ใคร? ไว้ใจไม่ได้

โดย...ชัชวาล สังคีตตระการ

ในวงเสวนาเกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence : AI) ที่สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติจัดขึ้นในงาน NAC2017 มีหลายประเด็นที่น่าสนใจต้องกลับไปคิดกันต่อ ผมขอยกมาสักสองเรื่อง แล้วชวนกันมาขบคิดครับ

เรื่องแรกคือ “สังคมไทยจะมีทัศนคติอย่างไรต่อการมีปัญญาประดิษฐ์เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน” ที่ผ่านมาเราเห็นภาพสะท้อนทัศนคติต่อเอไอผ่านทางสื่อต่างๆ เช่น ภาพยนตร์ทั้งจากฝั่งยุโรป อเมริกา หรือญี่ปุ่น เราเห็นเอไอในบทบาทของทั้งผู้ช่วยและผู้ทำลายล้าง ในประเทศที่คุ้นเคยกับเทคโนโลยีต่างๆ ในชีวิตประจำวันอยู่แล้ว คงไม่แปลกที่เอไอจะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตของผู้คน แต่กับประเทศเราที่คนส่วนใหญ่ยังรู้สึกว่าเทคโนโลยีเป็นเรื่องไกลตัว หากอยู่ๆ มีเอไอเข้ามาในชีวิต เขาจะรู้สึกกันอย่างไรบ้าง จะปรับตัวทันหรือไม่ จะอยู่ร่วมกันอย่างไร

มาถึงวันนี้ เราคงไม่ถามกันอีกต่อไปว่าเรื่องเหล่านี้จะเกิดขึ้นจริงหรือไม่ คงต้องถามใหม่แล้วจะเกิดขึ้นเมื่อไหร่ เพราะสักวันหนึ่งเอไอจะเข้ามามีบทบาทสำคัญในวิถีชีวิตของมนุษย์ ไม่ช้าก็เร็ว ไม่มากก็น้อย แต่อย่างหนึ่งที่ผมเริ่มรู้สึกได้ คือ คนไทยเริ่มรู้สึกกลัวและกังวล กลัวว่าสักวันเอไอจะฉลาดมากกว่ามนุษย์ กลัวว่าจะถูกแย่งงาน กลัวว่าถ้าเอไอถูกแฮ็กหรือถูกแทรกแซงการทำงานแล้วจะหันมาทำร้ายมนุษย์ ถ้าเป็นอย่างนั้นแล้ว “มนุษยชาติควรมีข้อกำหนดหรือข้อตกลงร่วมกันในการสร้างเอไอขึ้นมาหรือไม่ จะกำหนดอย่างไร” นี่คือเรื่องที่สองที่ผมจะชวนคิดกันต่อครับ

ที่ผ่านมามีความพยายามจากหลายองค์กรที่จะสร้างมาตรฐานและเสนอข้อกำหนดในการสร้างเอไอ แต่เอาเข้าจริง ทุกคนต่างรู้กันดีว่า แม้จะพยายามเขียนข้อกำหนดไว้รัดกุมและครอบคลุมแค่ไหน จะมีความร่วมมือกันมากเพียงใด สุดท้ายก็ย่อมมีคนแหกกฎอยู่ดี ดังนั้น จึงไม่ใช่เทคโนโลยี ไม่ใช่เอไอ ที่เราไว้ใจไม่ได้ แต่กลับกลายเป็นมนุษย์ด้วยกันเอง เพราะสิ่งที่อยู่เหนือความฉลาดของเอไอ ก็คือความฉลาดของมนุษย์ และสิ่งที่อยู่เหนือความฉลาดเหล่านั้น ก็คือศีลธรรม จริยธรรมในมนุษย์ที่เราต้องใส่ใจและปลูกฝังกันอย่างจริงจัง

สิ่งที่ผมเล่ามานี้ จึงไม่แปลกอะไรที่คนมากมายจะกลัวและกังวล ซึ่งก็คงตอบว่าเป็นไปได้ที่จะเกิดสิ่งเหล่านี้ แต่ไม่ใช่ระยะเวลาอันใกล้นี้ เนื่องจากยังมีข้อจำกัดมากมายทางเทคโนโลยี หลายเรื่องยังเป็นเพียงแนวคิดและจินตนาการเท่านั้น การที่เรากลัวและกังวลจนไม่ทำอะไรเลยต่างหากที่น่ากลัวมากกว่า เพราะในที่สุดแล้ว แม้เราจะปฏิเสธไม่ยอมรับ กระแสจากโลกภายนอกจะเป็นฝ่ายกดดันให้เรายอมรับเสียเอง การถูกบังคับให้ยอมรับในขณะที่ยังไม่พร้อม สู้เราศึกษา พัฒนาและสร้างความพร้อมไว้เสียแต่เนิ่นๆ คงจะดีกว่า