ความสำคัญเศรษฐกิจอีสาน

โดย...ดร. วิรไท สันติประภพ ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย

เมื่อ 48 ปีที่แล้ว ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้จัดตั้งสาขาแห่งที่สองขึ้นที่ จ.ขอนแก่น เพราะตระหนักถึงความสำคัญของการกระจายการ พัฒนาเศรษฐกิจไปยังภูมิภาค ซึ่งเป็นรากฐานของความมั่นคงทางเศรษฐกิจของประเทศในระยะยาว เกือบห้าทศวรรษนับตั้งแต่ก่อตั้งสาขาขอนแก่น ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนชื่อเป็นสำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เรายังคงมุ่งมั่นปฏิบัติภารกิจเพื่อให้เกิดประโยชน์แก่เศรษฐกิจอีสาน

เมื่อมองไปข้างหน้าจะพบว่าการขับเคลื่อนเศรษฐกิจอีสานจะมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจไทยเพิ่มมากขึ้น เพราะภาคอีสานเป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพสูง มีพื้นที่และประชากรมากถึง 1 ใน 3 ของประเทศ เป็นแหล่งผลิตสินค้าเกษตรที่สำคัญ มีพรมแดนติดกับประเทศกัมพูชา ลาว เชื่อมโยงเศรษฐกิจการเงินต่อไปยังประเทศเวียดนามและจีนได้หลายเส้นทางผ่านโครงสร้างพื้นฐานระบบโลจิสติกส์และห่วงโซ่การผลิตในภูมิภาค (Regional Value Chain) อีสานยังเป็นภาคที่ห่างไกลจากภัยธรรมชาติรุนแรง เป็นดินแดนแห่งธรรมะและอารยธรรม มีศิลปะ ขนบธรรมเนียม ประเพณี และวัฒนธรรมที่อบอุ่น มีสีสัน มีแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่น่าสนใจ เป็นพื้นที่แหล่งท่องเที่ยวที่มีศักยภาพสูงมากแห่งหนึ่งของไทย

ในวันนี้ภาคอีสานได้พัฒนาไปมากด้วยพลังความร่วมมือของทุกภาคส่วน โดยเฉพาะใน จ.ขอนแก่น ซึ่งเป็นเมืองศูนย์กลางของภาค และเป็นต้นแบบการพัฒนาที่รู้จักกันในนาม “ขอนแก่นโมเดล” ที่จังหวัดอื่นสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในหลายมิติ ขอนแก่นเป็นจังหวัดแรกที่จะมีระบบการขนส่งรางในรูปแบบการลงทุนที่ภาคเอกชน ภาครัฐและองค์การบริหารส่วนท้องถิ่นร่วมกันลงทุน เป็นตัวอย่างของ PPP หรือ Public-Private Partnership  เป็นศูนย์กลางการศึกษาที่มีมหาวิทยาลัยขอนแก่นเป็นต้นแบบของการวิจัยอย่างบูรณาการ ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยจากทั่วทั้งภาคอีสาน สร้างองค์ความรู้จากพื้นที่ในระดับชุมชน บริษัทเอกชนขนาดใหญ่ของประเทศ ก็เลือกขอนแก่นเป็นศูนย์กลางของการวิจัยและพัฒนา (R&D) และลงทุนเพื่อเชื่อมโยงกับภูมิภาคมากขึ้น

เรามองเห็นโอกาสของอีสานอีกมาก แต่เราก็ต้องตระหนักถึงความท้าทายหลายด้านที่กำลังจะเกิดขึ้นด้วย ในโลกยุค 4.0 ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีแบบก้าวกระโดด จะเปลี่ยนวิถีชีวิต วิธีการทำธุรกิจ โครงสร้างเศรษฐกิจ สังคม ตลอดจนมิติทางกฎหมายและการเมือง โลกในยุค 4.0 จะเป็นโลกที่มีความผันผวนสูง เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ซับซ้อน และคาดการณ์ได้ยาก โลกแบบนี้นักวิชาการมักจะเรียกสั้นๆ ว่า โลก VUCA ซึ่งย่อมาจาก Volatile Uncertain Complex และ Ambiguous

การเปลี่ยนแปลงของโลกในระยะข้างหน้านี้จะส่งผลกระทบต่อเราทุกคนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทุกภาคส่วนต้องสร้างความเข้าใจ รู้เท่าทัน เพื่อเตรียมพร้อมรับมือและปรับตัว ไม่ใช่เพียงเพื่อให้อยู่ร่วมกับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ให้ได้ แต่ต้องไม่พลาดโอกาสที่จะใช้การเปลี่ยนแปลงนี้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด

ธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จะมีบทบาทที่สำคัญยิ่งในการจับชีพจรเศรษฐกิจจริงในภาคอีสาน ผ่านโครงการแลกเปลี่ยนข้อมูลเศรษฐกิจ/ธุรกิจกับนักธุรกิจในพื้นที่ การศึกษาวิจัยเชิงลึกเกี่ยวกับสาขาเศรษฐกิจที่สำคัญของภาคอีสาน รวมถึงในพืชเศรษฐกิจสำคัญๆ ไม่ว่าจะเป็น อ้อย หรือมันสำปะหลังตลอดจนจะต้องจับตาดูการประกอบธุรกิจการเงินที่ไม่ได้รับอนุญาต และการหลอกลวงทางการเงิน

โลกยุค 4.0 ทำให้เกิดนวัตกรรมทางการเงินใหม่ๆ ผู้ประกอบการบางรายประกอบธุรกิจการเงินโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือมีเจตนาที่จะหลอกลวงประชาชน เวลาที่ ธปท.ได้รับเรื่องร้องเรียนผ่านสายด่วน 1213 สำนักงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีหน้าที่ลงพื้นที่เพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริง และทำงานร่วมกับฝ่ายปกครองใน จ.ขอนแก่น และในภาคอีสาน เพื่อป้องปรามการกระทำความผิดดังกล่าว เป็นการดับไฟให้ทันป้องกันไม่ให้ประชาชนถูกหลอกเพิ่มขึ้นในวงกว้าง

นอกจากนี้ ยังรวมทั้งการให้ความสำคัญกับการกำกับดูแลสถาบันการเงินให้บริการอย่างเป็นธรรม ตรงความต้องการของลูกค้า (Market Conduct) ควบคู่ไปกับการส่งเสริมให้สถาบันการเงิน ยกระดับมาตรฐานการให้บริการและมาตรฐานการดูแลลูกค้าด้วย งานอีกด้านหนึ่งที่เราทำคือการเผยแพร่ความรู้ทางการเงินให้กับประชาชน ภาคอีสานมีหนี้ครัวเรือนอยู่ในระดับสูง มีการก่อหนี้ตั้งแต่ประชาชนอายุยังน้อยและมีระดับการออมที่ค่อนข้างต่ำ

พฤติกรรมทางการเงินเหล่านี้ นอกจากจะส่งผลกระทบต่อฐานะและชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนแล้ว ยังทำให้แรงงานทำงานไม่เต็มศักยภาพ ความกังวลเรื่องหนี้กระทบต่อผลิตภาพของตัวเอง ต่อนายจ้าง และของประเทศด้วย จึงจำเป็นต้องเร่งให้ความรู้เพื่อสร้างวินัยทางการเงินและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทางการเงินของประชาชนให้เหมาะสม

อีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญในโลกยุค 4.0 คือ ต้องส่งเสริมให้ประชาชนใช้บริการการเงินแบบดิจิทัล และระบบการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งจะมีความนิยมมากขึ้น เป็นระบบที่เหมาะสมและปลอดภัย และจะช่วย
ลดต้นทุนของพวกเราทุกคน เปิดโอกาสให้วิสาหกิจชุมชน หรือธุรกิจขนาดกลางขนาดย่อม สามารถเข้าถึงลูกค้าได้ทั่วประเทศ ด้วยวิธีการโอนเงินที่ถูก ง่าย และรวดเร็ว แต่ประชาชนจำเป็นจะต้องรู้จักวิธีใช้บริการที่ถูกต้อง รู้จักวิธีที่จะป้องกันความเสี่ยงต่างๆ ที่มักเกิดจากความไม่รู้ ไม่เข้าใจ ไม่รักษาข้อมูลความลับของตนไว้ดีพอ

บทบาทที่ธนาคารแห่งประเทศไทยให้ความสำคัญยิ่ง เมื่อโลกเปลี่ยนแปลงเร็วและซับซ้อนมากขึ้น เราจำเป็นต้องเป็นพันธมิตรที่ดีกับผู้ที่มีส่วนได้เสียทั้งในภาครัฐและเอกชน สถาบันการศึกษา ภาคประชาชน รวมถึงหน่วยงานกำกับดูแลระหว่างประเทศด้วยเพื่อร่วมกันดูแลเสถียรภาพและส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจการเงินของประเทศ