือนว่าจะมีรายได้เพิ่มขึ้นและมีกำไรเพิ่มขึ้นทุกปี ทั้งๆ ที่ในความเป็นจริงลูกค้ารายนี้กำลังเข้าสู่ภาวะความเสี่ยงจากการค้าขายเกินตัว ไม่สามารถหมุนเงินได้ทันกับมูลค่าการค้าที่เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด

ผมพูดถึงเรื่องการลงทุนเกินตัวและการค้าขายเกินตัวให้กับผู้อ่านที่ส่วนใหญ่ไม่ใช่นักธุรกิจหมื่นล้านพันล้านอ่านเพื่อสะกิดเตือนใจสักนิดว่าอย่าตกเป็นเหยื่อแห่งความสำเร็จของตัวเอง ก้าวไปข้างหน้าอย่างเดียวโดยไม่เหลียวมองมาข้างหลัง เพราะแม้แต่ยักษ์ใหญ่ระดับโลกยังมีปัญหาได้ เราไม่ใช่จอห์นนี่ วอล์กเกอร์นะครับ