ธรรมชาติที่เปลี่ยนไปของโทรทัศน์

โดย... พสุ ศรีหิรัญ ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและวิชาการกระจายเสียงและโทรทัศน์ สำนักงาน กสทช.

บริการโทรทัศน์เป็นบริการที่ขึ้นกับพฤติกรรมผู้บริโภค เพราะรายได้ของบริการโทรทัศน์แปรผันตรงกับการผลิตเนื้อหารายการให้ตรงกับพฤติกรรมผู้บริโภคมากที่สุด สิ่งท้าทายปัจจุบัน คือ การเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรมผู้บริโภคอย่างรวดเร็วจากปัจจัยความเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี

ในอดีตกิจการโทรทัศน์ประกอบด้วยฟรีทีวีเพียง 6 ช่อง ที่ถือว่าเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ครอบคลุมประชาชนทั้งประเทศ โดยมีรายได้หลักจากการโฆษณาและมีผู้ให้บริการโทรทัศน์แบบบอกรับสมาชิกไม่กี่ราย

เมื่อข้อดีของฟรีทีวี คือ ปริมาณการเข้าถึงประชาชน เนื้อหารายการจึงเน้นความหลากหลาย เพื่อตอบสนองกับความต้องการของคนดูที่กระจัดกระจาย และที่สำคัญเพื่อให้สินค้าผลิตภัณฑ์ทุกประเภทโฆษณาได้ ทำให้ฟรีทีวีกลายเป็นบริการที่เน้นตลาดมวลชน (Mass)

โทรทัศน์แบบบอกรับสมาชิกเกิดขึ้นจากพฤติกรรมของผู้บริโภคบางกลุ่มที่ต้องการเนื้อหารายการที่เฉพาะ อาทิ หนัง กีฬา ดนตรี ที่ไม่สามารถหาได้จากฟรีทีวีทั่วไป ซึ่งคนกลุ่มนี้ยินดีที่จะจ่ายเงินเพิ่มมากขึ้น เพื่อที่จะได้เนื้อหารายการที่แตกต่างจากคนส่วนใหญ่ หรือที่เรียกคนกลุ่มนี้ว่าเป็นตลาดเฉพาะกลุ่ม (Niche)

การเกิดขึ้นของเทคโนโลยีดิจิทัลที่ทำให้ฟรีทีวีเพิ่มเป็น 26 ช่อง ในเวลาเดียวกัน ส่งผลให้เกิดการแข่งขันอย่างรุนแรง ฟรีทีวีที่เคยเป็น Mass กลับกลายเป็น Niche ภายใต้การแข่งขัน แต่ละช่องจำเป็นต้องควานหากลุ่มเป้าหมายเฉพาะมากขึ้น เพื่อสร้างความแตกต่าง และกลายเป็นกลยุทธ์ที่ประสบความสำเร็จ เห็นได้จากผลการวัดความนิยมของช่องรายการ ช่องที่โดดเด่นเฉพาะด้าน อาทิ เกมโชว์ หนังต่างประเทศ สามารถขึ้นมาติดลำดับต้นๆ ในขณะที่ช่องที่มีเนื้อหาเน้น Mass และเคยเป็นเจ้าตลาดกลับมีความนิยมลดลงอย่างต่อเนื่อง

การปรับตัวของฟรีทีวีกระทบตลาดโทรทัศน์แบบบอกรับสมาชิกโดยตรง เพราะเป็นการเข้าไปดึงฐานคนดูกลุ่ม Niche ออกจากระบบที่จะต้องจ่ายรายเดือนมาสู่ระบบฟรีทีวี เมื่อก่อนหากอยากดูหนังต่างประเทศหรือฟุตบอลอังกฤษ ต้องเสียรายเดือน แต่ปัจจุบันฟรีทีวีกลับเอามาให้ดูได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย  

นอกจากนั้นแล้ว ตลาดของโทรทัศน์แบบบอกรับสมาชิก ยังได้รับผลกระทบจากเทคโนโลยีใหม่ OTT หรือบริการโทรทัศน์ผ่านอินเทอร์เน็ต ที่ถือเป็นบริการโทรทัศน์ที่เน้นกลุ่มเป้าหมายแบบเฉพาะตัวบุคคล (Taylor-Made) ที่ผู้บริโภคสามารถกำหนดเนื้อหา เวลา สถานที่ ในการดูได้ตามความต้องการ

ในมุมผู้บริโภคปัจจุบันเนื้อหารายการที่เป็น Niche กลายมาเป็นของฟรี จึงไม่มีเหตุผลใดที่จะต้องเสียเงินเพื่อดูเนื้อหารายการดังกล่าว แต่ถ้าต้องเสียเงินผู้บริโภคจะต้องได้อำนาจในการกำหนดเนื้อหา เวลา สถานที่ ในการดูได้ตามความต้องการของตนเอง ซึ่งคำตอบก็คือ OTT (Over The Top) หรือการให้บริการภาพและเสียงผ่านอินเทอร์เน็ตนั่นเอง