เทพรัตนแห่งแผ่นดิน (88)
ความร่วมมือระหว่างไทยกับเซิร์น เกิดขึ้นด้วยพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ที่สนพระราชหฤทัยในความก้าวหน้า
โดย...วิมลพรรณ ปีตธวัชชัย
ความร่วมมือระหว่างไทยกับเซิร์น เกิดขึ้นด้วยพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ที่สนพระราชหฤทัยในความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีของเซิร์นและเสด็จฯ เยือนเซิร์นถึง 3 ครั้ง พระองค์มีพระราชกระแสรับสั่งกับ ศ.ดร.ไพรัช ธัชยพงษ์ ว่า หากนักวิทยาศาสตร์ไทยมีโอกาสทำงานวิจัยร่วมกับเซิร์นก็จะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศเป็นอันมาก จึงมีการประสานจนเกิดความร่วมมือในหลายรูปแบบ อาทิ การเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับฟิสิกส์อนุภาคดำเนินการผ่านโครงการส่งเสริมการจัดกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเซิร์น เช่น CERN School การส่งนักศึกษาและครูสอนฟิสิกส์ไปเรียนรู้ที่เซิร์น การส่งนักวิจัยไปทำงานที่เซิร์น การจัดตั้งภาคีโครงสร้างพื้นฐานระดับชาติด้าน e-Science ดำเนินการผ่านโครงการ National e-Science Infrastructure Consortium การส่งนักเรียนไทย (ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย) ไปดูงานที่เซิร์น
พระองค์ทรงเล็งเห็นว่า ประเทศไทยอาจไม่มีทรัพยากร และขีดความสามารถทางเทคโนโลยีสูงเพียงพอในการสร้างเครื่องมือวิจัยที่ต้องใช้ต้นทุนมหาศาล แต่หากคนไทยมีโอกาสเข้าไปเรียนรู้ผ่านการดูงาน การฝึกอบรม และการทำงานร่วมกับนักวิชาการและวิศวกรมืออาชีพในสถาบันทางวิทยาศาสตร์ระดับโลก เช่น เซิร์น ก็ย่อมช่วยยกระดับคุณภาพของบุคลากร ทั้งยังมีโอกาสได้สร้างเครือข่ายความสัมพันธ์อันดีกับผู้มีความรู้ความสามารถจำนวนมาก อันจะส่งผลดีต่อการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของไทยในที่สุด จึงนับเป็นความโชคดีของวงการวิทยาศาสตร์ที่ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ผู้มีสายพระเนตรกว้างไกลในการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และได้ทรงปูทางความร่วมมือจนก่อให้เกิดกิจกรรมต่างๆ ขึ้น อย่างเป็นรูปธรรม
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ทรงทราบข้อมูลเกี่ยวกับการประชุมผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาวิทยาศาสตร์ ณ เมืองลินเดา สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี จากการอ่านวารสาร Deutschland ฉบับวันที่ 17 ก.ค. 2549 วัตถุประสงค์หลักของการประชุมนี้คือ เพื่อเป็นเวทีให้นักวิทยาศาสตร์รุ่นใหม่จากทั่วโลกได้มีโอกาสพบปะกับนักวิทยาศาสตร์รางวัลโนเบล และเกิดแรงบันดาลใจในการพัฒนาองค์ความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีตลอดจนสามารถสร้างเครือข่ายร่วมกับนักวิทยาศาสตร์ระดับโลก สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ มีพระราชดำริว่า นักวิทยาศาสตร์รุ่นเยาว์ของไทยน่าจะมีโอกาสเข้าร่วมการประชุมนี้ ดังนั้นสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงได้รับสนองพระราชดำริ และดำเนินการคัดเลือกนิสิตนักศึกษา นักวิจัย และนักวิทยาศาสตร์ในสาขาฟิสิกส์ เคมี สรีรวิทยา หรือแพทยศาสตร์ให้เข้าร่วมการประชุม
ดังนั้น ในระหว่างปี 2551-2557 มีผู้แทนจากประเทศไทยเข้าร่วมการประชุมจำนวน 33 คน แบ่งเป็นสาขาฟิสิกส์ 3 คน (ปี 2551) สาขาเคมี 6 คน (ปี 2552) สาขาเคมีฟิสิกส์ สรีรวิทยาหรือแพทยศาสตร์ 5 คน (ปี 2553) สาขาสรีรวิทยาหรือแพทยศาสตร์ 3 คน (ปี 2554) สาขาฟิสิกส์ 6 คน (ปี 2555) สาขาเคมี 5 คน (ปี 2556) และสาขาชีววิทยาหรือแพทยศาสตร์ 5 คน (ปี 2557)
ภายหลังการเข้าร่วมประชุมที่ลินเดา ผู้แทนดังกล่าวมีภารกิจในการไปบรรยายเผยแพร่ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ตามสถานที่ต่างๆ อันเป็นการส่งต่อความรู้และแรงบันดาลใจที่ได้รับมาจากเวทีการประชุมระดับโลกให้แก่เด็กและเยาวชนไทยเป็นอย่างมาก
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ มีกระแสพระราชดำรัสกับ ศ.ดร.ไพรัช ธัชยพงษ์ ว่าไทยกับจีนมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องด้านภาษาและวัฒนธรรมมายาวนาน แต่ยังไม่มีความสัมพันธ์ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมากนัก ปัจจุบันจีนมีความก้าวหน้าทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาก น่าจะสร้างความร่วมมือกับจีนในเรื่องดังกล่าว เพื่อให้นักวิทยาศาสตร์และนักวิจัยของไทยได้เรียนรู้และแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับจีน อีกทั้งเพื่อกระชับความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น การดำเนินการตามแนวพระราชดำริดังกล่าวปรากฏผลอย่างเป็นรูปธรรมผ่านกลไกความร่วมมือกับสถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน (Chinese Acaderny of Sciences, CAS) ในหลายด้าน
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (สำนักงาน ก.พ.) ได้สนองพระราชดำริด้วยการจัดให้มีการลงนามบันทึกความเข้าใจความร่วมมือระหว่างสำนักงาน ก.พ. กับ Graduate University of Chinese Academy of Sciences (GUCAS) ซึ่งเป็นบัณฑิตวิทยาลัยภายใต้สถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีนในปี 2552 GUCAS ได้เปลี่ยนชื่อเป็น University of Chinese Academy of Sciences (UCAS)
และในช่วงปี 2548-2557 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ เสด็จฯ เยือน UCAS รวม 4 ครั้ง และได้มีการลงนามบันทึกความเข้าใจความร่วมมือระหว่าง UCAS กับสำนักงาน ก.พ. 3 ครั้ง สาระสำคัญคือ ให้มีการส่งนักศึกษาไทยไปศึกษาระดับปริญญาโทหรือเอกในสาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี UCAS เปิดสอน โดย UCAS สนับสนุนค่าลงทะเบียนให้ครึ่งหนึ่ง ให้มีการแลกเปลี่ยนนักวิจัยและบุคลากรวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และผลัดกันเป็นเจ้าภาพการประชุมคณะกรรมการร่วมสองฝ่ายที่กำกับดูแลโครงการ เพื่อร่วมกันติดตามการดำเนินงานให้เป็นไปตามเป้าหมาย ในช่วงปี 2552-2556 สำนักงาน ก.พ. ได้ดำเนินการจัดสรรทุนสำหรับนักศึกษาจำนวน 16 ทุน
