กับดักเช่าที่ดิน 99 ปี

ตั้งแต่มีแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับแรกเป็นต้นมา รัฐบาลไทยได้มุ่งเน้นการพัฒนาไปสู่ความมั่งคั่ง แต่ขาดความยั่งยืน ด้วยไม่มีการกำหนดยุทธศาสตร์ชาติที่ชัดเจน กว่า 50 ปีมานี้ทำให้ประเทศไทยต้องย่ำอยู่ปลักตมปัญหาเดิมๆ

มีโอกาสที่ประเทศไทยจะเติบโตอย่างเข้มแข็ง หากมีการกระจายความมั่งคั่ง เราสามารถก้าวขึ้นเป็นประเทศที่มีรายได้ปานกลาง กระทั่งมีรายได้ระดับสูงได้ในอนาคต รวมถึงสามารถเชิดหน้าชูตาในชาติอาเซียนด้วยกันได้ ด้วยเพราะเรามีทรัพยากรธรรมชาติที่เอื้ออำนวยต่อการผลิต จึงสามารถเป็นศูนย์กลางอำนาจได้ในหลายๆ ด้าน

โจทย์ใหญ่สำคัญก็คือ ประเทศไทยจะก้าวข้ามปัญหาความยากจนได้อย่างไร จะกระจายความมั่งคั่งไปยังคนในชาติอย่างทั่วถึงได้อย่างไร

แทบเป็นไปไม่ได้หากทุกรัฐบาลยังขับเคลื่อนเศรษฐกิจจากระดับบน เน้นแต่การขยายตัวของจีดีพีให้เติบโตด้วยตัวเลขสูงๆ แต่ปล่อยให้ช่องว่างระหว่างกรุงเทพฯ และชนบทถ่างกว้างออกไปเรื่อยๆ ระดับรายได้ครัวเรือนมีแต่จะถดถอย หากระบบการศึกษายังต่ำเตี้ย ทักษะและผลิตภาพของแรงงานที่เอื้อต่อการผลิตไม่เคยได้รับการยกระดับอย่างจริงจัง

รัฐบาลชุดปัจจุบันพยายามผลักดันการลงทุนโครงสร้างขนาดใหญ่ หวังดึงดูดต่างชาติเข้ามาลงทุนมากๆ แต่ท่ามกลางข้อจำกัดของประเทศนานัปการ จะมีหลักประกันใดว่าปัจจัยความผันผวนของเศรษฐกิจโลกและสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างขั้วอำนาจโลกจะไม่ทำให้ดำเนินนโยบายล้มเหลว

ล่าสุด คณะรัฐมนตรี (ครม.) ชุด พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ได้มีมติเห็นชอบในหลักการร่าง พ.ร.บ.เขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก เพื่อหวังบูมพื้นที่ 3 จังหวัด ประกอบด้วย ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง เป็นระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก หรืออีอีซี ให้นักลงทุนต่างชาติหลั่งไหลเข้ามาสร้างเศรษฐกิจให้คึกคัก

หากมองเฉพาะมิติการพัฒนา แน่นอนว่าย่อมมีความน่าสนใจ เพราะโครงสร้างพื้นฐานที่อำนวยความสะดวกอย่างพรั่งพร้อม อาจจะเป็นจุดเปลี่ยนให้เศรษฐกิจระดับประเทศฟื้นขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

อย่างไรก็ดี มีข้อห่วงใยว่าหากรัฐไทยยินยอมให้ต่างชาติเข้ามาเช่าที่ดินในพื้นที่กว่า 7 หมื่นไร่ ในระยะเวลานานถึง 99 ปี อาจมีความสุ่มเสี่ยงและสร้างผลกระทบตามมา โดยเฉพาะผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม ตลอดจนความผันผวนที่อาจจะเกิดขึ้นจากความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจโลก

ต่างชาติที่สนใจเข้ามาลงทุนอ้างว่าการเช่าที่ดินเป็นเวลา 99 ปี จะทำให้นักลงทุนมีความเชื่อมั่นในแง่ความต่อเนื่อง คำถามคือ แล้วรัฐไทยมีความมั่นใจได้อย่างไรว่านักลงทุนจากประเทศนั้นๆ จะเลือกลงทุนในประเทศไทยไปตลอดกาล

มีเงื่อนไขการลงทุนใดที่เชื่อได้ว่า การใช้พื้นที่ในเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกจะเดินไปในแนวทางธรรมาภิบาล โดยทุกกลุ่มอุตสาหกรรมไม่ละเลยก่อมลพิษ จนส่งผลกระทบต่อคนในพื้นที่และบริเวณใกล้เคียง

แน่นอนว่าไม่มีใครต้องการขัดขวางการพัฒนาประเทศ แต่นโยบายการขับเคลื่อนเศรษฐกิจจากบนลงล่างทิศทางเดียวย่อมมีความเสี่ยงจะประสบความล้มเหลว หรือเกิดการชะงักงันได้โดยง่าย ซึ่งประเทศไทยเผชิญความท้าทายการดำเนินนโยบายของรัฐในลักษณะเช่นนี้มาอย่างยาวนาน