อี-คอมเมิร์ซของไทย เค้กชิ้นนี้เป็นของใคร

โดย...ภัทรพงศ์ ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา อนุกรรมาธิการการพาณิชย์ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ

ยุคสังคมเศรษฐกิจดิจิทัลที่ก้าวล้ำไปด้วยเทคโนโลยีในการค้าขายสินค้าและบริการผ่านออนไลน์ ที่สามารถดำเนินธุรกิจได้ตลอดเวลาทุกวัน ทุกสถานที่ ไม่ต้องมีหน้าร้าน กำลังเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญให้แก่เศรษฐกิจของไทยรวมถึงนานาประเทศ และด้วยสถานการณ์โลกที่ก้าวสู่เทคโนโลยีดิจิทัลนั้นนำไปสู่วิธีคิดใหม่ กระบวนการทำงานใหม่ เป็นยุคสมัยใหม่แห่งการค้าอย่างไร้พรมแดนอย่างแท้จริง

ปี 2559 ที่ผ่านมามีการประเมินมูลค่าพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ของไทยเป็นจำนวนกว่า 2.5 ล้านล้านบาท แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของอี-คอมเมิร์ซนั้นมีอัตราการเติบโตและขยายตัวขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะรูปแบบการค้าแบบ B2C จะเห็นได้ว่าประชาชนผู้บริโภคมีพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปมากขึ้น จากการซื้อสินค้าและบริการผ่านรูปแบบออฟไลน์เดิมคือ เดินทางไปห้างสรรพสินค้า ร้านค้า ตลาดสินค้าต่างๆ ปรับเปลี่ยนเป็นการซื้อสินค้าและบริการผ่านออนไลน์ เพื่อความสะดวกรวดเร็ว ไม่ต้องเจอปัญหาการจราจรที่คับคั่ง ไม่มีที่จอดรถ ประหยัดเวลาค่าเดินทางเพราะเมื่อเทียบกับค่าขนส่งแล้วคุ้มค่ากว่า รวมทั้งยังสามารถตรวจสอบสถานภาพการจัดส่งสินค้าที่ตรงตามวันเวลาที่กำหนด ชำระค่าบริการผ่านบัตรเครดิต e-Banking ได้อย่างรวดเร็วเพียงปลายนิ้วสัมผัสไม่กี่ครั้ง

อี-คอมเมิร์ซของไทยที่เป็นของคนไทยจริงๆ นั้น ส่วนใหญ่จะเป็นผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม รวมถึงประชาชนทั่วไปที่มีการใช้อินเทอร์เน็ตในการสร้างร้านค้าออนไลน์ในรูปแบบต่างๆ ไม่ว่าจะผ่านเว็บไซต์อี-คอมเมิร์ซ แอพพลิเคชั่นสื่อสารต่างๆ มากมาย กระจัดกระจายตัวอยู่มาก ร้านค้าออนไลน์แต่ละร้านจะมีกลยุทธ์ทางการตลาดที่แตกต่างกันไป รวมไปถึงผู้ประกอบการขนาดใหญ่ที่ก็มีช่องทางการจัดจำหน่ายผ่านเว็บไซต์อี-คอมเมิร์ซ เพื่อตอบสนองความต้องการของประชาชนผู้บริโภคยุคสมัยนี้เช่นกัน

การซื้อสินค้าและบริการที่เกิดขึ้นภายในประเทศ จะทำให้ผู้ประกอบการเกิดรายได้เพิ่มขึ้น เกิดสภาพคล่องเพราะเงินดังกล่าวกลับมาหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจภายในประเทศไทย แต่ขณะนี้การค้าขายแบบออนไลน์ในประเทศไทยนั้น มิได้มีเพียงแค่อี-คอมเมิร์ซผู้ค้าของไทยเพียงอย่างเดียวเท่านั้น แต่ยังมีการรุกคืบเข้ามาจากอี-คอมเมิร์ซต่างชาติจำนวนมากในระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา ทั้งกลุ่มประเทศอาเซียนและต่างประเทศอีกมาก ด้วยโลกสมัยใหม่ไร้พรมแดนที่ประชาชนผู้บริโภคสามารถเข้าถึงได้ โดยง่ายเพียงแค่มีอุปกรณ์เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตทั้งสมาร์ทโฟน แท็บเล็ต คอมพิวเตอร์ ก็สามารถเลือกซื้อสินค้าได้โดยไม่มีข้อจำกัดใดๆ

อี-คอมเมิร์ซต่างชาติที่เข้ามามีบทบาทในไทยและเป็นที่รู้จักของผู้บริโภคคนไทยนั้น จะเป็นรูปแบบ e-Marketplace ถึงแม้แต่มูลค่าการลงทุนของต่างชาตินั้นมีมูลค่าสูงถึงระดับกว่าพันล้านบาทในแต่ละธุรกิจก็จริง สิ่งที่เกิดขึ้นแบบได้ไม่คุ้มเสียคือ เงินไทยที่ไหลออกนอกประเทศจำนวนมหาศาลเช่นกัน เพราะคนไทยซื้อสินค้าและบริการต่างๆ เหล่านั้นในประเทศไทย แต่ผู้ประกอบการอี-คอมเมิร์ซต่างชาติเหล่านั้นอยู่ต่างประเทศ

เรากำลังเสียดุลการค้าแบบเงียบๆ เงินไทยไหลออกไปต่างประเทศทางออนไลน์ทั้งตรวจสอบได้และไม่ได้ เสียภาษีที่ถูกต้องและไม่เสียให้ถูกต้องก็อีกมาก สิ่งที่รั่วไหลเช่นนี้เกิดขึ้นมาตลอดทุกนาที ผลกระทบที่ตามมาคือ รัฐสูญเสียรายได้ในการจัดเก็บภาษีอากรจากการซื้อขายสินค้าและบริการจากผู้ประกอบการอี-คอมเมิร์ซต่างชาติ ผู้ประกอบการอี-คอมเมิร์ซของไทยจะถูกคู่แข่งทางการค้าจากต่างชาติทั้งรายใหญ่ที่ได้รับเชิญ และที่ออนไลน์อยู่บนอินเทอร์เน็ตทั่วโลก นโยบายรัฐที่ต้องการกระตุ้นเศรษฐกิจให้เกิดการขับเคลื่อนภายในประเทศนั้นอาจเป็นไปได้ยากเพราะเงินรั่วไหลออกนอกประเทศอยู่ตลอด หมุนเท่าไหร่ก็ไหลออกไปเท่านั้น ไม่เกิดประโยชน์อันใด

สิ่งที่รัฐควรตระหนักคือ การทำให้ผู้ประกอบการอี-คอมเมิร์ซไทยอยู่ได้และอยู่รอด ในเมื่อนโยบายรัฐต้องการให้ประเทศไทยก้าวไปสู่เศรษฐกิจดิจิทัลไทยแลนด์ 4.0 ประชาชนคนไทยก็พร้อมที่จะก้าวเดินไปแบบปรับตัวไป ลำบากบ้างสบายบ้างก็ไม่เท่าไหร่สำหรับไทยสไตล์ ประเทศไทยจะก้าวข้ามผ่านวิกฤตได้นั้นก็เกิดจากความร่วมมือร่วมใจประชารัฐของคนไทยเช่นกัน ถ้าผู้ประกอบการอี-คอมเมิร์ซไทยไปไม่รอดแล้วประเทศไทยนั้นมีไว้สำหรับใคร ในทางกลับกันเวลาผู้ประกอบการไทยก้าวไปทำธุรกิจในต่างแดน ล้วนแต่ประสบปัญหาในเรื่องข้อจำกัดต่างๆ มากมายในเรื่องการค้าทั้งแบบออฟไลน์และออนไลน์ เพราะประเทศนั้นๆ เกรงจะเสียดุลทางการค้ากับต่างชาติ และอาจทำให้ผู้ประกอบการภายในประเทศนั้น ไม่สามารถแข่งขันกับสินค้าและบริการของต่างชาติได้ จึงอาจมีนโยบายด้านต่างๆ ในการกีดกันทางการค้าแบบอ้อม หรือแบบลับในทางปฏิบัติจริงภายในประเทศนั้น โดยไม่กระทบต่อความร่วมมือทางการค้าระหว่างประเทศ รวมทั้งความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

การเริ่มทำสิ่งใหม่นั้นว่ายากแล้ว การทำให้สิ่งนั้นคงอยู่นั้นยากยิ่งกว่า ถ้าผู้ประกอบการอี-คอมเมิร์ซชองไทยถูกแย่งส่วนแบ่งทางการตลาดไป ด้วยเหตุที่ว่าอี-คอมเมิร์ซต่างชาตินั้นมีศักยภาพทางด้านเงินทุนที่มากพอจะจัดโปรโมชั่นราคาสินค้าต่างๆ ให้เป็นที่น่าสนใจดึงดูดลูกค้าคนไทยให้แห่ไปซื้อ แต่อี-คอมเมิร์ซไทยได้แต่นั่งมองตาปริบๆ เงินทุนก็มีอยู่อย่างจำกัด สภาพคล่องก็ไม่ค่อยมีนโยบายรัฐส่งเสริมแต่อี-คอมเมิร์ซชั้นดีจำนวนไม่กี่ราย ส่งเสริมแต่ไม่สนับสนุนทางนโยบาย ขายไม่ได้ก็เหมือนตายทั้งเป็น แข่งขันในตลาดภายในประเทศก็หนักหนาสาหัสแล้ว ยังต้องเผชิญต่างชาติรายใหญ่ด้วยเช่นนี้แล้ว ไม่นานจะล้มหายตายจากไป ส่วนผู้ค้าแบบออฟไลน์ที่กำลังปรับเปลี่ยนเป็นออนไลน์เห็นสถานการณ์การแข่งขันที่ดุเดือดเช่นนี้แล้ว น้อยรายที่จะกล้าเสี่ยง ส่งผลให้เศรษฐกิจดิจิทัลของไทยยิ่งไกลเกินเอื้อม

เค้กชิ้นใหญ่บนโลกใหม่ที่หอมหวานเช่นนี้จะเป็นของใคร รัฐเท่านั้นที่จะตอบได้