สู่วันที่เจ็บปวดของ‘โตชิบา’

โดย...ทีมข่าวต่างประเทศโพสต์ทูเดย์

การประชุมผู้ถือหุ้นที่น่าจะร้อนแรงที่สุดและเจ็บปวดที่สุดเวทีหนึ่งในปีนี้ อาจเป็นการประชุมสมัยวิสามัญของบริษัท “โตชิบา คอร์ป” จัดขึ้นที่จังหวัดชิบะ เมื่อวันที่ 30 มี.ค. ที่เพิ่งผ่านมาสดๆ ร้อนๆ

เพราะเมื่อ 1 วันก่อนหน้า โตชิบาเพิ่งลงมติให้บริษัทลูกอย่าง เวสติ้งเฮาส์ อิเล็กทริก ซึ่งเป็นบริษัทลูกที่ดำเนินธุรกิจโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในสหรัฐ ยื่นขอคุ้มครองจากการล้มละลายตามกฎหมายฟื้นฟูกิจการจากศาลสหรัฐ และอาจต้องปรับลดมูลค่าสินทรัพย์ธุรกิจนิวเคลียร์ถึงราว 6,200 ล้านเหรียญสหรัฐ

การยื่นล้มละลายของเวสติ้งเฮาส์ ทำให้คาดว่าบริษัทแม่จะขาดทุนด้วยในปีงบประมาณสิ้นสุดเดือน มี.ค.นี้ ถึง 1.01 ล้านล้านเยน หรือคิดเป็นเงินไทยประมาณ 3 แสนล้านบาท ซึ่งจะเป็นการขาดทุนที่สูงที่สุดในประวัติศาสตร์ของบริษัทเอกชนญี่ปุ่นที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน และคาดด้วยว่ามูลค่าสินทรัพย์สุทธิจะติดลบถึงราว 1.8 แสนล้านบาท

ที่ประชุมผู้ถือหุ้นในวันถัดมาจึงต้องจำยอมด้วยน้ำตา ผ่านความเห็นชอบให้โตชิบาขายหน่วยธุรกิจผลิตชิปดังอย่าง NAND ของโตชิบา สตอเรจ แอนด์ อิเล็กทริก ดีไวซ์ เพื่อหาเงินอย่างน้อย 9,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ไปใช้หนี้ ซึ่งมีรายงานว่ามีบริษัทใหญ่ราว 10 ราย ที่สนใจเข้าซื้อ อาทิ หงไห่ พรีซิชัน (ฟ็อกคอนน์) จากไต้หวัน และเวสเทิร์น ดิจิทัล จากสหรัฐ

มีรายงานว่าบรรยากาศในที่ประชุมดังกล่าวนั้นเต็มไปด้วยความคุกรุ่น ผู้ถือหุ้นจำนวนมากต่างแสดงอารมณ์โกรธแค้นที่บริษัทระดับโลกอย่างโตชิบากลับปล่อยให้เกิดปัญหาเรื้อรัง และตัดสินใจผิดพลาดซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนเดินมาสู่จุดล้มละลายเช่นนี้

ผู้ถือหุ้นรายหนึ่งยกมือถาม ซาโตชิ สึนาคาวะ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร (ซีอีโอ) ของโตชิบา ว่า มีการปล่อยให้สิ่งที่น่าจะเป็นเสาหลักกลับกลายเป็นหลุมฝังตัวเองไปได้อย่างไร ขณะที่ผู้ถือหุ้นอีกรายถึงกับตะโกนว่า โตชิบากลายเป็นตัวตลกไปทั่วโลกแล้ว และยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าจะเผชิญอะไรอีกในอนาคต

ซีอีโอของโตชิบาต้องก้มหัวขอโทษต่อที่ประชุม เป็นภาพที่คนทั่วไปมักได้เห็นชินตาขึ้นในช่วงไม่กี่ปีหลังมานี้จากบริษัทญี่ปุ่น แต่ผู้บริหารยังยืนยันว่าการซื้อเวสติ้งเฮาส์ ในปี 2006 นั้นไม่ใช่การตัดสินใจที่ผิดพลาด

ที่จริงแล้ว การตัดสินใจปรับกลยุทธ์จากบริษัทเครื่องใช้ไฟฟ้าไปสู่การลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน และโตชิบาก็เลือกเดิมพันกับโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เช่นนี้ไม่ถือเป็นเรื่องที่ผิดแผกอะไรในยุคนั้น เพราะเป็นยุคที่บริษัทเครื่องใช้ไฟฟ้าญี่ปุ่นทั้งอิ่มตัวทั้งเจอการแข่งขันอย่างหนักจากหน้าใหม่ๆ โดยเฉพาะเกาหลีใต้และจีนที่ถูกกว่า ทำให้ต้องหันไปลงทุนด้านอื่น

ทว่าที่ผิดไปจากที่คิดก็คือ พลังงานนิวเคลียร์ ไม่ใช่พลังงานใหม่ที่มาแรงอย่างที่คิด และยังถูกมรสุมซ้ำจากกรณีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟูกุชิมะรั่วไหลในปี 2011 ทำให้ลูกค้าอย่างสหรัฐ เพิ่มความเข้มงวดกับโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ของโตชิบามากขึ้น และทำให้การก่อสร้างล่าช้า ต้นทุนค่าใช้จ่ายยิ่งพอกพูน แต่บริษัทก็ยังมุ่งเดินหน้าต่อไปเรื่อยๆ และยิ่งผิดพลาดมากขึ้นไปอีกจากการการที่บริษัทตัดสินใจตบแต่งบัญชีเพื่อปกปิดสถานการณ์ที่เลวร้ายนานถึง 7 ปี

การยื่นขอพิทักษ์ทรัพย์จากศาลล้มละลายของบริษัทลูกในครั้งนี้ อาจเป็นเพียงแค่จุดเริ่มต้นของการแก้ปัญหา ที่ยังไกลกว่าจะถึงปลายทางกับบริษัทใหญ่ระดับนี้และมีหนี้สินมหาศาลเช่นนี้ ทว่าอย่างน้อยที่สุดก็เป็นการตัดสินใจที่ถูกต้องของบริษัทตลอดช่วงหลายปีมานี้