ลดวาระกำนัน

การที่คณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านการเมือง (สปท.) ได้เสนอแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ 2457 โดยมีสาระสำคัญคือ ลดวาระการดำรงตำแหน่งของกำนันและผู้ใหญ่บ้านลงเหลือ 5 ปี จากเดิมที่กำหนดให้เกษียณเมื่ออายุ 60 ปี

ขณะเดียวกันได้ปรับแก้ที่มาของกำนัน โดยให้ประชาชนเลือกตั้งจากผู้ใหญ่บ้านในหมู่บ้านนั้นๆ จากเดิมที่กำหนดให้ผู้ใหญ่บ้านเป็นผู้เลือกกำนันกันเอง และยังเสนอให้ปฏิรูปการประเมินผลการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ใหญ่บ้านทุก 3 ปี จากเดิมที่มีการประเมินผลทุก 5 ปีนั้น ทำให้เกิดกระแสคัดค้านและสนับสนุนจำนวนมาก

ทั้งนี้ ฝ่ายที่เห็นด้วยกับ สปท. ให้เหตุผลว่าเพื่อป้องกันการผูกขาดการดำรงตำแหน่งและเกิดการสั่งสมอิทธิพลในพื้นที่ จากการเข้าสู่ตำแหน่งที่กำหนดให้มีที่มาจากการเลือกเพียงครั้งเดียวและอยู่ในตำแหน่งถึงอายุ 60 ปีโดยเฉพาะตำแหน่งกำนัน ซึ่งมาจากการคัดเลือกกันเองของผู้ใหญ่บ้าน ทำให้ขาดการยึดโยงกับชาวบ้านโดยตรง และมีการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ระหว่างผู้ใหญ่บ้าน จึงทำให้กำนันไม่เป็นที่ยอมรับจากประชาชนอย่างแท้จริง

นอกจากนี้ การให้อยู่ในตำแหน่งจนครบ 60 ปีนั้น จะทำให้เกิดการแข่งขันกันสูงในการเข้าสู่ตำแหน่ง โดยทุ่มทุนครั้งเดียวเพื่ออยู่ยาว ซึ่งที่ผ่านมามีการซื้อเสียงต่อหัวต่อคนด้วยจำนวนเงินที่สูงกว่าการเลือกตั้งสส.เสียอีก และเมื่อได้อยู่ในตำแหน่งยาวนานย่อมส่งผลต่อประสิทธิภาพในการทำงาน ไม่กระตือรือร้น แต่ถ้าเลือกตั้งกันทุก 5 ปี จะทำให้ทุกคนแข่งกันทำผลงานเพื่อที่จะได้รับความไว้วางใจจากลูกบ้านอีก

ขณะฝ่ายที่คัดค้านมองว่า ถ้าต้องมีการเลือกทุก 5 ปี กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ก็ปฏิบัติตัวเป็นนักการเมืองท้องถิ่น เข้าไปอาศัยนักการเมืองในพื้นที่เพื่อให้ช่วยเหลือในการเลือก และมีแนวโน้มที่จะทำให้กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน กระทำทุกวิถีทางเพื่อให้ได้รับเลือกเป็นกำนันหรือผู้ใหญ่บ้าน ไม่ว่าจะเป็นการใช้เงินซื้อเสียงหรือใช้อิทธิพลต่างๆ

และที่สำคัญ การที่ต้องเลือกกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ทุก 5 ปี ทำให้คนในหมู่บ้านตำบลแตกแยกกัน แบ่งเป็นฝักฝ่าย และฝ่ายการเมืองมีอิทธิพลเหนือกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ด้วยการสนับสนุนเงินทุนและหัวคะแนนให้ อีกทั้งการเลือกบ่อยครั้งทำให้ไม่มีผู้นำตามธรรมชาติที่คนในหมู่บ้านให้ความยอมรับนับถือที่จะสร้างความสามัคคีปรองดอง และคอยไกล่เกลี่ยเมื่อเกิดกรณีพิพาทขึ้นในพื้นที่

เมื่อประมวลเหตุผลของทั้งสองฝ่ายแล้ว เห็นว่าการที่จะให้กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน มีวาระการดำรงตำแหน่ง 5 ปีนั้นเป็นสิ่งที่ถูกต้องแล้ว เพราะการอยู่จนเกษียณ 60 ปีนั้นไม่สอดคล้องกับระบบการปกครองในระบอบประชาธิปไตย และที่สำคัญย่อมทำให้ประชาชนขาดโอกาสการมีส่วนร่วมในการเลือกผู้นำของหมู่บ้านยาวนานเกินไป ทั้งที่ควรจะมีการหมุนเวียนสับเปลี่ยนคนมีความรู้ความสามารถมาช่วยกันผลักดันสร้างความคิดใหม่ๆ ในการพัฒนาหมู่บ้านชุมชนให้เจริญยิ่งขึ้น

สำหรับกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน คนใด หากมีความรู้ความสามารถและประพฤติตนเป็นคนดี แม้จะเลือกตั้งบ่อยครั้งก็จะได้รับการเลือกตั้งเข้ามาอยู่ดี ส่วนที่ห่วงว่าการเลือกตั้งจะทำให้เกิดความขัดแย้งนั้นคงไม่ใช่เสียทั้งหมด เพราะปกติธรรมดาเมื่อเลือกตั้งเสร็จก็จะกลับคืนสู่ภาวะปกติ เหมือนกับการเลือกตั้งกันทุกระดับและทั่วโลก